Οι πολίτες της Ν. Αφρικής οδηγούνται σήμερα στις κάλπες εν μέσω βαθιών προβλημάτων
Οι γενικές εκλογές της 7ης Μαΐου θα είναι οι πρώτες μετά τον θάνατο του «Μαντίμπα» τον περασμένο Δεκέμβριο αλλά και οι πρώτες στις οποίες θα ψηφίσει η λεγόμενη γενιά των «γεννημένων ελεύθερων»

Πέρασαν 20 χρόνια από τότε που διενεργήθηκαν οι πρώτες ελεύθερες πολυφυλετικές εκλογές στη Νότια Αφρική, οι οποίες μεταμόρφωσαν (και επίσημα) το πολιτικό τοπίο στη χώρα τοποθετώντας την ταφόπλακα στο ρατσιστικό καθεστώς του απαρτχάιντ. Σήμερα Τετάρτη οι πολίτες της καλούνται να προσέλθουν και πάλι στις κάλπες - η επανεκλογή του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (ANC) είναι σχεδόν βέβαιη. Ωστόσο τα βαθιά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που δεν μπόρεσε - ή δεν τόλμησε - να αντιμετωπίσει ούτε η εμβληματική προσωπικότητα του αποθανόντος Νέλσον Μαντέλα, ακόμη στοιχειώνουν τους Νοτιοαφρικανούς. Τεράστιες κοινωνικές ανισότητες, οικονομική κρίση, αναξιόπιστοι θεσμοί και διαφθορά, υψηλή ανεργία και εγκληματικότητα απειλούν να κάνουν στάχτη το όραμα του Μαντέλα για πολυπληθές αφρικανικό κράτος.

Ψηφίζουν οι «γεννημένοι ελεύθεροι»
Οι γενικές εκλογές της 7ης Μαΐου θα είναι οι πρώτες μετά τον θάνατο του «Μαντίμπα» τον περασμένο Δεκέμβριο αλλά και οι πρώτες στις οποίες θα ψηφίσει η λεγόμενη γενιά των «γεννημένων ελεύθερων» - όσων, δηλαδή, γεννήθηκαν μετά το τέλος του απαρτχάιντ. Το ANC, όπως δείχνουν τα πράγματα, θα γιορτάσει την πέμπτη διαδοχική νίκη του, ωστόσο είναι ήδη αντιμέτωπο με μια χωρίς προηγούμενο αμφισβήτηση της πολιτικής πορείας του. Είναι χαρακτηριστικό ότι τουλάχιστον τα δύο τρίτα των ψηφοφόρων του είναι άνεργοι. Με την επίσημη ανεργία να αγγίζει το 25%, τον πλούτο συγκεντρωμένο στα χέρια της λευκής μειοψηφίας και περίπου το 30% του πληθυσμού να ζει κάτω από το όριο της φτώχειας, η κοινωνία της χώρας είναι ένα καζάνι που βράζει.

Από τα περίπου 52 εκατομμύρια κατοίκους το 80% είναι μαύροι και το 9% λευκοί. Ωστόσο το κεφάλαιο και η γη παραμένουν πεισματικά στα χέρια της λευκής μειοψηφίας. Αμέσως μετά τις εκλογές του 1994 το ANC έθεσε ως στόχο να αναδιανείμει μέσα σε πέντε χρόνια το 30% της αγροτικής γης στους μαύρους. Απέτυχε: ως σήμερα μόλις το 7% έχει αναδιανεμηθεί και μάλιστα το μεγαλύτερο μέρος του δεν έχει παραγωγική χρήση. Έπειτα από δύο δεκαετίες μέτριας οικονομικής ανάπτυξης η οικονομική κατάσταση της λευκής μειοψηφίας είναι καλύτερη από ποτέ, τη στιγμή που σχεδόν οι μισοί μαύροι σε παραγωγική ηλικία δεν έχουν δουλειά.

Μάστιγα η ανεργία
«Η μαζική ανεργία και ειδικά μεταξύ των νέων είναι ένα τεράστιο πρόβλημα για τη Νότια Αφρική. Οποιαδήποτε κυβέρνηση θα δυσκολευτεί πολύ να το λύσει αυτό» λέει στο «Βήμα» ο Τζόναθαν Χίσλοπ, ειδικός σε θέματα Νότιας Αφρικής και καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολγκέιτ στη Νέα Υόρκη. «Οι μεταλλευτικές και αγροτικές εξαγωγές της χώρας πάνε καλά, αλλά ο άλλοτε ισχυρός μεταποιητικός τομέας έχει σχεδόν καταστραφεί από τον διεθνή και κυρίως τον κινεζικό ανταγωνισμό. Πολλοί αριστεροί επικριτές της κυβέρνησης κατηγορούν γι' αυτό τις υπερβολικά "νεοφιλελεύθερες" οικονομικές πολιτικές. Αλλά εγώ θα το έβλεπα διαφορετικά. Αν και υπάρχουν τομείς στους οποίους το κράτος θα μπορούσε να είχε επέμβει πιο αποφασιστικά, η Νότια Αφρική δεν είναι μια κλασική νεοφιλελεύθερη οικονομία. Εχει ένα τεράστιο σύστημα κοινωνικών παροχών και έναν μεγάλο ημικρατικό τομέα. Κατά τη γνώμη μου, το πρόβλημα έγκειται στην έλλειψη ηγεσίας.

Ο πρόεδρος Τζέικομπ Ζούμα απέτυχε στο να αναπτύξει κάποια αποτελεσματική οικονομική πολιτική» προσθέτει ο Χίσλοπ. Παρ' όλα αυτά, το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί, ο αναλφαβητισμός έχει μειωθεί και αντιρετροϊκά φάρμακα προσφέρονται δωρεάν στους ασθενείς με HIV/AIDS. Επιπροσθέτως, όπως υποστηρίζει το κυβερνών κόμμα, τις τελευταίες δύο δεκαετίες τα κοινωνικά προγράμματα επεκτάθηκαν σε 16 εκατομμύρια ανθρώπους, κατασκευάστηκαν 3,7 εκατομμύρια κατοικίες και διπλασιάστηκε ο αριθμός των φοιτητών. Είναι όμως αυτά αρκετά; «Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι θα υπήρχε τόση απογοήτευση τόσο σύντομα. Χαίρομαι που ο Μαντίμπα (σ.σ.: το ψευδώνυμο του Μαντέλα) πέθανε. Χαίρομαι που οι περισσότεροι από αυτούς τους ανθρώπους (σ.σ.: η ηγεσία του ΑΝC) δεν ζουν πια για να δουν τη σημερινή κατάσταση στη χώρα» δήλωσε ο πρώην αρχιεπίσκοπος του Κέιπ Τάουν και κορυφαίος αγωνιστής εναντίον του ρατσιστικού καθεστώτος Ντέσμοντ Τούτου.

Πλούσια χώρα, φτωχοί άνθρωποι
Το 1995 το φτωχότερο 20% του πληθυσμού στη Νότια Αφρική κέρδιζε κατά μέσον όρο 1.010 ραντ (69 ευρώ) τον χρόνο και το πλουσιότερο 20% 44.336 ραντ τον χρόνο (3.040 ευρώ). Το 2008 το φτωχότερο 20% κέρδιζε κατά μέσον όρο 1.486 ραντ (102 ευρώ) ετησίως και το πλουσιότερο 20% 64.565 ραντ (4.430 ευρώ). Την ίδια χρονιά στο πλουσιότερο 10% αναλογούσε το 58% του συνολικού εισοδήματος.

Η Νότια Αφρική έχει τον υψηλότερο αριθμό ασθενών με HIV/AIDS παγκοσμίως. Σύμφωνα με στοιχεία του UNAIDS για το 2012, περίπου 6,1 εκατομμύρια άνθρωποι (εκ των οποίων 410.000 παιδιά), σε συνολικό πληθυσμό περίπου 52 εκατομμυρίων κατοίκων, ζουν με τον ιό. Στην ηλικιακή ομάδα 15-49 ετών το 17,9% του πληθυσμού εκτιμάται ότι είναι μολυσμένο με τον HIV. Δωρεάν αντιρετροϊκά φάρμακα είναι διαθέσιμα για τους ασθενείς μέσω ενός κρατικού προγράμματος για την καταπολέμηση της μάστιγας.Η οικονομία της Νότιας Αφρικής εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη μεταλλευτική βιομηχανία και τη γεωργία. Οι εξορύξεις, κυρίως χρυσού και πλατίνας, αντιστοιχούν στο 60% των εξαγωγών της χώρας. Η οικονομία της είναι μεν η δεύτερη μεγαλύτερη στην αφρικανική ήπειρο μετά τη Νιγηρία, αλλά η ανεργία κυμαίνεται στο 25% και το ένα τέταρτο των Νοτιοαφρικανών ζει με λιγότερο από ένα ευρώ την ημέρα.

Το δημοκρατικό Σύνταγμα της Νότιας Αφρικής του 1996 αναγνωρίζει 11 επίσημες γλώσσες, μεταξύ των οποίων τα αγγλικά, τα αφρικάανς, τα σεσότο, τα τσουάνα, τα κόσα και τα ζουλού. Αν και όλες οι διάλεκτοι αναγνωρίζονται ως ισότιμες, κάποιες ομιλούνται περισσότερο από τις υπόλοιπες. Σύμφωνα με την απογραφή του 2011, οι γλώσσες που χρησιμοποιούνται περισσότερο είναι τα ζουλού (22,7%), τα κόσα (16%) και τα αφρικάανς (13,5%).

Άνοιξε η ψαλίδα μεταξύ πλουσίων και φτωχών
ΠΩΣ όμως η ψαλίδα μεταξύ πλουσίων και φτωχών στη Νότια Αφρική άνοιξε τόσο που η χώρα θεωρείται πια μία από τις πλέον άνισες στον κόσμο ξεπερνώντας ακόμη και τη Βραζιλία; Πώς ένας λαμπρός απελευθερωτικός αγώνας δεκαετιών, παρά τη φαινομενική επιτυχία του, ανετράπη από μερικούς επιδέξιους οικονομικούς χειρισμούς της λευκής ελίτ, που ουσιαστικά ποτέ δεν απώλεσε τα προνόμιά της; Από το 1994, όταν το Αφρικανικό Εθνικό Κογκρέσο (ANC) ανέλαβε την εξουσία, ως το 2006 το ποσοστό των ανθρώπων που ζούσαν με λιγότερο από ένα ευρώ την ημέρα διπλασιάστηκε, ενώ μεταξύ του 1991 και του 2002 το ποσοστό της ανεργίας των μαύρων της Νότιας Αφρικής υπερδιπλασιάστηκε αγγίζοντας το 48%. Η καναδή δημοσιογράφος και συγγραφέας Ναόμι Κλάιν δίνει τις απαντήσεις στο διάσημο βιβλίο της «Το δόγμα του σοκ».

«Η χώρα είναι μια ζωντανή απόδειξη του τι συμβαίνει όταν η οικονομική μεταρρύθμιση απομονώνεται από τον πολιτικό μετασχηματισμό» γράφει χαρακτηριστικά. Τι σημαίνει αυτό; Στα τέσσερα χρόνια που μεσολάβησαν μεταξύ της αποφυλάκισης του Μαντέλα και της σαρωτικής εκλογικής νίκης του ANC το 1994, οι διαπραγματεύσεις για το νέο καθεστώς κινούνταν σε δύο άξονες: τον πολιτικό και τον οικονομικό. Ηταν πια ξεκάθαρο ότι οι λευκοί και το κυβερνών Εθνικό Κόμμα δεν μπορούσαν να αποτρέψουν τους μαύρους από το να αναλάβουν την εξουσία. Επικέντρωσαν όλες τις δυνάμεις τους επομένως στις προσπάθειες ελέγχου των οικονομικών θεσμών. Και το πέτυχαν - με τον Μαντέλα και τους διαπραγματευτές του ANC να προσπαθούν να κερδίσουν τη μάχη για το κοινοβούλιο και να αποτρέψουν το ξέσπασμα ενός αιματηρού εμφυλίου. Το Εθνικό Κόμμα κάτω από τη «μύτη» του ANC κυριάρχησε στις οικονομικές διαπραγματεύσεις παρουσιάζοντάς τες δήθεν ως «τεχνικού» χαρακτήρα.

Η αναδιανομή της γης δεν συντελέστηκε ποτέ γιατί ένα άρθρο στο νέο Σύνταγμα προστάτευε την ατομική ιδιοκτησία, δηλαδή την καταπατημένη από τους λευκούς γη. Θέσεις εργασίας για τα εκατομμύρια ανέργους δεν δημιουργήθηκαν γιατί τα εργοστάσια ήταν έτοιμα να κλείσουν, αφού απαγορεύτηκαν οι κρατικές επιδοτήσεις. Η κεντρική τράπεζα λειτουργεί ως κράτος εν κράτει υπό το νέο Σύνταγμα και μαζί με το υπουργείο Οικονομικών παρέμειναν στα χέρια των επί απαρτχάιντ επικεφαλής τους. Ο Χάρτης της Ελευθερίας, το επί δεκαετίες «ευαγγέλιο» της ελευθερίας των μαύρων, δεν μετουσιώθηκε ποτέ σε νόμους: ο πλούτος της χώρας παρέμεινε στα χέρια των λευκών και η Νότια Αφρική κέρδισε την «περιορισμένη ελευθερία» της.

ΠΗΓΗ: Το Βήμα