Σύσταση ενιαίου μηχανισμού εξυγίανσης των τραπεζών της Ευρωζώνης

Η απόφαση για τη σύσταση του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης είναι η πιο σημαντική μεταρρύθμιση από τότε που άρχισε η κρίση χρεών στην Ε.Ε. το 2012

Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΥΠΡΟΥ, η Ελληνική Τράπεζα, η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα και η Ρωσική Εμπορική Τράπεζα είναι μεταξύ των 128 συστημικών τραπεζών που θα εποπτεύει η ΕΚΤ

Τον Ιούνιο του 2012, όταν άρχισε η κρίση χρεών στην Ευρωζώνη, οι ηγέτες της Ε.Ε. δεσμεύτηκαν να στηρίξουν το τραπεζικό σύστημα της Ευρωζώνης με τη σύσταση μιας τραπεζικής ένωσης, που θα είναι υπεύθυνη για την εποπτεία του συνόλου των τραπεζών. Για μια τραπεζική ένωση θα πρέπει να συσταθεί ένας Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός των τραπεζών, μια Αρχή εξυγίανσης των τραπεζών και μια Αρχή που να προσφέρει εγγυήσεις στους καταθέτες.

Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός της Ευρωζώνης έχει ήδη αποφασιστεί στο τέλος του προηγούμενου έτους ότι θα είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και από την πρώτη Νοεμβρίου 2014 θα εποπτεύει άμεσα τις 128 μεγαλύτερες τράπεζες της Ευρωζώνης που θεωρούνται συστημικές, είτε για την Ευρωζώνη στο σύνολό της είτε για ένα κράτος μέλος. Και εμμέσως, σε συνεργασία με τις εθνικές εποπτικές Αρχές, τις άλλες 6.200 ευρωπαϊκές τράπεζες.

Μεταξύ των 128 συστημικών τραπεζών που θα εποπτεύει η ΕΚΤ μέσω της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Αρχής (European Banking Authority) είναι και η Τράπεζα Κύπρου, η Ελληνική Τράπεζα, η Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα και η Ρωσική Εμπορική Τράπεζα. Προτού αναλάβει την εποπτεία των τραπεζών η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή, οι 128 Τράπεζες θα πρέπει να περάσουν ένα σκληρό stress test. Σε έκθεσή του το ΔΝΤ για την Κύπρο αναφέρει ότι, σε περίπτωση που οι τράπεζές μας χρειαστούν πρόσθετα κεφάλαια, πρόσθετη βοήθεια θα μπορούσε να προέλθει από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης.

Στις 20 Μαρτίου 2014, μετά από σκληρές διαπραγματεύσεις που διήρκεσαν 16 ώρες μεταξύ του Ευρωκοινοβουλίου και των κρατών μελών της Ε.Ε., τελικά επήλθε συμφωνία και για τη σύσταση του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης (Single Resolution Mechanism). Για τον σκοπό αυτό θα συσταθεί ένα Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης ύψους €55 δις, που θα προέρχεται από εισφορές της τάξης του 1% στις ασφαλισμένες καταθέσεις των Τραπεζών, με στόχο την αντιμετώπιση κρίσεων.

Η απόφαση για τη σύσταση του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης είναι η πιο σημαντική μεταρρύθμιση από τότε που άρχισε η κρίση χρεών στην Ε.Ε. το 2012. Σύμφωνα με την απόφαση που λήφθηκε, η απόφαση για να κλείσει μια τράπεζα θα χρειάζεται τη σύμφωνη γνώμη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της ΕΚΤ, του Συμβουλίου του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού και του Εκτελεστικού Συμβουλίου του Ενιαίου Μηχανισμού Εξυγίανσης. Αναφέρεται ότι τον τελευταίο λόγο αν θα κλείσει μια τράπεζα θα τον έχουν οι Υπουργοί Οικονομικών και όχι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Αν η ΕΚΤ αποφασίσει ότι μια Τράπεζα αντιμετωπίζει προβλήματα, θα ζητήσει από τον Ενιαίο Μηχανισμό Εξυγίανσης να εισηγηθεί ένα σχέδιο διάσωσης. Μια τέτοια απόφαση, όμως, θα χρειάζεται έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαφωνήσει, το θέμα θα υποβάλλεται στους Υπουργούς Οικονομικών για τελική απόφαση. Αναφέρεται δε, ότι η απόφαση για να κλείσει μια τράπεζα και για να αποφευχθεί πανικός, θα πρέπει να γίνει κατά το σαββατοκύριακο που οι αγορές είναι κλειστές. Αναφέρεται ότι η τελική συμφωνία για κλείσιμο μιας τράπεζας περιλαμβάνει πολλαπλά πάνελ και περισσοτέρους από εκατό συμμετέχοντες στη λήψη αποφάσεων.

Για να συμπληρωθεί όμως το Ταμείο €55 δις, που θα χρησιμοποιηθεί για την εξυγίανση τραπεζών, θα χρειαστούν οκτώ χρόνια. Κατά συνέπεια, σε περίπτωση συστημικής κρίσης, κατά την οποία απότομα τράπεζες καταρρέουν, το Ενιαίο Ταμείο Εξυγίανσης δεν θα είναι αρκετό για να στηρίξει παρά μια μικρή μεγέθους τράπεζα. Κατά συνέπεια, το Ταμείο αυτό είναι δυνατόν να χρειαστεί πιστωτικές διευκολύνεις από ορισμένους φορείς, όπως για παράδειγμα η ΕΚΤ. Στο μεταξύ, η ευθύνη για την εξυγίανση ή για την εκκαθάριση μιας τράπεζας θα αφορά τις Εθνικές Εποπτικές Αρχές. Θα πρέπει να αναφερθεί, όμως, πως ο στόχος ότι θα υπάρχει αμοιβαιοποίηση του κόστους της ή εξυγίανσης μιας τράπεζας έχει ξεχαστεί.

Αντ' αυτού, θα υπάρχει η μέθοδος του «Bail in», που χρησιμοποιήθηκε για την Κύπρο, και που το κόστος αναλαμβάνουν οι μέτοχοι και οι καταθέτες μιας τράπεζας, και όχι οι φορολογούμενοι. Κάποιος θα ανησυχούσε λιγότερο, αν υπήρχαν ελπίδες να εισαχθούν αλλαγές στο σύστημα σε μελλοντικό στάδιο. Αλλά κάτι τέτοιο φαίνεται δύσκολο, αφού τα κράτη - μέλη έχουν δικαίωμα βέτο όσον αφορά μελλοντικές αλλαγές. Είναι γι΄ αυτό που έχουν σημασία τα stress tests για να εξασφαλιστεί ότι οι συστημικές τράπεζες δεν θα αντιμετωπίσουν προβλήματα στην επόμενη οικονομική κρίση.

Στο μεταξύ, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη τον περασμένο Μάρτιο έπεσε στο 0,5%, που είναι ο πιο χαμηλός από το 2009. Παράλληλα, έγινε γνωστό ότι στην Ισπανία, την Ελλάδα, τη Σλοβακία, την Πορτογαλία και την Κύπρο σημειώθηκε αρνητικός ρυθμός πληθωρισμού. Στην Κύπρο, κατά το πρώτο τρίμηνο του 2014 σημειώθηκε πτώση στις τιμές της τάξης του 2,6%. Παράλληλα, τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι στη Γερμανία, που είναι η μεγαλύτερη και πιο ανταγωνιστική οικονομία της Ευρωζώνης, ο πληθωρισμός μειώθηκε στο 0,1%.

Εφιαλτικές ανησυχίες…

ΟΙ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΙ προειδοποιούν ότι αν σημειωθεί αποπληθωρισμός στην Ευρωζώνη, όπως στην περίπτωση της Ιαπωνίας, κάτι τέτοιο θα εκτροχιάσει την αδύναμη ανάκαμψη, ειδικά στην περιφέρεια, ως αποτέλεσμα της μειωμένης ζήτησης από τις επιχειρήσεις και τα νοικοκυριά, που θα αναβάλλουν τις αγορές με την ελπίδα ότι θα μειωθούν περαιτέρω οι τιμές. Παράλληλα, τα χρέη τόσο των κυβερνήσεων όσο και των νοικοκυριών θα αυξηθούν σε πραγματικούς όρους, αφού είναι καθορισμένα σε νομισματικούς όρους. Στο μεταξύ, οι διαμορφωτές πολιτικής στην ΕΚΤ έχουν συμφωνήσει στην πιθανότητα λήψης ριζοσπαστικών μέτρων, όπως είναι η ποσοτική νομισματική χαλάρωση και ο καθορισμός αρνητικών επιτοκίων, πράγμα που σημαίνει ότι οι τράπεζες που καταθέτουν χρήματα στην ΕΚΤ θα πληρώνουν τόκο.

Κατά τη συνάντηση του συμβουλίου της ΕΚΤ στις 3 Απριλίου, αποφασίστηκε ότι είναι δυνατόν να υιοθετηθεί ποσοτική νομισματική χαλάρωση, έτσι που να αποφευχθεί ο κίνδυνος η Ευρωζώνη να περιπέσει σε περίοδο αποπληθωρισμού. Αλλά, παρά τη σύσταση της κ. Κριστίν Λαγκάρντ, διευθύνουσας συμβούλου του ΔΝΤ, για άμεση εισαγωγή της ποσοτικής νομισματικής χαλάρωσης με την αγορά ομολόγων, το συμβούλιο της ΕΚΤ αρκέστηκε μόνο σε δηλώσεις, ότι το Συμβούλιο της ΕΚΤ είναι ομόφωνα δεσμευμένο να χρησιμοποιήσει μη συμβατικά μέτρα, για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης περιόδου χαμηλού πληθωρισμού, όπου ελλοχεύει ο κίνδυνος αποπληθωρισμού.

Είναι σκόπιμο να αναφέρουμε ότι ενώ οι μεγάλες Κεντρικές Τράπεζες, περιλαμβανομένης της FED, της Τράπεζας της Αγγλίας και της Ιαπωνίας, έχουν ήδη υιοθετήσει την ποσοτική νομισματική χαλάρωση, η ΕΚΤ ακόμα να προχωρήσει στην εισαγωγή του μέτρου αυτού. Και τούτο γιατί η Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας αντιστεκόταν σθεναρά. Πρόσφατα όμως, τουλάχιστον έμμεσα, και η Κεντρική Τράπεζα της Γερμανίας έχει δώσει τη συγκατάθεσή της.

KPMG
Λογιστικές, Ελεγκτικές, Φορολογικές και Συμβουλευτικές Υπηρεσίες
Οι απόψεις και γνώμες που διατυπώνονται στο παρόν είναι αυτές του
συγγραφέα, και δεν εκπροσωπούν κατ’ ανάγκην τις απόψεις και γνώμες
της KPMG International ή Οίκων Μελών της KPMG.