Δυσμενώς επηρεάζεται η τουρκική οικονομία από τις καταιγιστικές εξελίξεις

Το τελευταίο κτύπημα στη διακυβέρνηση του κ. Ερντογάν ήρθε υπό τη μορφή των σκανδάλων διαφθοράς που επηρεάζουν μέλη της κυβέρνησής του.

ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ της Τουρκίας οφείλονται κυρίως στον αυταρχικό τρόπο που ο Ερντογάν υιοθέτησε, τότε που το κόμμα του ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας για τρίτη θητεία το 2011

Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, Ταγίπ Ερντογάν, συνηθίζει να υπερηφανεύεται για την πρόοδο της τουρκικής οικονομίας κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας επί δικής του διακυβέρνησης. Είναι γεγονός ότι το ΑΕΠ της χώρας αυξήθηκε από €230 δις το 2002 όταν το μετριοπαθές ισλαμικό κόμμα του κ. Ερντογάν, της δικαιοσύνης και ανάπτυξης (ΑΚ), ήλθε στην εξουσία, στα $800 δις σήμερα. Αλλά σαν αποτέλεσμα των σκανδάλων διαφθοράς που ενέχεται και η κυβέρνηση του πρωθυπουργού και που οδήγησε στην πτώση της τουρκικής λίρας και αύξηση των επιτοκίων, τα επιτεύγματα του κ. Ερντογάν όσον αφορά την οικονομία επανεξετάζονται.

Με στόχο να τερματιστεί η πτώση της συναλλαγματικής αξίας της λίρας η Κεντρική Τράπεζα αρχικά επενέβη με την πώληση δολαρίων για πρώτη φορά από το 2012, αν και τελικά αναγκάστηκε να αυξήσει τα επιτόκια από 7,5% στο 12%. Ο κ. Ερντογάν όμως δεν ευνοούσε την αύξηση των επιτοκίων και κατηγορεί τα «χρηματοδοτικά συμφέροντα» για συνωμοσία εναντίον της διακυβέρνησής του. Αλλά, παρά την άποψη του κ. Ερντογάν για τη συνωμοσία από τα «χρηματοδοτικά συμφέροντα», εντούτοις δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την εισροή βραχυπρόθεσμων κεφαλαίων. Αναφέρεται ότι περίπου τα 4/5 του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών της Τουρκίας ύψους $60 δις χρηματοδοτούνται από την εισροή βραχυπρόθεσμων κεφαλαίων και όχι από άμεσες ξένες επενδύσεις.

Έκθεση από το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι χωρίς σημαντικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις η τουρκική οικονομία δεν θα μπορεί να αυξάνεται πιο πάνω από 3% τον χρόνο λόγω των προβλημάτων που παρουσιάζονται για τη χρηματοδότηση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Είναι σκόπιμο να αναφερθεί ότι το μεγαλύτερο ποσοστό αύξησης του ΑΕΠ της Τουρκίας, σε δολάρια, οφείλεται στην αύξηση της συναλλαγματικής αξίας της τουρκικής λίρας.

Αναλυτές υπολογίζουν ότι ενώ ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης της τουρκικής οικονομίας, σε δολάρια, κατά την τελευταία δεκαετία ήταν 13%, το 8% οφείλεται στην αύξηση της αξίας της λίρας και μόνο 5% στην αύξηση του ΑΕΠ σε πραγματικούς όρους. Η αύξηση στη συναλλαγματική αξία της λίρας όμως οδήγησε στην απώλεια της ανταγωνιστικότητας, κυρίως για προϊόντα που παράγονται από χαμηλόμισθους. Παράλληλα, οι αποταμιεύσεις στην Τουρκία μειώθηκαν περισσότερο παρά σε οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ομάδας των 20 (G20), και έτσι η τουρκική οικονομία αφέθηκε να εξαρτάται από την εισροή ξένων κεφαλαίων για επενδύσεις.

Βέβαια, είναι γεγονός ότι από τότε που ήρθε στην εξουσία το κόμμα του κ. Ερντογάν υπήρξε πολιτική ηρεμία μετά από χρόνια αστάθειας που προερχόταν από διακυβερνήσεις συνασπισμών. Σήμερα, όμως, η Τουρκία βρίσκεται σε μια κατάσταση πολιτικής αναταραχής. Το τελευταίο κτύπημα στη διακυβέρνηση του κ. Ερντογάν ήρθε υπό τη μορφή των σκανδάλων διαφθοράς που επηρεάζουν μέλη της κυβέρνησής του. Η αντίδραση του κ. Ερντογάν ήταν να εναντιωθεί στις προσπάθειες των ανακριτών για εξυγίανση των σκανδάλων, σε σημείο που να παραβιάσει ακόμη και το κράτος δικαίου.

Βασικά, τα προβλήματα της Τουρκίας οφείλονται κυρίως στον αυταρχικό τρόπο που ο κ. Ερντογάν υιοθέτησε από τότε που το κόμμα του ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας για τρίτη θητεία το 2011. Η αυταρχικότητα του κ. Ερντογάν ήταν πολύ εμφανής το περασμένο καλοκαίρι με την αντίδρασή του εναντίον των διαδηλωτών στην Κωνσταντινούπολη όσον αφορά την κατασκευή ενός μη δημοφιλούς έργου σε ένα πάρκο της πόλης.

Αλλά το χειρότερο δείγμα της αυταρχικότητας του κ. Ερντογάν, που παραβίασε το κράτος δικαίου, ήταν όταν η αστυνομία συνέλαβε πάνω από πενήντα πρόσωπα με τις υποψίες χειραγώγησης προσφορών, δωροδοκίας, λαθρεμπορίου και παράνομων κατασκευών, περιλαμβανομένων και αρκετών υποστηρικτών του πρωθυπουργού όπως και μελών του υπουργικού συμβουλίου. Υπάρχουν δε υποψίες ότι ακόμη και τα παιδιά του κ. Ερντογάν είναι αναμεμειγμένα σε σκάνδαλα διαφθοράς. Ως αντίδραση, αντί να υποστηρίξει τις διωκτικές Αρχές, ο κ. Ερντογάν μετακίνησε τους ανακριτές και εισαγγελείς που διεξάγουν τις έρευνες σε άλλα καθήκοντα.

Νευρικότητα στους ξένους επενδυτές

ΒΕΒΑΙΑ, εκτός από τα σκάνδαλα διαφθοράς η Τουρκία επηρεάστηκε σημαντικά και από την απόφαση της Κεντρικής Τράπεζας της Αμερικής (FED) να μειώσει την αγορά κυβερνητικών ομολόγων από $85 δις στα $65 το μήνα, πράγμα που οδήγησε στη φυγή κεφαλαίων από την Τουρκία. Αλλά τον πιο σημαντικό ρόλο έχουν διαδραματίσει οι κατηγορίες για σκάνδαλα διαφθοράς, όπως και από το γεγονός ότι η σχετική νομοθεσία για τις προσφορές έχει αλλάξει πολλές φορές.

Ο κ. Ερντογάν προσπαθεί να αποδώσει τις κατηγορίες για σκάνδαλα διαφθοράς σε συνωμοσία που προέρχεται από το Ισραήλ, την Αμερική, τα χρηματοδοτικά ιδρύματα, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, αλλά και στα ξένα ΜΜΕ. Παράλληλα, δηλώνει ότι τα σχέδια για υπόσκαψη και καταστροφή της κυβέρνησής του προέρχονται επίσης και από τους οπαδούς του κ. Φετουλάχ Γκιουλέν, ενός ισλαμιστή ιεροκήρυκα που προηγουμένως ήταν σύμμαχός του στο κόμμα του και έχει οπαδούς μεταξύ των δικαστών, των εισαγγελέων και των ανακριτών.

Δεν υπάρχει αμφιβολία βέβαια ότι οι δύο άντρες βρίσκονται σε διαμάχη εξουσίας, αλλά ο αυταρχικός τρόπος με τον οποίο αντέδρασε ο κ. Ερντογάν έχει αμαυρώσει οποιεσδήποτε επιτυχίες είχε επιτύχει η διακυβέρνησή του για την οικονομική ανάπτυξη της χώρας και σαν αποτέλεσμα μεταξύ των ξένων επενδυτών επικρατεί μια νευρικότητα. Η συνομοσπονδία επιχειρηματιών έχει τονίσει τη σημασία της διατήρησης της ανεξαρτησίας της δικαστικής εξουσίας και του κράτους δικαίου. Η υποστήριξη των ψηφοφόρων στο κόμμα δικαιοσύνης και ανάπτυξης του κ. Ερντογάν ήταν κυρίως το γρήγορα αυξανόμενο βιοτικό επίπεδο του λαού. Αλλά τώρα η ανάπτυξη έχει επιβραδυνθεί σημαντικά και η αναταραχή που προέρχεται από τα σκάνδαλα διαφθοράς έχει οδηγήσει στη μείωση της αξίας της λίρας, πράγμα που σημαίνει αύξηση στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων, αλλά και που οδήγησε και στην αύξηση των επιτοκίων.

Η κυβέρνηση προωθεί τώρα νομοσχέδια που θα της παρέχουν περισσότερο έλεγχο στη δικαστική εξουσία όπως και την παρακολούθηση τηλεφώνων και του διαδικτύου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επικρίνει την έγκριση νομοσχεδίου που επιβάλλει αυστηρούς ελέγχους όσον αφορά την πρόσβαση στο διαδίκτυο. Όπως ανέφερε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ο τουρκικός λαός δικαιούται περισσότερη πληροφόρηση και περισσότερη διαφάνεια και όχι περισσότερους περιορισμούς. Προς το παρόν όμως οι ενστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής έχουν οδηγήσει στο πάγωμα των σχεδίων για αύξηση ελέγχου της κυβέρνησης στους δικαστές και τους εισαγγελείς.

KPMG
Λογιστικές, Ελεγκτικές, Φορολογικές και Συμβουλευτικές Υπηρεσίες
Οι απόψεις και γνώμες που διατυπώνονται στο παρόν, είναι αυτές του
συγγραφέα και δεν εκπροσωπούν κατ’ ανάγκην τις απόψεις και γνώμες
της KPMG International ή Οίκων Μελών της KPMG.
Φεβρουάριος 2014