Η μουσική έφυγε από το ποδόσφαιρο… Σίγησαν τα βιολιά και οι άρπες... Έμεινε μόνον ο θλιμμένος σκοπός ενός όμποε να σβήνει αργά μες στη βουβή νύχτα.

Ο Γιόχαν Κρόιφ, στον Παράδεισο, πια, με τον Μπάκιγχαμ και τον Μίχελς, υπήρξε όλα όσα το ποδόσφαιρο ήταν και είναι, η επιτομή της υπερώας συγχορδίας ανάμεσα στο συλλογικό παιγνίδι και το ατομικό ταλέντο, αλλά και ο ελασματικός κόμβος που συνέδεσε και συνδέει το παρελθόν με το παρόν, με την ακρίβεια κινεζικού τόξου.

Πάνω του θεμελιώθηκε το περίφημο total football, η σκέψη που γέννησε έναν ολόκληρο τρόπο να παίζεται το ποδόσφαιρο και όχι η σκέψη ενός συστήματος, που επρόκειτο να αλλάξει το άθλημα για πάντα.

Χάρις, μάλιστα, σ’ αυτόν συνεχίζει να το αλλάζει και, φαίνεται, πως θα το κάνει όσο ο αγωνιστικός χώρος θα παραμένει το πάντα χέρσο πεδίο μιας χορογραφικής γεωμετρίας.

Ίσως, χωρίς αυτόν, η ακατανίκητη ιδέα του Μίχελς να μην μπορούσε να κυριαρχήσει με τον τρόπο που κυριάρχησε, ίσως η εφαρμογή της να ήταν ελλειμματική και να αποτύγχανε να αποτελέσει την κορωνίδα όλων των τεχνών που επινόησε το ανθρώπινο σώμα με μια μπάλα. Ίσως, ίσως, ίσως…

Όλα αυτά, όμως, τα ίσως, επαληθεύουν το ανυπέρβλητο μεγαλείο του Κρόιφ, επιβεβαιώνοντας πως υπήρξε ο πιο επιδραστικός ποδοσφαιριστής στην ιστορία του αθλήματος, αν και η μικρόνοια κάποιων επιχείρησε, αποτυχημένα, ευτυχώς, να του στερήσει τη δικαιωματική συμπερίληψη στο Πάνθεον όπου βρίσκονται ο Πελέ και ο Ντιεγκίτο. Ο ιπτάμενος Ολλανδός είναι αναμφισβήτητα ο τρίτος της holly trinity του παγκόσμιου ποδοσφαίρου, ακριβώς το πνέον και όπου θέλει πνει, άγιο πνεύμα της.

Και, ίσως, ακόμα, να μην υπήρξε άνθρωπος του ποδοσφαίρου που να υπηρέτησε με τέτοια θαυμαστή συνέπεια ως προπονητής αυτό που υπήρξε ως ποδοσφαιριστής, εξελίσσοντάς το, μάλιστα, με την εμπνευσμένη δύναμη ενός οραματικού προφήτη.

Αλλά, τώρα που οι λέξεις φαίνονται τόσο λίγες, ας αφήσουμε, καλύτερα, τα δάκρυα να κυλήσουν…

Μιχάλης Παπαδόπουλος