Οι αρνητικές συνέπειες και στο ποδόσφαιρό μας

Μπήκαν στην πόλη οι οχτροί… φωτιές ανάψαν οι οχτροί… Η φωνή του Νίκου Ξυλούρη μάς ταξιδεύει 42 χρόνια πίσω, σαν σήμερα. Ήταν 14 Αυγούστου 1974, παραμονή της μεγάλης γιορτής της Κοίμησης της Θεοτόκου. Ξεκινούσε η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής, ενώ οι Τούρκοι κατακτητές είχαν ήδη προελάσει στη διάρκεια της εκεχειρίας. Μετά την Κερύνεια, τη Μόρφου, τη Λάπηθο, τον Καραβά, είχε σπάσει η γραμμή της Μιας Μηλιάς και οι εισβολείς προχωρούσαν προς τη Μεσαορία, σκορπώντας τον θάνατο και την καταστροφή.

Σε έναν πόλεμο άνισο και προδομένο, η ηρωική αντίσταση δεν μπορούσε να αντέξει για πολύ. Από την Άσσια -που δέχθηκε τη μεγαλύτερη μανία των Τούρκων γι’ αυτό και μετρά πολλούς νεκρούς και αγνοουμένους- η πορεία ακολουθεί Βατυλή, Λύση, Κοντέα, Μακράσυκα, Άχνα και άλλα χωριά της επαρχίας μέχρι που οι βάρβαροι περνούν στην Αμμόχωστο. Ποιος μπορεί απ’ αυτούς που τα έζησαν να ξεχάσει εκείνες τις μαύρες μέρες της καταστροφής; Και τότε έκαιγε ο Αύγουστος. Τρόμος και πανικός παντού. Η μνήμη και οι θύμησες είναι ακόμα πιο έντονες κι ας πέρασαν 42 χρόνια. Η πίστη και η ελπίδα πάντα θα υπάρχουν και είναι χρέος μας να μην ξεχνούμε.

Σωματεία στην προσφυγιά

Αρνητικές συνέπειες σ’ αυτήν τη βάρβαρη εισβολή του Τούρκου στην πατρίδα μας είχε ασφαλώς και το ποδόσφαιρό μας. Συνολικά 17 σωματεία που ανήκαν στην ΚΟΠ εκτοπίστηκαν από τα γήπεδα, τα χωριά και τις πόλεις τους. Χωρίς τους περισσότερους παίκτες τους, χωρίς οικονομικά μέσα, με τους φίλους και τα μέλη τους διασκορπισμένα στην ελεύθερη Κύπρο, αντιλαμβάνεται κανείς πόσες δυσκολίες είχαν μπροστά τους. Άλλωστε ποιος θα είχε προτεραιότητά του εκείνες τις μέρες το ποδόσφαιρο; Ο κόσμος έτρεχε να σωθεί και να βρει μια στέγη για την οικογένειά του.

Κάποια από τα προσφυγικά σωματεία ανέστειλαν τις δραστηριότητές τους. Άλλα ξεκίνησαν και μετά από λίγα χρόνια λύγισαν, αφού τα οικονομικά προβλήματα ήταν τεράστια. Είναι και άλλα που ακόμα «πολεμούν» για να κρατηθούν όρθια. Η ύπαρξή τους είναι πολύ σημαντική, αφού πρέπει πέραν του αθλητισμού να κρατούν ζωντανά τα ονόματα των κατεχομένων περιοχών μας και να στέλνουν μηνύματα αγωνιστικότητας και επιμονής μέχρι τη δικαίωση.

Μετά την πρώτη φάση της τουρκικής εισβολής στις 20 Ιουλίου 1974, τον δρόμο του εκτοπισμού πήραν πρώτα οκτώ σωματεία κυρίως της επαρχίας Κερύνειας και Λευκωσίας.

Ο Διγενής Ακρίτας και η ΑΕΜ Μόρφου. Η Δόξα Κατοκωπιάς, η ΠΑΕΚ Κερύνειας, η ΑΕΚ Καραβά, ο Παρθενώνας Ζώδιας, η ΑΕΚ Κυθραίας και ο Ηρακλής Γερολάκκου.
Ο Διγενής, που το '72-'74 εντυπωσίαζε με την παρουσία του στην Α’ Κατηγορία, είναι σήμερα στη Γ’ Κατηγορία και δίνει αγώνα επιβίωσης. Η ΑΕΜ έμεινε για μια δεκαετία περίπου με έδρα τη Λεμεσό στις μικρές κατηγορίες μέχρι να αποσυρθεί. Η Δόξα τα κατάφερε και γράφει αρκετά χρόνια παρουσίας στην Α’ Κατηγορία. Η ΠΑΕΚ και η ΑΕΚ Καραβά ένωσαν τις δυνάμεις τους και δημιούργησαν την ΠΑΕΕΚ (το δεύτερο Ε δηλώνει την Επαρχία Κερύνειας), ο Παρθενώνας σταμάτησε το 1974 και οι υπόλοιπες προσπαθούν να μείνουν ζωντανές στις μικρές κατηγορίες.

Αμμόχωστος και επαρχία

Η Αμμόχωστος ανέκαθεν εθεωρείτο αθλητομάνα με επιτυχίες όχι μόνο στο ποδόσφαιρο αλλά και στην καλαθόσφαιρα, στην πετόσφαιρα και στον στίβο. Στο ποδόσφαιρο ήταν η Ανόρθωση, η Νέα Σαλαμίνα και η ΑΕΚ (Αθλητική Ένωση Κατηχητικών). Η Ανόρθωση ένα χρόνο μετά τον εκτοπισμό είχε κατακτήσει το κύπελλο και στην πορεία, παρά τα πολλά προβλήματα, άντεξε και από την δεκαετία του '90 άλλαξε επίπεδο κατακτώντας πλέον αρκετούς τίτλους, ενώ είναι η πρώτη κυπριακή ομάδα που το 2008 κατάφερε να περάσει στους ομίλους του Τσάμπιονς Λιγκ. Μεγάλη αλλά και ιστορική είναι η ημέρα που η Ανόρθωση απέκλεισε την τουρκική Τράμπζονσπορ, παιχνίδι που πήρε και εθνικές διαστάσεις, αφού μια προσφυγική ομάδα απέκλεισε ομάδα της κατοχικής Τουρκίας.

Η Νέα Σαλαμίνα μπορεί να υποβιβάστηκε πολλές φορές στη β’ κατηγορία μετά το 1974, έχει όμως και τον μοναδικό τίτλο στην ιστορία της (κύπελλο το 1990), αυτά τα δύσκολα χρόνια.

Η ΑΕΚ Αμμοχώστου λίγα χρόνια μετά τον εκτοπισμό ανέστειλε τις δραστηριότητές της (έπαιξε Β’ Κατηγορία και αργότερα Γ’ Κατηγορία). Ο Εθνικός Άχνας όχι μόνο άντεξε αλλά στην προσφυγιά είναι που ανήλθε στην Α' Κατηγορία και έχει να επιδείξει αρκετές επιτυχίες. Αντίθετα, ο ΑΣΙΛ πήρε τον κατήφορο και επανήλθε διατηρώντας τώρα θέση στη Β’ Κατηγορία. Ο Εθνικός Άσσιας έπαιξε και αυτός στην προσφυγιά στην Α’ Κατηγορία, ενώ τώρα είναι στη Γ’ προσπαθώντας να κρατηθεί όρθιος. Ο ΑΣΟ Βατυλής και η ΛΑΛΛ Λύσης σταμάτησαν τις ομάδες τους μετά τον εκτοπισμό, ενώ ο Νέος Αιώνας Τρικώμου κράτησε και λίγα χρόνια μετά το 1974.

Flashback: Η Αμμόχωστος εάλω…

Ήταν 14 Αυγούστου 1974. Πριν από 42 ακριβώς χρόνια. Οι Τούρκοι μπήκαν στην Αμμόχωστο. Οι υπερασπιστές της πόλης, λιγοστοί στον αριθμό, όσο μπορούσαν αντιμετώπισαν τους εισβολείς κάτω από τα ιστορικά τείχη της παλιάς πόλης. Οι Τούρκοι στηρίξανε στις πολεμίστρες τις μπούκες των βαριών πολυβόλων του και θέσανε κάτω από τα πυρά τους τούς Ελληνοκύπριους, που πολεμούσαν με λιανοντούφεκα.

Η αντίσταση κράτησε σχεδόν δύο ημέρες και το πρωί της τρίτης ημέρας οι Τούρκοι χρειάστηκαν αεροπορία και άρματα μάχης για να καταλάβουν τη πόλη. Τελευταίοι υπερασπιστές της Αμμοχώστου οκτώ στρατιώτες με επικεφαλής έναν έφεδρο ανθυπολοχαγό, που έδωσαν τη δική τους μάχη στο λιμάνι. Μάταια ζητούσαν βοήθεια για ενίσχυση. Είχαν μείνει ολομόναχοι. Έφυγαν όλοι και στη Διοίκηση έβλεπες όπλα πεταμένα εδώ κι εκεί…

Όταν περικυκλώθηκαν από παντού, η μόνη διέξοδος ήταν να πέσουν στη θάλασσα και να κολυμπήσουν 800 περίπου μέτρα. Βγήκαν στην πίσω πλευρά του Καραόλου και σώθηκαν οι επτά. Οι υπόλοιποι δύο δεν άντεξαν την κούραση και χάθηκαν στα σκοτεινά νερά. Οι Τούρκοι μπήκα πλέον στην έρημη πόλη και άρχισαν να καταστρέφουν και να λεηλατούν τα πάντα. Όποιον συναντούσαν στο διάβα τους τον εκτελούσαν επί τόπου.

Στο σημερινό οδόφραγμα της Δερύνειας δόθηκε η τελευταία μάχη, που σταμάτησε του Τούρκους από το να συνεχίσουν την προέλασή τους προς το Παραλίμνι και τις άλλες περιοχές, που είχαν ήδη εκκενωθεί.

Αυθεντικές μαρτυρίες τεσσάρων γενναίων στρατιωτών περιγράφουν τα γεγονότα της τελευταίας μάχης που έδωσαν. Είχαν στην κατοχή τους ένα οπλοπολυβόλο μπρεν και τρία μαρτίνια. Απέναντί τους έβλεπαν τα τουρκικά άρματα μάχης Μ.47 καμουφλαρισμένα με ελληνικές σημαίες, έτοιμα να προχωρήσουν. Από μακριά όμως διέκριναν ότι στην πραγματικότητα δεν ήταν ελληνικά. Δόθηκε εντολή να υψωθεί η ελληνική σημαία.

Αυτή υψώθηκε (εν μέσω τουρκικών πυρών) νωρίς το απόγευμα της 14ης Αυγούστου 1974 στη δεξαμενή του υδραγωγείου (ντεπόζιτο), με κίνδυνο τη ζωή των στρατιωτών μας. Κατέστρωσαν το δικό τους σχέδιο και άρχισαν να το εφαρμόζουν αμέσως. Όλη τη νύχτα μετακινούνταν συντονισμένα (κάθε 10 μέτρα σταματούσαν και πυροβολούσαν), με αποτέλεσμα να φαίνεται ότι υπάρχει συνεχής αντίσταση, αφού γνώριζαν ότι οι Τούρκοι δεν πολεμούσαν ποτέ νύχτα… Είχαν καταφέρει να δείξουν στους Τούρκους πως ήταν πολλοί και έτσι σώθηκε η υπόλοιπη περιοχή της ελεύθερης επαρχίας Αμμοχώστου.