ΤΗΝ ΑΝΑΓΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΟΥ ΕΝ ΛΟΓΩ ΜΕΤΡΟΥ ΤΟΝΙΖΕΙ Ο ΙΑΤΡΟΣ ΚΩΣΤΑΣ ΣΧΙΖΑΣ

Το θεωρεί ως σημαντικό μέτρο πρόληψης, αφού αφενός ο αθλητής θα παρακολουθείται για περισσότερα χρόνια, αφετέρου δε οι πληροφορίες θα βρίσκονται σε μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων, για καλύτερη και ταχύτερη διερεύνησή τους

Η παρακολούθηση ενός αθλητή πρέπει να είναι συνεχής, για να μπορεί να εντοπιστεί έγκαιρα ένα τυχόν πρόβλημα υγείας που θα παρουσιαστεί, ώστε να αντιμετωπιστεί και να μην τον επηρεάσει αρνητικά με απρόβλεπτες συνέπειες

Την ανάγκη εφαρμογής του Δελτίου Υγείας στα σχολεία τονίζει μέσω της «Σημερινής» ο Ιατρός -Παθολόγος Κώστας Σχίζας, με αφορμή τρία περιστατικά αιφνίδιων καρδιακών θανάτων εντός Σεπτεμβρίου. Όπως μας υπέδειξε, «κανείς δεν πρέπει να παίζει με τα θέματα της υγείας. Και πόσω μάλλον όταν πρόκειται για την υγεία των αθλητών, που γυμνάζονται και επιβαρύνονται καθημερινά. Πρέπει να είναι σε θέση να γνωρίζουν αν αντιμετωπίζουν κάποιο πρόβλημα υγείας», πρόσθεσε, επισημαίνοντας πως η παρακολούθηση ενός αθλητή πρέπει να είναι συνεχής, για να μπορεί να εντοπιστεί έγκαιρα ένα τυχόν πρόβλημα υγείας που θα παρουσιαστεί, ώστε να αντιμετωπιστεί και να μην τον επηρεάσει αρνητικά, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Γιατί είναι απαραίτητο

Σύμφωνα με τον κ. Σχίζα, η εισαγωγή του Ατομικού Δελτίου Υγείας στα σχολεία είναι σημαντικό μέτρο πρόληψης, αφού αφενός ο αθλητής θα παρακολουθείται για περισσότερα χρόνια, άρα θα υπάρχει διαθέσιμο μεγαλύτερο ατομικό ιστορικό, αφετέρου δε όλες οι πληροφορίες θα βρίσκονται σε μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων, για καλύτερη και ταχύτερη διερεύνησή τους.

Επί παραδείγματι, σημείωσε, εάν ένας μαθητής-αθλητής είχε ένα λιποθυμικό επεισόδιο στα 12 του χρόνια ή είχε μικρός διαγνωστεί, π.χ. με φύσημα, αυτό θα είναι αυτομάτως γνωστό στον γιατρό που θα τον εξετάσει στα 18 του, για έκδοση Δελτίου Υγείας, οπότε μειώνεται η πιθανότητα να μην εντοπιστεί μια δυσλειτουργία στην εξέταση. Σήμερα στην Κύπρο, είπε, είναι υποχρεωτική η έκδοση Δελτίου Υγείας μόνο για όσους αθλητές συμμετέχουν σε πρωταθλήματα, ανεξαρτήτως ηλικίας, επαναλαμβάνοντας πως είναι αναγκαία η εισαγωγή του Δελτίου Υγείας και στα σχολεία, καθώς ο ιατρικός έλεγχος πρέπει να είναι σχολαστικός και όχι τυπικός.

Νομοθετικά επιβεβλημένο το ΑΔΥ στην Ελλάδα

Ο γιατρός, σε μια προσπάθεια να ενισχύσει την άποψή του, μας ανέφερε πως στην Ελλάδα η ιατρική εξέταση των παιδιών σχολικής ηλικίας είναι νομοθετικά επιβεβλημένη. Όπως μας εξήγησε, η συμπλήρωση του Ατομικού Δελτίου Υγείας αποτελεί απόλυτη προϋπόθεση για τη συμμετοχή στις σχολικές αθλητικές δραστηριότητες, με ποινή, μάλιστα, αποκλεισμού και αδικαιολόγητης απουσίας από το μάθημα της φυσικής αγωγής σε μη έγκαιρη συμπλήρωσή του κατά την εγγραφή στο νηπιαγωγείο, στις τάξεις Α, Γ και Ε Δημοτικού, στην Α Γυμνασίου και στην Α Λυκείου. Μάλιστα, ο έλεγχος της καρδιαγγειακής υγείας περιλαμβάνει έξι συνολικά σημεία, τρία για το ατομικό ιστορικό και τρία για την κλινική εξέταση. Ειδικότερα ζητείται:

1. Ιστορικό λιποθυμίας
2. Προκάρδιο άλγος
3. Εύκολη κόπωση
4. Μέτρηση αρτηριακής πίεσης
5. Ψηλάφηση μηριαίων
6. Παρουσία φυσήματος

Οι πτυχές του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου

Αναλύοντας δε τις πτυχές του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου (ΑΚΘ), ο κ. Σχίζας ανέφερε πως είναι ο φυσικός θάνατος από καρδιακά αίτια, που προμηνύεται από την ξαφνική απώλεια της συνείδησης, μέσα σε μια ώρα από την εκδήλωση των οξέων συμπτωμάτων. Στους αθλητές, σημείωσε, που κατά κανόνα θεωρούνται υγιείς, η εκδήλωση του ΑΚΘ είναι ένα γεγονός ιδιαίτερα απρόσμενο και δυσάρεστο.

Παρ' όλ’ αυτά οι αθλητές δεν αποκλείεται να πάσχουν από αδιάγνωστη καρδιακή νόσο ή συγγενείς καρδιοπάθειες που, σε συνδυασμό με την εντατική άσκηση, τους θέτουν σε υψηλό κίνδυνο για αιφνίδιο καρδιακό θάνατο. Όπως εξήγησε περαιτέρω, ο κίνδυνος ΑΚΘ στους αθλητές ως σύνολο είναι δύσκολο να προσδιοριστεί, πιστεύεται πάντως ότι είναι αρκετά χαμηλός. Σύμφωνα με στοιχεία, στις ΗΠΑ υπολογίζεται πως τα περιστατικά των αιφνίδιων θανάτων είναι λιγότερα από 300 ανάμεσα στα εκατομμύρια των αθλουμένων κάθε ηλικίας.

Οι ομάδες με τον μεγαλύτερο κίνδυνο

Σε ό,τι αφορά την ομάδα με τον μεγαλύτερο κίνδυνο αιφνίδιου καρδιακού θανάτου, ο κ. Σχίζας ανέφερε πως σε τέτοια ομάδα είναι οι αθλητές που λαμβάνουν μέρος σε ανταγωνιστικά αθλήματα για πρώτη φορά σε μεγάλη ηλικία. «Στον γενικό πληθυσμό η στεφανιαία νόσος είναι η κύρια αιτία των ΑΚΘ.

Στους αθλητές άνω των 35 εκτιμάται ότι για 40% των ΑΚΘ ευθύνονται κληρονομικές καρδιακές παθήσεις, με συχνότερη την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια στο ένα τρίτο των περιπτώσεων. Άλλες κληρονομικές αιτίες είναι:

(α) η αρρυθμιογόνος δεξιά κοιλία,

(β) το σύνδρομο MARFAN,

(γ) το σύνδρομο QT,

(δ) οι συγγενείς ανωμαλίες των στεφανιαίων αγγείων.

Στους αθλητές κάτω των 35 ετών, η συχνότερη αιτία είναι η στεφανιαία νόσος, όπως στον γενικό πληθυσμό. Επίσης, άλλες αιτίες είναι:

(α) υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια,

(β) στένωση αορτής,

(γ) διατατική μυοκαρδιοπάθεια,

(δ) μυοκαρδίτιδα,

(ε) πρόπτωση μιτροειδούς βαλβίδας και

(στ) κολπική μαρμαρυγή.

Ένα άλλο αίτιο είναι και η "διάσειση της καρδιάς" και προκαλείται από βίαιη πλήξη του προσθίου θωρακικού τοιχώματος, με ένα σκληρό αντικείμενο όπως ένα ραβδί του χόκεϊ ή του μπέιζμπολ, που καταλήγει σε ανάπτυξη κοιλιακής ταχυκαρδίας. Η "διάσειση" μπορεί να προκύψει ακόμα και σε υγιές μυοκάρδιο», συμπλήρωσε ο ιατρός.

Γίνονται έλεγχοι, αλλά…

ΣΕ ό,τι αφορά τους ελέγχους που γίνονται σήμερα στην Κύπρο σε μαθητές - αθλητές, η Σχολίατρος Δρ Φροσούλα Θεοκλέους εξήγησε στη «Σ» πως οι μαθητές - αθλητές περνούν από τη διαδικασία που εφαρμόζεται για όλο τον μαθητόκοσμο. Δηλαδή, σημείωσε, εξετάζονται, με τη συγκατάθεση του γονέα ή του κηδεμόνα, στην Α Δημοτικού, στην Δ Δημοτικού, στην Α Γυμνασίου και στην Α Λυκείου. «Εάν είναι αθλητής ο μαθητής εξετάζεται κάθε χρόνο. Στα Δημοτικά οι μαθητές εξετάζονται από παιδίατρο και στα Γυμνάσια και Λύκεια από Γενικό Ιατρό.

Το ερωτηματολόγιο που δίδεται είναι αρκετά συμπληρωμένο και περιλαμβάνει το ατομικό ιστορικό του παιδιού, καθώς και ερωτήσεις για το οικογενειακό ιατρικό. Εάν από όσα καταγράφονται στο ερωτηματολόγιο υπάρχει κάτι που δεν κατανοούμε ή μας ανησυχεί, παίρνουμε τηλέφωνο στο σπίτι για περαιτέρω διευκρινίσεις. Εξετάζουμε την καρδία, τους πνεύμονες, τη σπονδυλική στήλη, την κοιλιά, τα δόντια, όραση, ακοή, κ.ά., ενώ γίνεται εξέταση και για αχρωματοψία», πρόσθεσε, σημειώνοντας πως γίνονται σκέψεις για εισαγωγή του καρδιογραφήματος.

«Το εξετάζουμε εδώ και καιρό εάν μπορεί να μπει και αυτή η εξέταση. Όσοι ανήκουν σε ομάδες κάνουν και καρδιογράφημα και έχουν το Δελτίο Υγείας, αλλά πολλοί αθλητές δεν ανήκουν σε ομάδες και είναι δύσκολο να εξεταστούν όλοι με καρδιογράφημα», συμπλήρωσε.

Ανέφερε δε πως «σε ένα σχολείο μπορεί να υπάρχουν και 70 αθλητές οι οποίοι πρέπει να εξεταστούν. Πώς μπορώ να κάνω σε όλους καρδιογράφημα και πού να τους βάλω για να τους κάνω; Θα κρατάμε έναν καρδιογράφο και θα κάνουμε γύρο όλα τα σχολεία; Είναι δύσκολο πραγματικά. Όμως εξετάζουμε το θέμα σοβαρά, για να δούμε εάν υπάρχει κάποιος τρόπος που να μπορούμε να το πετύχουμε», υπογράμμισε, ενώ δεν απέκλεισε το ενδεχόμενο γονείς και μαθητές - αθλητές να αποκρύπτουν στοιχεία σε σχέση με το ιατρικό ιστορικό τους, σε μια προσπάθεια να μην αποκλειστούν από τους αγώνες. «Λένε κάποιες φορές ψέματα οι γονείς. Δεν μπορούμε όμως να το ξέρουμε πάντα αυτό. Έτυχαν περιπτώσεις απόκρυψης ότι ο μαθητής έκανε εγχειρήσεις ή ορχιδεκτομή κ.ά.», εξήγησε, σημειώνοντας πως γίνονται οι απαραίτητοι έλεγχοι στους μαθητές - αθλητές, προσθέτοντας, ωστόσο, πως αυτό δεν σημαίνει ότι πλήρως αρκετό.

Οι αιφνίδιοι καρδιακοί θάνατοι εντός Σεπτεμβρίου

Αφορμή για τις επισημάνσεις του κ. Σχίζα στάθηκαν τρία περιστατικά αιφνίδιων καρδιακών θανάτων εντός Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για τον 18χρονο τερματοφύλακα της Βέροιας Στέλιο Μαρκούση, ο οποίος απεβίωσε μετά από ανακοπή καρδιάς που υπέστη κατά τη διάρκεια προπόνησης την Τετάρτη 2/9, καθώς και για τον Ρώσο πολίστα Βλάντισαν Τιμάκοφ που έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια της προπόνησης με την ομάδα πόλο της Σίντεζ Καζάν από ανακοπή καρδιάς (7/9).

Το τρίτο περιστατικό που καταγράφηκε εντός του περασμένου μήνα αφορούσε δρομέα, ο οποίος ενώ έτρεχε στον Ημιμαραθώνιο του Νιούκαστλ ένιωσε αδιαθεσία και μέχρι να διακομιστεί σε νοσοκομείο έχασε τη ζωή του από καρδιακή ανακοπή. Σημειώνεται πως στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι σήμερα οι πιθανότητες αιφνίδιου καρδιακού θανάτου για έναν αθλητή είναι δύο ανά εκατόν χιλιάδες (0,002%).

Οι εξετάσεις που πρέπει να γίνονται

Όσον αφορά τις εξετάσεις από τις οποίες πρέπει να περνά ένας νεαρός αθλητής, ο Κώστας Σχίζας τόνισε πως, σύμφωνα με αμερικανικές οδηγίες, στους αθλητές που επιθυμούν να συμμετάσχουν σε ανταγωνιστικά αθλήματα πρέπει να εφαρμόζεται ένα πρωτόκολλο 12 σημείων, που περιλαμβάνει:

1. Λήψη ατομικού ιστορικού
2. Οικογενειακό ιστορικό
3. Φυσική εξέταση

Στο ατομικό ιστορικό αναζητούνται:

*θωρακικό άλγος
*συγκοπή
*έντονη δύσπνοια
*καταβολή δυνάμεων μετά από άσκηση

Στο οικογενειακό ιστορικό αναζητούνται:

*ύπαρξη πρόωρου θανάτου ή αιφνίδιου θανάτου στην οικογένεια
*αναπηρία μετά από καρδιακή νόσο κάτω των 50 ετών
*ύπαρξη υπερτροφικής ή διατατικής μυοκαρδιοπάθειας
*σύνδρομο MARFAN ή QT ή αρρυθμίες στην οικογένεια

Στη φυσική εξέταση περιλαμβάνονται:

*αναζήτηση φυσημάτων
*μέτρηση ΑΗ
*ψηλάφηση μηριαίων αρτηριών
*αναζήτηση σημείων του συνδρόμου MARFAN

Επίσης, οι ευρωπαϊκές οδηγίες προτείνουν επιπλέον και ηλεκτροκαρδιογράφημα ως εξέταση ρουτίνας και σε νεαρούς αθλητές.

Σε περίπτωση παθολογικών ευρημάτων, υπογράμμισε, συνίσταται περαιτέρω έλεγχος: (α) echo καρδιάς, (β) test κοπώσεως, (γ) 24ωρη καταγραφή HOLDER και (δ) στεφανιογραφία.

Ο διαχωρισμός της άθλησης

Διαχωρίζοντας στη συνέχεια την άθληση σε δύο ομάδες,

(α) ανταγωνιστική άθληση και

(β) μη συστηματική - ψυχαγωγική άθληση, τόνισε πως η διάκριση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ο κίνδυνος αιφνίδιου καρδιακού θανάτου αυξάνεται ανάλογα με την ένταση άθλησης σε ασθενείς με σοβαρές καρδιοπάθειες, όπως:

*υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια
*αρρυθμιογόνο δεξιά κοιλία
*ανωμαλίες έκφυσης στεφανιαίων αγγείων
*σύνδρομο MARFAN
*σύνδρομο του μακρού QT

Η συμμετοχή αυτών των αθλητών, σημείωσε, σε ανταγωνιστικά αθλήματα είτε απαγορεύεται πλήρως είτε επιτρέπεται με περιορισμούς. Για τον λόγο αυτό, υπέδειξε, τα προτεινόμενα συστήματα μαζικού ελέγχου είναι:

1. Ατομικό και οικογενειακό ιστορικό
2. Λεπτομερής κλινική εξέταση όλων των συστημάτων και κυρίως του καρδιαγγειακού συστήματος
3. Ηλεκτροκαρδιογράφημα, εάν υπάρχουν ενδείξεις ότι απαιτείται