ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΡΙΣΤΕΙΑΣ ΩΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΗΓΕΣΙΑΣ

Το πέρας της εκλογικής αναμέτρησης με την επανεκλογή του ΠτΔ για μια δεύτερη και τελευταία θητεία σηματοδοτεί την έναρξη της άλλης αναπότρεπτης αναμέτρησης, που νομοτελειακά επιτάσσει το στοίχημα με την Ιστορία. Γιατί πέραν της υλοποίησης προγραμματισμένων στόχων και υποσχετικών εξαγγελιών σε θέματα εσωτερικής διακυβέρνησης, ενεργειακών σχεδιασμών και αναπτυξιακής οικονομικής πολιτικής, προέχει το δυσεπίλυτο, λόγω της συνεχιζόμενης τουρκικής αδιαλλαξίας, πρόβλημα επίλυσης του Κυπριακού στο πλαίσιο τής επ’ουδενί όποιας λύσης, αλλά μιας βιώσιμης, λειτουργικής και λιγότερο άδικης διευθέτησης.

Ο Πρόεδρός μας, λοιπόν, της προσεχούς πενταετίας θα κριθεί όχι απλώς από τους νυν συμμετασχόντες ή αποσχόντες ψηφοφόρους, αλλά και από τις επερχόμενες γενιές μέσα στον αδέκαστο χρόνο της Ιστορίας. Το διακύβευμα συνιστά τη συγκροτημένη είτε σπασμωδική και ατελέσφορη διαχείριση του ζέοντος ζητήματος και, εάν ποτέ επέλθει συνεννόηση με τον στρατευμένο εγκάθετο της Άγκυρας, το είδος μιας ενδεχόμενης αποδεκτής λύσης ή και απευκταίας διά-λυσης της κρατικής μας οντότητας.

Το διαζευκτικό ερώτημα ανακαλεί συνειρμικά την κοινωνιοβιολογική προσέγγιση του D.K.Simonton στην εισαγωγή του βιβλίου του «Ποιοι γίνονται μεγάλοι της Ιστορίας και γιατί»: «Σε πολλά πρωτεύοντα, όπως οι μπαμπουίνοι ή οι χιμπαντζήδες, οι κοινωνικές συνήθειες συχνά μοιάζουν με εκείνες που παρατηρούμε στο είδος μας. Οι συγκριτικοί ψυχολόγοι αποκαλούν το ισχυρότερο αρσενικό ενός κοπαδιού πρωτευόντων “αρσενικό άλφα”. Είναι ο ηγέτης της ομάδας.[…]. Και, σε ανταπόδοση, αυτό το αρσενικό που κατέχει την υψηλότερη θέση πρέπει να είναι πρώτο στην υπεράσπιση της ομάδας από τους άρπαγες και τους εισβολείς![…].Ίσως οι εξέχοντες ηγέτες της ανθρώπινης ιστορίας, οι διάσημοι ήρωες του παρελθόντος, να είναι απλώς τα δικά μας “αρσενικά άλφα”», συμφωνώντας με τον ιστορικό Τόμας Καρλάιλ, που αποφάνθηκε με έμφυλες, επίσης, διακρίσεις ότι «η Ιστορία του κόσμου δεν είναι παρά η βιογραφία των μεγάλων ανδρών».

Μεταξύ, ωστόσο, των απόψεων αυτών και της μανιχαϊστικής έως εσχατολογικής αντίληψης του Τολστόι ότι οι μεγάλοι άντρες δίνουν τα ονόματά τους στα γεγονότα και πως κάθε πράξη τους σχετίζεται με τη συνολική πορεία της Ιστορίας, προκαθορισμένη από την αιωνιότητα, την αλήθεια πρέπει να αναζητήσουμε στην Αριστοτελική μεσότητα. Αν, τουτέστιν, ο Τσόρτσιλ αναδύθηκε μέσα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η καταλυτική του επίδραση στα γεγονότα δεν τον ανύψωσε σε κορυφαία ηγετική φυσιογνωμία της παγκόσμιας πολιτικής σκηνής;

Εξάλλου, η δημιουργία και η εδραίωση του ελληνικού κράτους ουκ «ουρανόθεν επέμφθη», ειμή μόνο με τα αληθινά πατριωτικά αισθήματα, τα εμπνευσμένα έργα και τις δημιουργικές πράξεις των σημαντικότερων Ελλήνων ηγετών: του Καποδίστρια, του θεμελιωτή με τις αρχικές οργανωτικές δομές του νεοελληνικού οικοδομήματος, που, ειρήσθω, αποκτώντας φανατικούς εχθρούς, αλλά όχι τυφλούς οπαδούς, δεν υπήρξε, κατά τον κλασικό Βεμπεριανό ορισμό, «χαρισματικός» ηγέτης· του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου, που ενίσχυσε τους αγρότες με τη διανομή των εθνικών γαιών, διευρύνοντας αναίμακτα την ελληνική επικράτεια στη Θεσσαλία· του Χαρίλαου Τρικούπη, πατέρα του ελληνικού κοινοβουλευτισμού, των νομοθετικών μεταρρυθμίσεων και των μεγάλων δημοσίων έργων· του πρωτοπόρου κοινωνικού αναμορφωτή Ελευθέριου Βενιζέλου και του πρωταγωνιστή των νικηφόρων εθνικών εξορμήσεων της περιόδου 1912-1920.

Αλλά και εδώ στη μικρή μας πατρίδα, ας μην ξεχνάμε τους αρχηγούς και τις ηγετικές μορφές των ηρώων του Απελευθερωτικού μας Αγώνα 1955-1959, τους προ και μετά την Ανεξαρτησία ιστορικούς μας ηγέτες των δημοκρατικών ιδεωδών και των μαχητικών πατριωτικών αγώνων, της ένταξής μας στην Ευρώπη και της διάσωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας με το δημοψήφισμα το 2004 απόρριψης του σχεδίου Ανάν από το 76% των Ελληνοκυπρίων.

Έχει, επομένως, η πολιτική μας ηγεσία στις παρακαταθήκες της φάρους ακτινοβόλους και διαχρονική πυξίδα πλοήγησης, που εν πρώτοις κατευθείαν οδηγεί σε ένα χωρίο από τον «Οικονομικό» του Ξενοφώντος: Η πολιτική είναι τέχνη ανάμεσα σε άλλες, επισημαίνεται, το να είναι ικανός, όμως, κανείς να κυβερνά, διαφέρει ως προς την αντιληπτική πρόσληψη από τον ένα στον άλλο. Διασχίζοντας το πέλαγος με τριήρη, για να πραγματοποιήσουν το ταξίδι τους εντός μιας ημέρας, οι ναύκληροι δίνουν τέτοιες οδηγίες στους κωπηλάτες, που τους υποκινούν το φιλότιμο αντί να δυσανασχετούν από κόπωση, απεναντίας να είναι ευχαριστημένοι.

Είναι εμφανής η αλληγορία του ταξιδιού, ήτοι η στρατηγική καθορισμού του στόχου, του χρόνου και του τρόπου επίτευξής του, το αποτέλεσμα του οποίου αφήνει τους ναύτες-πολίτες ικανοποιημένους παρά τις όποιες επώδυνες θυσίες θα έχουν υποστεί. Ο καλός ηγέτης πρέπει να διαμορφώνει το πλαίσιο δράσης, να επιλέγει τον καλύτερο δυνατό προορισμό, τον καλύτερο δυνατό στόχο, το καλύτερο δυνατό όραμα, προς το οποίο θα οδηγήσει τη χώρα ή θα τη συνοδηγήσει μαζί με τον λαό του.

Ποια άλλα, εντούτοις, κριτήρια αριστείας λειτουργούν ως πρόκριμα μιας καλής, και όχι απαραιτήτως «πολιτικώς ορθής» με δυτικούς όρους, πολιτικής ηγεσίας; Η απάντηση που έρχεται από τους βυζαντινούς χρόνους ουδόλως είναι παρωχημένη, τουναντίον, υποδεικνύοντας σύγχρονους χειρισμούς ηγετικότητας. Η «Έκθεσις Κεφαλαίων Παραινετικών» ανήκει στο γραμματειακό είδος του «κατόπτρου ηγεμόνος».

Στο πόνημά του ο βυζαντινός φιλόσοφος και ρήτορας Αγαπητός Διάκονος απευθυνόμενος στον Ιουστινιανό, αποκαλύπτει με ενάργεια τις θεμελιώδεις αρχές της πολιτικής σκέψης των Βυζαντινών κατά τον 6ομ.Χ. αιώνα αναφορικά με τις αρετές του ιδανικού ηγεμόνος.

Σύμφωνα με τη νεοελληνική απόδοση του Κ. Παΐδα, οι ηγέτες, για να αίρονται στο ύψος της αποστολής τους και να προβάλλουν πρότυπα μίμησης και όχι αποστασιοποίησης ή επικαίρως εκλογικής αποχής, οφείλουν παραδειγματικά να τηρούν τα αυτονόητα: να διδάσκουν στους πολίτες πώς θα διαφυλάσσουν το δίκαιο· να διώχνουν μακριά αυτούς που γαβγίζουν με λύσσα κατά του δικαίου [κόλακες και κόρακες]· να υπόκεινται στους νόμους που οι ίδιοι ψηφίζουν· να θεωρούν όμοιο το να μην παρεμποδίζουν εκείνους που διαπράττουν αμαρτήματα, διαπράττοντάς τα οι ίδιοι· να μη συναναστρέφονται και να μη συγχρωτίζονται με διεφθαρμένους και ποταπούς· ν’ απονέμουν δικαιοσύνη με τον ίδιο τρόπο σε φίλους και εχθρούς· να δείχνουν μηδενική ανοχή έναντι των παρανομούντων, εφόσον δεν επιθυμούν να θεωρηθούν συνένοχοί τους· ν’ απέχουν από την αδικία, αλλά και να είναι προσηλωμένοι στις αρχές και αξίες της δικαιοσύνης.

Επιπρόσθετα και σε θαλασσινή συνήχηση με τον Ξενοφώντα, σε μια γλαφυρή εικόνα ο Αγαπητός παρομοιάζει τον βασιλέα με κυβερνήτη σκάφους, που κρατά γερά το πηδάλιο της ευνομίας, ενώ συγχρόνως απωθεί τα ρεύματα της ανομίας, ώστε το σκά­φος να μην παρασυρθεί από τα κύματα της αδικίας. Τέλος, υποδεικνύει στον αυτοκράτορα αυτοδέσμευση στην τήρηση των νόμων, εφόσον δεν υπάρχει επί γης κανείς που μπορεί να τον εξαναγκάσει σ’ αυτό.

Ως κατακλείδα, η καλή πολιτική ηγεσία απαιτεί ικανότητα και ακεραιότητα, χάραξη στρατηγικής υπεράνω ιδεολογιών και ιδεολογημάτων, αξιολόγηση καταστάσεων και λήψη αποφάσεων για την ευημερία του λαού. Για τον κυπριακό λαό, ειδικότερα, απελευθέρωση της πατρίδας του από τον Τούρκο εισβολέα-κατακτητή.