«ΚΛΥΤΑΙΜΝΗΣΤΡΑ Ή ΤΟ ΕΓΚΛΗΜΑ», ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΠΟΛΟΓΙΑ

«ΚΑΙ Η ΜΟΙΧΕΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΥΧΝΑ ΠΑΡΑ Η ΑΠΕΛΠΙΣΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ» ΜΑΡΓΚΕΡΙΤ ΓΙΟΥΡΣΕΝΑΡ. «ΠΡΟΣΟΧΗ! ΙΣΧΥΕΙ ΚΥΡΙΩΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ». ΝΚ

Η παράσταση του Μάριου Μεττή ήταν συλλογική και σύνθετη, καλά προμελετημένη, με επίγνωση και σεβασμό προς το αρχαίο και σύγχρονο κείμενο και τους δημιουργούς και ερμηνευτές του, από τον Αισχύλο, κυρίως, ώς την ίδια την Μαργκερίτ Γιουρσενάρ και την Τζένη Γαϊτανοπούλου, με σκηνοθετική και ερμηνευτική ισονομία και δημοκρατία!

Ότι η Μαργκερίτ Γιουρσενάρ «ερμήνευσε» Τζένη Γαϊτανοπούλου, της το ’πα, μόλις τελείωσε η παράσταση (16.12.’17). Αν γυναίκες έκλαψαν (έκλαψα) με την ερμηνεία της Τζένης, είναι γιατί η Γαϊτανοπούλου είχε κάτι το ταπεινά... επικό, καθόλου δακρύβρεχτο, όμως. Ηρωικό, ναι. Μα, κυρίως, σεμνό: σπάνια μια ερμηνεία δεν περιέχει μια δόση ναρκισσισμού που βλέπεις σε ορισμένους «διάσημους» ερμηνευτές - που ποτέ δεν μου άρεσαν γι’ αυτό, ή σπάνια μού άρεσαν- π.χ. ο Λόρενς Ολίβιε (δεν μου άρεσε) στον Οθέλλο του Σαίξπηρ η μία φορά που μου άρεσε, γιατί ο πολύ σπουδαίος Νίκολ Γουΐλιαμσον στον «Entertainer» που είδα σε παράσταση στο Roundhouse, off Broadway, στη Νέα Υόρκη (1983) ήταν σεμνά πιο... σπουδαίος. Τον Οθέλλο είχα δει σε παράσταση, ως φοιτήτρια, στο Λονδίνο - όπου με πήρε ο Εύης Γαβριηλίδης! Όχι, άσχετο. Ο Εύης Γαβριηλίδης ήταν και στην παράσταση της Κλυταιμνήστρας, αφανώς, παρών!

Το ποιητικό κείμενο της Μαργκερίτ Γιουρσενάρ, «Κλυταιμνήστρα ή το Έγκλημα», είναι από μόνο του ανάγλυφα συντριπτικό: Μια από τις πολλές ‘’Φωτιές’’ στο ομώνυμο της βιβλίο, το πιο ερωτικό και λυρικό της έργο, μα δωρικό, έξοχα και έντεχνα μεταφρασμένο από τη Μαρία Φωστιέρη, χωρίς μια λέξη που δεν είναι μαχαίρι, η απολογία της Κλυταιμνήστρας μπροστά σε ενόρκους λίγες μέρες μετά το έγκλημά της. Ο Μάριος Μεττής μεταχρόνισε την απολογία 40 χρόνια από τον φόνο. Όταν το άκουσα επί σκηνής να λέγεται, θεώρησα ότι πρόκειται για το διπλό (κι αυτό) φονικό που συνέβη στην Κύπρο σαράντα τόσα χρόνια πριν, το 1974 δηλ., που έχει μείνει, κι αυτό, χωρίς καμία απολογία και, κυρίως, χωρίς καμία τιμωρία... Είεν!

‘’Περίμενα αυτόν τον άντρα πριν ακόμα υπάρξει σαν όνομα, σαν πρόσωπο, αφότου δεν ήταν παρά η μακρινή μου δυστυχία. […] Ήταν γι’ αυτόν που η μαμή με τράβηξε να βγω απ’ την κοιλιά της μάνας μου, να κρατώ τους λογαριασμούς του πλούσιου σπιτικού του, έμαθα αρίθμηση στο αβάκιο του σχολείου’’. Μ. Γ.

Ο Μάριος Μεττής, ως νέος δαίμων του θεάτρου, σκηνοθέτης και ηθοποιός, παίρνει ο ίδιος μέρος στο διπλό έγκλημα, σαν μια πλευρά της ίδιας της Κλυταιμνήστρας, θέτοντας το κοινό ενώπιον της δικής του συμμετοχής και ενοχής. Παίζει σαν η κινητική, προκλητική πλευρά της αμετακίνητης Κλυταιμνήστρας.

Σωματικά. Υπερκινητικά. Προκλητικά. Με μάτια διαπεραστικά, μεφιστοφελικά, με κομψό ραβδί μάγου: Η αρσενική πλευρά της Κλυταιμνήστρας, η αρσενική της καρδιά: ‘’γυναικός ανδρόβουλον ελπίζον κέαρ’’. Ο σκηνοθέτης Μεττής μπάζει στο αιματηρό αυτό παιγνίδι την Ιφιγένεια, όμορφη κόρη, αθώα και θύμα, που η μάνα της λέει γι’ αυτήν: ‘’Ούτε καν έκλαψα όταν πέθανε η κόρη μου. Συγκατατέθηκα να χαθώ μες στη μοίρα μου, όπως το φρούτο σ’ ένα στόμα, για να του φέρω μια αίσθηση γλυκύτητας’’. Η Χριστίνα Κωνσταντίνου, Ιφιγένεια και Νέμεσις, είναι μια έντεχνη «κόρη», μα και ... «τροφός» της Κλυταιμνήστρας, όπως γινόμαστε οι κόρες, μητέρες των μανάδων μας, να την ακολουθεί και να την υποβαστάζει σαν υποστύλιο, (υποβολείο), να της δίνει το κομψό (ανδρικό) μπαστούνι και, από μικρή μαινάδα, να γίνεται μια ήμερη αμνάδα. Και, ολωσδιόλου απρόσμενα, συμβαίνει μια στιγμή, σχεδόν υπόκωφη.

Η Χριστίνα ακολουθεί την Τζένη κι έρχονται στο προσκήνιο, κάθονται σ’ ένα τραπέζι, η Τζένη εκφωνεί την απολογία της σε ωραία άρθρωση και ρυθμό, και, με το βλέμμα καρφωμένο επάνω στο κοινό (κοιτώντας, όχι «βρίζοντας το κοινό», που κι αυτό υποβόσκει αρχικά), προχωρεί χωρίς παύσεις και χωρίς δισταγμό στην καθαρή εκφορά του ποιητικού λόγου.

Πού και πού, σταματά και συνεχίζει η «κόρη» Χριστίνα να διαβάζει την απολογία. Μια τέτοια στιγμή, που η «κόρη» έχει διαβάσει κομμάτι της απολογίας, ακούω την Τζένη να λέει στη Χριστίνα Κωνσταντίνου, εξαιρετικά χαμηλόφωνα, σχεδόν αχνά: «Ευχαριστώ»! ‘Όπως ακριβώς θα σου’ λεγε η μάνα σου, η Αθηνά, αν της έδινες ένα ποτήρι νερό. Εκεί ήταν που έκλαψα ασύστολα.

Η Κλυταιμνήστρα ή το Έγκλημα της Μ. Γ. είναι η πράξη μιας προϊούσας τραγωδίας πάθους που δεν επιτρέπεται, δεν αποτρέπεται και δεν θεραπεύεται. «Θα ξαναβρώ αυτόν τον άντρα σε κάποια γωνιά της Κόλασής μου: Και θα κλάψω πάλι από χαρά στα πρώτα του φιλιά. Ύστερα, θα μ’ εγκαταλείψει? θα πάει να κατακτήσει μια επαρχία του θανάτου’’.

Η παράσταση του Μάριου Μεττή ήταν συλλογική και σύνθετη - θα μπορούσε, για λόγους ευρυθμίας και ποιητικής οικονομίας το πρώτο μέρος της να ήταν πιο αφαιρετικό -, αλλά ήταν μια παράσταση καλά προμελετημένη, με επίγνωση και σεβασμό προς το αρχαίο και σύγχρονο κείμενο και τους δημιουργούς και ερμηνευτές του, από τον Αισχύλο, κυρίως, ώς την ίδια την Μαργκερίτ Γιουρσενάρ και την Τζένη Γαϊτανοπούλου, με σκηνοθετική και ερμηνευτική ισονομία και δημοκρατία!

Όλοι οι συντελεστές συνέβαλαν με ταλέντο και ήθος, φωτίζοντας ο ένας τον άλλο, κι όλοι μαζί εκφέροντας τον Λόγο, γιατί αυτός είναι του θεατρικού Γένους Γεννήτωρ, σε μια συνδημιουργία που, όσοι την είδαν, θα θυμούνται. Ο Εύης Γαβριηλίδης, πυλώνας του Κυπριακού Θεάτρου, σύντροφος της Τζένης Γαϊτανοπούλου και μυστικά συνένοχος στην παράσταση αυτή, θα χαιρόταν βλέποντας ΟΛΟΥΣ τους καλούς συντελεστές και θα συνέχαιρε τον Μάριο Μεττή, γιατί οι άξιοι δημιουργοί είναι, άφευκτα, αξιοκράτες.

ΝΙΚΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗ
ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ