«ΜΙΑ ΕΠΕΙΓΟΥΣΑ ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΑΡΕΛΘΟΝΤΟΣ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΝΑ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΤΕΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ»

«Η ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΛΕΕΙ ΟΧΙ. ΜΟΥ ΛΕΤΕ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΔΥΝΑΤΗ. ΔΕΝ ΤΟ ΠΙΣΤΕΥΩ. ΕΙΝΑΙ Η ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΝΤΟΣ ΕΝΑΝΤΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΟΣΟ ΠΑΕΙ ΑΥΤΗ Η ΦΩΝΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΜΑΣ, ΠΟΥ Η ΚΟΙΝΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΝΑ ΑΣΦΥΚΤΙΑ», FANNY ARDANT 2015

Συχνά η Ελληνική Μυθολογία, και γι’ αυτό ακριβώς παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για να μελετάται, μα και διαβάζεται για την ηδονή της φαντασίας και της δράσης θνητών και αθανάτων, έγινε πηγή αναδημιουργίας στην Τέχνη, αφού έθιγε καίρια θέματα της ζωής των ανθρώπων, τους έρωτες τα πάθη και τα μίση τους, της αναμεταξύ τους σχέσης και των σχέσεών τους με τους θεούς, με μεταφυσικές και υπερφυσικές δυνάμεις και έννοιες που ωστόσο έθιγαν αρχές: η ?βρις να οδηγεί στην ?τη, την κλιμάκωση της ύβρεως που επιφέρει τη Νέμεση -τη θεία Δίκη- που απολήγει στην τίσιν, την τιμωρία.

Ο Όμηρος και ο Τρωϊκός πόλεμος είναι μια περιπέτεια του Κόσμου, με εικόνες λεκτικές, μουσικές, τόσο δυνατές που καταγράφονταν στην μνήμη και αποτελούσαν τροφή για σκέψη, κι όχι μόνον προς τέρψιν. Γι’ αυτό ο Όμηρος ήταν παιδεία που διδάσκονταν μα και ευχαρίστηση, όπως και το Αρχαίο Δράμα έγινε αργότερα ψυχαγωγία που ακόμα και οι λιγότερο ευνοημένες τάξεις, οι γυναίκες και οι δούλοι επιτρεπόταν να παρακολουθούν για το Κοινό Καλό.

Με δυσκολία ξεδιαλύνεται τέχνη και γνώση, οι Διάλογοι του Πλάτωνα ήταν μορφή λογοτεχνίας και η ποίηση ισάξια της Γνώσης: ο Ηράκλειτος έγραφε Ποιητική φιλοσοφία, η συνάφεια γλώσσας-σκέψης-τέχνης ήταν άρρηκτη, και τα Μαθηματικά... καραδοκούσαν, στη Μουσική, την Επιστήμη και την Τεχνολογία...

Ένα Μονόδραμα Πολυφωνικό

Το Μονόδραμα, που είδαμε (16 Σεπτ. 2017) στην Πάφο στο Φρούριο, στο πλαίσιο του Πάφος '17, μια όπερα χωρίς τραγουδιστή, με ερμηνεύτρια την βραβευμένη Γαλλίδα ηθοποιό Φανί Αρντάν, σύντροφο και πρωταγωνίστρια του Τρουφώ, και ερμηνεύτρια σε ταινίες όλων των σημαντικών Γάλλων και άλλων σκηνοθετών, ήταν ένα παράδειγμα τού τι μπορεί ακόμα να γεννήσει η Ελληνική Μυθολογία όταν την κυοφορούν αντάξιοι, σύγχρονοι δημιουργοί της:

Η Κασσάνδρα που είδαμε, εδώ, γράφτηκε το 1983 και είναι βασισμένη στο μυθιστόρημα της εκπληκτικής (Ανατολικο)Γερμανίδας - Εβραίας κριτικού και συγγραφέως Christa Wolf, μετά από μια επίσκεψη στην Ελλάδα (1980) και μελέτη της Ελληνικής Μυθολογίας που οδήγησαν στην συγγραφή της Κασσάνδρας και της Μήδειας (1996) επίσης, και άλλων κειμένων.

Η παραγωγή αυτή στην Πάφο ‘17 ήταν της Comedie de Geneve σε εκπληκτική σύγχρονη μουσική του Michael Jarrell βασισμένη στο μυθιστόρημα της Christa Wolf, που από μόνη της ήταν η ηχητική ταραχή μιας απύθμενης γνώσης βίας και διαφθοράς. Η σκηνοθεσία του Herve Loichemol, διακριτική χωρίς εξπρεσιονιστικά ξεσπάσματα, τα χέρια της διηύθυναν το σώμα και το σώμα ακροπατούσε στις νότες, amour λέει μια στιγμή και η ορχήστρα συμφωνεί αντηχώντας νότες τρυφερές αγάπης.

Η Fanny Ardant, Γαλλίδα ηθοποιός που ξεκίνησε από τις Πολιτικές Επιστήμες (μελέτη Αναρχισμού-Σουρεαλισμού) για να τις εγκαταλείψει για τη σκηνή, έπαιξε με τους πιο σημαντικούς σκηνοθέτες της Γαλλίας/Ιταλίας, τον Truffaut, Lelouch, την Αgnes Varda, του Αlain Resnais, των Antonioni, Costa-Gavras, Zeffirelli, Scola, γυναίκες του πάθους (ανάμεσά τους τη Μαρία Κάλλας), ήταν συγκλονιστική χωρίς πολλά-πολλά, μόνη της, αλλά σε διαρκή επαφή με το κοινό. Αυτή κι η μουσική του Μ. Jarrell, σε συνεχή μάχη με τον εαυτό της σαν αντίστιξη και σαν απόηχος η μια της φωνής της Κασσάνδρας και της άλλης της Μουσικής, με παύσεις στον σκληρό και τρυφερό Λόγο, που η πυκνότητα, ο ρυθμός κι η Wolfική έντασή του, ήταν δυσβάστακτη πολλές φορές.

Οι σιωπές, μουσικές σαν χρόνοι, όχι morti, μα σαν καιροί καταβύθισης στον πυρήνα της λέξης-σκέψης. Η γαλλική γλώσσα έρεε γάργαρη, ενώ οι υπέρτιτλοι σε δύο άλλες γλώσσες, τα Ελληνικά και τα Αγγλικά, που μπορούσες να κοιτάξεις κλεφτά για να μην πάρεις τα μάτια σου από πάνω Της Μάντισσας, δεν ήταν απλώς μεταφράσεις, αλλά κείμενα ωραία και καλοδουλεμένα που δεν πρόδιδαν το γαλλικό κείμενο. Ο μονόλογος της πολύ ωραίας παρουσίας της ηθοποιού, που μόνο ένα κόκκινο πανί που κρέμεται από ψηλά το τραβά και το ρίχνει για να γίνει ένα ποτάμι αίμα - δεν ήταν τελικά μονόλογος, αφού η μουσική και οι μουσικοί συγχρονίζονταν κάθε στιγμή στη μουσική διεύθυνση του Jean Deroyer και της πολύ καλής κυπριακής ορχήστρας Commandaria.

Χωρίς Ναρκισσισμό χωρίς Ακκισμό

Η Αρντάν δημιούργησε έναν θεατρικό μονόλογο, χωρίς θεατρινισμούς, που ακούγονταν περισσότερο σαν φωνή μιας πολυφωνικής, φονικής κάποτε, σκέψης και ενός πονεμένου, μα όχι σακατεμένου σώματος. Eυθυτενούς. Χωρίς ναρκισσισμό. Χωρίς ακκισμό: Στην υγρασία της Πάφου η φωνή της είχε λίγο βραχνιάσει, το μονόδραμα εκτελείται μία ώρα πριν από τον θάνατο της Κασσάνδρας στις Μυκήνες, οι ειρμοί μοιάζουν σαν κυματισμοί της θάλασσας που την έφεραν εδώ, στην Πάφο, γιάλι-άλι, στον θάνατό της, για να καταλάβει η ΙΔΙΑ, στο τέλος, το βάθος της δικής ΤΗΣ προφητείας: πώς δεν απέτρεψε τον πόλεμο, αυτή φταίει, πώς δεν έστερξε να σώσει η ίδια την Πολυξένη, την όμορφη αδερφή της ‘’με τα γκρίζα μάτια, που όποιος την αντίκριζε την ερωτευόταν’’, ‘’πώς το χτήνος ο Αχιλλέας’’ ‘’το χτήνος’’ πόσες φορές στο ναό της Αθηνάς, ασέλγησε.

‘’Συμφωνείς;’’, τη ρωτά ο πατέρας της ο Πρίαμος, όλο αγάπες - αγάπες, η μάνα της εχθρική, αλλά αυτός την έριχνε στα μπουντρούμια, ‘’Συμφωνείς;’’ Τάχα πως την ‘’πεϊντίζει’’, ‘’Όχι’’, λέει αυτή. ’’Αλλά θα σωπάσεις;’’, ‘’Όχι’’, μουλαρώνει αυτή. Όχι! Η ζωή της Christa Wolf (18.3.1929 - 12.2011), πρώτα με τους Ναζί, στην Πολωνία κι ύστερα που ξανα-καθόρισαν τα σύνορα της Ευρώπης, βρέθηκε στην Ανατολική Γερμανία, στο Βερολίνο, μετά τον Β' Π. Πόλεμο με ένα νέο καθεστώς, έγινε μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος κι ύστερα συνεργάτης της Στάζι, και εκεί, όταν αποκαλύφθηκε, έγινε το έλα να δεις, μόνον ο Günter Grass την υπερασπίστηκε, κατανοητόν πέρασε ο ίδιος τα ίδια, ύστερα ήταν εναντίον της επανένωσης της Γερμανίας, άλλο πολιτικό δίλημμα. Αλλά η γραφή της Wolf ακόμα και σε μετάφραση στα Γαλλικά είναι σκληρό πολύτιμο πετράδι, και το έργο ‘’Κασσάνδρα’’ θεωρείται το chef d ‘oeuvre της.

Το πιστεύω.

Στο κάτω-κάτω η καλή Τέχνη υπηρετεί πάνω και πέρα από κάθε ιδεολογία, το Κοινό... Ιδιωτικό, Καλό, το Καλό του Καθενός, όχι όπως ‘’ο Δαίμων του Καθενός’’ στον Πλατωνικό, διάλογο Φαίδων μτφ. Σεφέρης, αλλ’ ο Ηράκλειτος, ‘’?θος ?νθρώπ? δαίμων’’ ("ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η μοίρα του"). Η ποιότητά της είναι το Ήθος της Τέχνης, μια καθαρά απελευθερωτική στιγμή στη ζωή του ανθρώπου. Το περασμένο Σάββατο ήταν μια τέτοια ελευθερωτική στιγμή καλής Τέχνης.

Κρίμα που οι κερκίδες στο Φρούριο της Κερύνειας δεν ήταν γεμάτες, λίγοι άνθρωποι του θεάτρου ήταν εκεί... είδα δύο, επίσημοι ουδείς, δημοσιογράφοι... ένας...

Όμως η τέχνη είναι παιδεία, η Πάφος με πανεπιστήμιο, και τόσα σχολεία, με ωδεία και στρατόπεδα, θα μπορούσε να γεμίσει με κόσμο νέο, δωρεάν, για να ακούσει ένα εκπληκτικά ωραίο μουσικό δράμα με μια υπέροχη Fanny Ardant να ζωντανεύει το πάθος τής Christa Wolf!… Η Πολιτιστική Πολιτική είναι κι αυτή ταλέντο: κόντρα στα ειωθότα... ΝΚ

ΝΙΚΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗ
Κριτικός πολιτισμού και πολιτικής