Στο πλαίσιο των ανακοινώσεων γίνεται ιδιαίτερη αναφορά των κειμηλίων στη Μόνιμη Συλλογή του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου και τεκμηριώνονται επίσης μέσα από εικαστικές και γραπτές πηγές οι πολυεπίπεδες δραστηριότητες των Μικρασιατών με την εγκατάστασή τους στην Κύπρο
Πρόκειται για τα Πρακτικά του Α΄ Επιστημονικού Συμποσίου (13 Οκτωβρίου 2012) του Συνδέσμου Μικρασιατών Κύπρου, που εξέδωσε το 2015. Ο ευρετηριασμένος τόμος των 289 σελίδων (20χ28), χωρίς να συναριθμούνται οι έγχρωμες «Εικόνες των επιστημονικών μελετών», περιλαμβάνει 14 εισηγήσεις και τη σύντομη παρέμβαση του Κλ. Ιωαννίδη, που αφορούν στις διαχρονικές σχέσεις του Κυπριακού και Μικρασιατικού Ελληνισμού και εξετάζουν ενδιαφέρουσες θεματικές πτυχές των παράλληλων βίων, αλλά και της ιστορικής συμπόρευσης των πανάρχαιων αυτών κοιτίδων πολιτισμού.
Στο πλαίσιο των ανακοινώσεων γίνεται ιδιαίτερη αναφορά των κειμηλίων στη Μόνιμη Συλλογή του Συνδέσμου και τεκμηριώνονται επίσης μέσα από εικαστικές και γραπτές πηγές οι πολυεπίπεδες δραστηριότητες των Μικρασιατών με την εγκατάστασή τους στην Κύπρο, όπως ευσύνοπτα προϊδεάζουν στα προλογικά τους σημειώματα η Πρόεδρος του Συνδέσμου Μόνα Σαββίδου-Θεοδούλου και ο Γραμματέας του Χαράλαμπος Γ. Χοτζάκογλου, που είχε την επιμέλεια της έκδοσης.
Τόσο στους δικούς τους χαιρετισμούς όσο και στους χαιρετισμούς του Μητροπολίτη Κύκκου και Τηλλυρίας κ. Νικηφόρου και του πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου Κωνσταντίνου Χριστοφίδη τονίζεται η από αρχαιοτάτων χρόνων πνευματική κληρονομιά και η πολυσχιδής πολιτισμική συνεισφορά της Μικράς Ασίας στην ανθρωπότητα.
Οι μελέτες, κατ’ αρχήν, των Χ. Χοτζάκογλου και Ι. Ηλιάδη εστιάζονται στα κειμήλια της Συλλογής του Συνδέσμου, που προέρχονται από 33 φορείς. Ο πρώτος αναλύει εμπεριστατωμένα τις αγιογραφικές εικόνες, ενώ ο δεύτερος κατηγοριοποιεί και περιγράφει τα σημαντικότερα από τα 270 εκθέματα, αποθησαυρισμένα σε χώρο του Πολιτιστικού Κέντρου του Ιδρύματος Μακαρίου, μεταξύ των οποίων έγγραφα και πιστοποιητικά, φωτογραφίες, έργα τέχνης, παραδοσιακές ενδυμασίες, κεντήματα, μουσικά όργανα και είδη οικοσκευής, που αναδεικνύουν την αρχοντιά και την αίγλη του μικρασιατικού κόσμου.
Παρεμφερώς, το άγνωστο στην επιστημονική έρευνα αντικείμενο της εργασίας του Χρ. Χατζηχριστοδούλου παρουσιάζει μικρασιάτικες μικρόσχημες εικόνες και ξυλόγλυπτες λειψανοθήκες, συνυφασμένες με ξεχωριστές περιπετειώδεις ιστορίες των κατόχων τους, που συμβάλλουν στη διατήρηση της μνήμης των αλησμόνητων πατρίδων.
Με τα κυπρομικρασιατικά εκπαιδευτικά δρώμενα συνδέεται η εισήγηση του Πέτρου Παπαπολυβίου υπό τον τίτλο «Μικρασιάτες καθηγητές στην Κύπρο» (1893-1931), επισημαίνοντας τον ρόλο που διαδραμάτισαν στην εδραίωση της ελληνικής παιδείας κάτω από το αποικιοκρατικό ανθελληνικό καθεστώς. Από τους 22 Μικρασιάτες καθηγητές, που δίδαξαν κυρίως σε σχολές της Λευκωσίας και της Λάρνακας, οι 12 υπήρξαν φιλόλογοι, οι περισσότεροι από τη Σμύρνη, μεταξύ των οποίων οι χαρισματικοί της φιλολογίας και της έδρας Ιωάννης Συκουτρής και Δημήτριος Χαμουδόπουλος.
Ένας άλλος «εξωσχολικός» διδάσκαλος, που πρωτοστάτησε στην αναβίωση της βυζαντινής τέχνης, υπήρξε ο Αϊβαλιώτης Φώτης Κόντογλου. Στο συγκροτημένο μελέτημά του ο Κωστής Κοκκινόφτας υπομιμνήσκει τις καθοριστικές επιδράσεις, που δέχτηκαν Κύπριοι αγιογράφοι μέσω μαθητών του Κόντογλου. Αμφίπλευρες πνευματικές σχέσεις συνιστούν ο θαυμασμός του για τον Βασίλη Μιχαηλίδη, αλλά και η εκτίμηση από Κυπρίους του λογοτεχνικού έργου του Κόντογλου.
Πέρα, ωστόσο, από τον εκπαιδευτικό χώρο και τη χορεία των Μικρασιατών εμπνευσμένων δημιουργών, υπήρξαν και μια πλειάδα Μικρασιατών προσφύγων, που διέπρεψαν στην κυπριακή οικονομία και την κοινωνία ευρύτερα, για τα βιογραφικά των οποίων και των απογόνων τους μας πληροφορεί εκτενώς ο Χρίστος Αριστείδου.
Άκρως ενδιαφέρουσες επίσης οι εισηγήσεις του συνεδρίου, που αναφέρονται στα αδελφικά έμπρακτα αισθήματα της κυπριακής κοινωνίας και Εκκλησίας απέναντι στους Έλληνες και Αρμένιους πρόσφυγες της Μικρασίας είτε στην αρνητική στάση προς αυτούς από την αγγλική διοίκηση. Ενδεικτικοί του περιεχομένου τους οι τίτλοι των εντρυφήσεων: Ευ. Ματθοπούλου, «Οι πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία στην Κύπρο: έλευση κι εγκατάσταση»· Χρ. Κυριακίδης, «“Καθήκον εθνικόν και φιλανθρωπικόν”: οι προσπάθειες των Ελλήνων Κυπρίων για αλληλεγγύη στους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας»· Δημήτριος Ταλιαδώρος, «Οι Μικρασιάτες πρόσφυγες και η Εκκλησία της Φανερωμένης»· Αναστασία Χάματσου, «Η πολιτική της βρετανικής διοίκησης της Κύπρου απέναντι στους Μικρασιάτες πρόσφυγες. Η μαρτυρία του ελληνικού προξενείου στην Κύπρο»· Αρχιεπίσκοπος Αρμενίων Κύπρου κ. Βαρουζάν, «Η έλευσις Αρμενίων προσφύγων από την Κιλικία και τη Μικρά Ασία στην Κύπρο (1909-1922). Οι σφαγές των Αρμενίων… από τα Άδανα στη Σμύρνη».
Στο ιστορικό παρελθόν Μικρασίας-Κύπρου επί Φραγκοκρατίας και Βενετοκρατίας παραπέμπει η αξιόλογη ανακοίνωση της Νάσας Παταπίου, ενώ δεν παραλείπεται η αναφορά του Γ. Τσούτσου στην εθνική δράση του Χρυσοστόμου Σμύρνης. Τέλος, ο Ν. Ορφανίδης παραλληλίζει την έξοδο από τη Μικρασία των Αγίων Αρσενίου Φαράσων και Γέροντος Παϊσίου με την εξορία του Αγίου Δημητριανού Χύτρων κατά τις Αραβικές Επιδρομές και την προσφυγιά του 1974.
