Η ΠΑΡΑΛΙΑ ΩΣ ΔΙΕΞΟΔΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΗ ΓΥΜΝΙΑ

ΘΑΛΑΣΣΑ ΚΑΙ ΗΛΙΟΤΡΟΠΙΣΜΟΣ ΜΑΖΙ, Η ΣΤΡΟΦΗ ΣΤΑ ΓΑΛΑΝΑ ΝΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΗΛΙΟ ΠΟΥ ΣΥΝΙΣΤΑ ΟΝΕΙΡΟ ΤΩΝ ΒΟΡΕΙΩΝ ΚΑΙ ΚΑΥΤΟ ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑ ΤΩΝ ΝΟΤΙΩΝ. ΑΛΛΑ, ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΔΙΑΚΟΠΩΝ ΕΧΟΥΝ ΝΑ ΔΕΙΞΟΥΝ ΜΙΑ ΓΛΑΦΥΡΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΔΩΣΕΙ ΟΥΚ ΟΛΙΓΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ

Αναζητώντας 'sun, sand και sex', οι σημερινοί τουρίστες ακολουθούν τα ίδια μονοπάτια των λόρδων literati του 18ου αιώνος, των Byron και Boswell και τόσων άλλων παντοιοτρόπως κομψευομένων ηδονοθήρων νεαρών που μοίραζαν το περιηγητικό τους ενδιαφέρον ανάμεσα σε όσα ιστορικά εύρισκαν και τις ιστορίες με όσες (και όσους) συνευρέθησαν

Γαλάζια νερά, χρυσή άμμος, ζεστό αεράκι. Το ‘παρά θίν’ αλός’, η θάλασσα ηχήσεσσα παρ’ Ομήρου - η ξαπλώστρα, το αντηλιακό - στην πιο μοντέρνα εκδοχή του. Κι η γαρίδα, εννοώ το μάτι κύριοι, αφού στα θαλάσσια λουτρά αποτολμάται γδύσιμο - και νόμιμη οφθαλμολαγνεία - που οι γέροι στην ιστορία της Σουζάννας, στην Παλαιά Διαθήκη, δεν θα τολμούσαν να ονειρευτούν…

Θάλασσα και ηλιοτροπισμός μαζί, η στροφή στα γαλανά νερά και τον μεσόγειο ήλιο που συνιστά όνειρο των βορείων και καυτό συνάλλαγμα των νοτίων. Αλλά, τα σύμβολα των παραθαλασσίων διακοπών έχουν να δείξουν μια γλαφυρή πολιτισμική ιστορία, που έχει δώσει ουκ ολίγα σχετικά βιβλία. Κι ακόμη πιο γαργαλιστικά, αφού η φυγή στην θάλασσα, είτε επρόκειτο για τις παρυφές του πολιτισμού και πρόσκληση για παραβίαση των αιδημόνων περιορισμών του σε λάγνες παραθαλάσσιες προσκλήσεις του ζεστού νερού, που σήμερα προβάλλονται ως συνώνυμες των Γομόρρων: είτε η Ίμπιθα, είτε η αγία Νάπα είτε το Φαληράκι της Ρόδου, υπνωτικές κι αισθησιακές προ(σ)κλήσεις με ιστορικές αρχές που πάνε αιώνες πίσω, κι όχι μόνο στην Ταϊτή του Γκωγκέν, ή τους ‘castaways’ του Cook, του Melville, και του Swinburne.

Στο βιβλίο τους ‘The Beach: The History of Paradise on Earth’, οι Lena Lencek και Gideon Bosker αναδιφούν εμπεριστατωμένα αλλά και γλαφυρά συνάμα, πώς η παραλία, από απομακρυσμένη, άγνωστη και επικίνδυνη παρυφή του πολιτισμένου κόσμου, εξαίρεται και διαφημίζεται σήμερα ως το πιο αποτελεσματικό αντικαταθλιπτικό, από την εποχή των αρχαίων στον σημερινό της ρόλο ως το σκηνικό των πιο απελευθ-ερωτικών - κι απελευθερωμένων - είπατε και ‘Μύκονος’; ‘ ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων.

Ειδικά εξαίρεται η άγνωστη ιστορία πώς παραλίες, στην Βρετανία ιδία, όπως το Blackpool, το Margate και το Scarborough, απετέλεσαν διεξόδους για την απελευθερωτική γύμνια, μέχρι τουλάχιστον και τις τελευταίες δεκαετίες του 18ου αιώνα. Ήταν τότε που σήκωσε κεφάλι η πουριτανική αιδημοσύνη, για να σκεπάσει τη γύμνια που τολμούσε το φως του ηλίου στις παραλίες.

Αλλά ήταν, επίσης, τότε που, σαν απάντηση ίσως στην αξία του απαγορευμένου που έδινε ο πουριτανισμός στην γύμνια που έκανε την εμφάνισή της η τουριστική οφθαλμολαγνεία, το ‘peeping tourism’, όταν σεμνοί , στην πόλη, άνδρες εμφανιζόντουσαν πανέτοιμοι, με κυάλια και τηλεσκόπια (δεν το είχε φανταστεί ο Γαλιλαίος ότι όσο προκαλούσαν οι ουράνιες σφαίρες, τόσο και περισότερον προκαλούσαν τα σάρκινα ημισφαίρια!). Το α λα Μπένυ Χιλλ οφθαλμολάγνο χιούμορ έβριθε στις λαϊκές καρτ-ποστάλ με τα παράλια - και παρασάλια - του λαϊκού τουρισμού.

Τα θέρετρα πήραν κάποια ημίμετρα - για την πρόκληση των ημισφαιρίων - με μικρά, συμβολικά, κι οπωσδήποτε βολικά πρόστιμα. Αποθάρρυνση; Ο τουρίστας χαίρεται αυτό που αναζητεί, κι ο ζητών ευρήσει!..

Η Παραλία: ένας αισθησιακός Παράδεισος επί Γης

Ως το 'πιο δυνατό αντικαταθλιπτικό της φύσης' υμνούν την θάλασσα οι Lena Lencek και Gideon Bosker, περιγράφοντας με μια ιριδίζουσα παλέτα των εποχιακών κι ωραίων, ωριαίων, της θάλασσας χρωμάτων την παράδοση των λουομένων στις πιο συβαριτικές ορμές διαφυγής από τον χρόνο, μετρώμενο λικνιστικά πια μονάχα με τους 'barcarole' ναρκωτικούς ρυθμούς του ανέμου, του νερού, της άμμου και του ηλίου. Το βιβλίο τους, 'The Beach: The History of Paradise on Earth' (Viking: 1998), συνιστά μια κοινωνική ιστορία πώς, εκατομμύρια άνθρωποι κάθε καλοκαίρι, αλλά και χειμώνα, 'καταφεύγουμε στην θάλασσα για να επανεφεύρουμε τους εαυτούς μας'.

'Παλέτα' γιατί η γραφή της κοινωνικής ιστορίας ομοιάζει την ιμπρεσιονιστική ζωγραφική. Δεν ζητείται η 'αντικειμενική και αναντίρρητη αλήθεια' μιας φωτογραφικής αποτύπωσης αλλά η προσωπική εντύπωση και προσωπική εγγραφή μιας στιγμής ή άποψης της ανθρώπινης ζωής: χρώματά τους τα γεγονότα κι η σύνθεση λεπτομερειών και χρονικών ιζημάτων που συνιστούν τον πλούτο και το βάθος της εικόνας. Κι είναι πράγματι δραματικά αισθησιακή στα εκτυφλωτικά χρώματα των εικόνων της η μελέτη των Lencek και Gideon, από τα γαλάζια της θάλασσας και το ήλεκτρο της άμμου ως την πορφύρα, την ώχρα και την σέπια των δειλινών τους.

Οι συγγραφείς παραμένουν πιστοί, ωστόσο, στο κάλεσμα του ιστορικού, συγκεντρώνοντας τις γλαφυρές πινελιές τους στο να αποδώσουν τα υγιεινολογικά, θεραπευτικά ενδιαφέροντα, κατ' αρχήν των λουομένων και των γιατρών τους, πώς, αρχίζοντας οι παραλίες πρόσφεραν διαφυγή από τους αυστηρούς καθωσπρεπισμούς της κοινωνίας και πώς οι κρατούσες, και ολοέν χαλαρώνουσες, αντιλήψεις για το σεξ και την θέα του ανθρωπίνου σώματος αντανακλώντο στους κώδικες περιβολής (και γδυσίματος) των λουομένων.

Από τα κουβούκλια και τα ολόσωμα, ειδικά για τις γυναίκες, μαγιώ έως τα μπικίνι που, με τα λόγια της εκδότριας του Vogue, 'έκρυβαν μόνο το μητρώνυμο' της λουομένης. Οι συγγραφείς επαλληλίζονται με τον, πιο αθυρόστομο, Corbin', περιγράφοντας πώς, δυό αιώνες πιο πριν, οι Άγγλοι μεταχειρίζονταν το βούτηγμα στην θάλασσα ως ένα μείγμα θεραπείας και τιμωρίας. Επαγγελματίες βουτηχτές 'dippers' των ασθενών ή αμαρτωλών πληρωνόντουσαν για να τους βουτούν, στα παγωμένα νερά της Βορείου Θαλάσσης, με ιαματικούς του σώματος και της ψυχής σκοπούς.

Οι Lencek και Bosker δεν προσθέτουν τις πονηρές πινελιές του Γάλλου μετανεωτερικού για τα αντίθετα του επιδιωκόμενου αποτελέσματα της σεξουαλικής θεραπείας. Δεν τους διαφεύγει, όμως, πως οι Ρομαντικοί κατέφευγαν στα ζεστά νερά της Μεσογείου στην αναζήτηση λυτρωτικών εμπειριών αυτοσυνειδητοποίησης. Πνευματική εγρήγορση που εύρισκαν όχι μόνο στην σεξουαλικά φορτισμένη 'διείσδυση στην υγρότητα' του ζεστού νερού, ή την εμβάπτιση σε έναν αθώο, αρχαίο κόσμο, αλλά και τις αγκάλες δεκάδων γυναικών του - και όχι μόνον.

Να σημειώσουμε κι εδώ την ταύτιση, από τους αρχαίους μας, της γυναίκας με την «υγρά φύση»; Ο Byron διέσχισε, ως άλλος Λέανδρος, τον Ελλήσποντο, ενώ ο Shelley χρειαζόταν όλη την ώρα να βουτά το κεφάλι του στο λαβομάνο του για να ξαναφέρει τα αισθήματα πνευματικής διέγερσης του νερού. Τελικά, βρέθηκε ο δεύτερος πνιγμένος σε μια νύκτα θαλασσινής κολύμβησης, ενώ ο Byron πέθανε στο Μεσολόγγι όταν συναντήθηκαν ο ήρως με τον ρέμπελο, στο ένδοξο αλωνάκι.

Λάγνα Κλίματα

Στο βιβλίο του 'Sultry Climates: Travel and Sex Since the Grand Tour' (John Murray, Λονδίνο 2001- Λάγνα Κλίματα: Ταξίδια και Σεξ από την Εποχή της Μεγάλης Περιήγησης), ο Ian Littlewood αναδιφεί τα τελευταία 200 χρόνια ιστορίας του τουρισμού, εστιαζόμενος στις πολιτισμικές καταβολές του 'Grand Tour', της Μεγάλης Περιήγησης των Ρομαντικών.

Μελετώντας τόσο δημόσια κείμενα λογοτεχνίας και ιστορίας της Τέχνης όσο και ιδιωτικά ημερολόγια κι επιστολές, ιδία με προσωπικές εξομολογήσεις έως, και κυρίως, επάρσεις για σεξουαλικά κατορθώματα, ο Littlewood καταλήγει στο συμπέρασμα ότι μακράν του να βρίσκεται στο περιθώριο των τουριστικών αναζητήσεων, το σεξ συνιστούσε το ζωτικό τους στοιχείο.

Αναζητώντας 'sun, sand και sex', οι σημερινοί τουρίστες ακολουθούν τα ίδια μονοπάτια των λόρδων literati του 18ου αιώνος, των Byron και Boswell και τόσων άλλων παντοιοτρόπως κομψευομένων ηδονοθήρων νεαρών που μοίραζαν το περιηγητικό τους ενδιαφέρον ανάμεσα σε όσα ιστορικά εύρισκαν και τις ιστορίες με όσες (και όσους) συνευρέθηκαν.

Όπως εξηγούν τα κείμενα των ίδιων των ταξιδιωτών, 'απλά, ταξίδευαν ένα μήνα μαζί για να βρεθούν στην Βενετία για μια νύκτα διανυκτέρευσης με μια ξεμυαλισμένη γυναίκα' ("travelled a whole month together to Venice for a night's lodging with an impudent woman"). Κι ενώ, βέβαια, λιάζονταν στο φως των αρχαίων πολιτισμών.

Στις ατραξιόν της Ιταλίας, "Μητέρας και Τροφού του Σοδομισμού" Βρετανοί 'εραστές του ελληνικού' (ή, 'ελληνορωμαϊκού;) έρωτα συνέρρεαν εν σωρώ, στην όψιμη Βικτωριανή εποχή. Οι πένες τους έδιναν γλαφυρές κι αθυρόστομες 'λυρικά αισθητικές' περιγραφές των αισθησιακών τους απολαύσεων, όπως οι σχεδόν πορνογραφικές περιγραφές του μελετητού της Αναγέννησης John Addington Symonds, που παραθέτει ο Littlewood αλλά δεν αναπαράγουμε εδώ. Το ίδιο 'λυρικά', o Symonds εκσταζιάζεται για την ετοιμότητα των γονδολιέρηδων να εξυπηρετήσουν, έναντι πενιχρού αντιτίμου, τα καπρίτσια των εφήμερων ερώτων των επιβατών τους: ο Symonds είχε βρει την Αρκαδία του.

Η παράδοση στην θάλασσα της θήλειας επιθυμίας. 'Υγρά φύση', θυμίζουμε, καταλόγιζαν στην γυναίκα οι Αρχαίοι Έλληνες. Αντιδιαστέλλοντας, και μάλιστα από ηθικής πλευράς, τις ανδρικές αρετές της στιβαρότητας και του στέρεου χαρακτήρα. Της ευθύτητας στην συμπεριφορά, στην οποία αντέτασσαν τον ύπουλο, 'διερό', υγρά γλιστερό χαρακτήρα.

Τιμώντας, επίσης, την αντίσταση, κυρίως, στην μαλθακότητα της παράδοσης στην επιθυμία. Πολεμώντας την θάλασσα του εχθρικού του Ποσειδώνα, ριγμένος σ' αυτήν όταν του κατέστρεψε την σχεδία με την οποία εγκατέλειψε την ελκυστική θαλπωρή του 'υγρού και ζεστού κοίλου' της Καλυψώς (ναι, φροϋδιστές, ερμηνεύετε ελεύθερα, εδώ) ο Οδυσσέας ακουμπά τα έσχατα της ανδρικής του στιβαρής, ξηράς ρώμης.

Όπως εξηγεί κι ο Chapman, o πρώτος Άγγλος μεταφραστής του Ομήρου στις αυγές του 18ου αιώνα, μετά από μέρες πάλης με τα κύματα στις υπέροχες τελευταίες σελίδες του ε της Οδυσσείας, ο Οδυσσέας ρίχνεται αποκαμωμένος στην ακτή της Σχερίας 'θάλασσα κηκώμενος' και 'άλμη κακωμένος', στάζοντας θάλασσα από παντού και φαγωμένος από την αρμύρα της: είναι πια ο ίδιος 'υγρά φύσις', έχει γίνει θάλασσα. Η έσχατη δοκιμασία στον στωϊκό αγώνα του να επανακτήσει, ή επανακτίσει, την στιβαρή, 'ηγεμονική' του ταυτότητα.