ΤΑ ΠΕΡΙΠΑΤΗΤΙΚΑ ΚΟΝΤΣΕΡΤΑ ΤΟΥ BBC & ΑΛΛΑ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΜΑΣ

ΤΑ ΠΡΟΜ ΠΑΝΤΟΤΕ ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΛΟΝΔΙΝΟΥ ΕΙΔΙΚΟΤΕΡΑ, ΚΙ ΑΣ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΠΟΛΛΑ ΠΑΝΤΟΥ ΣΤΗ ΒΡΕΤΑΝΙΑ

Τα Προμς συμπεριλαμβάνουν τζάζ (Προμ αρ. 53, 2017) ή μιούζικαλ (και αυτά ανάγονται στην... Ελληνική αρχαιότητα του 5ου π.Χ. αιώνα)

Τα Περιπατητικά Προμ Κοντσέρτα ΒΒC, κυρίως κλασικής μουσικής, είναι ίσως το πιο μεγάλο μουσικό φεστιβάλ μουσικής στον κόσμο, προσφέροντας τα πιο σημαντικά έργα των μεγάλων συνθετών μα και λιγότερα γνωστά, και άλλα είδη μουσικής, κλασικά με την έννοια της καταξίωσής τους, μες στον χρόνο. Τα Προμς συμπεριλαμβάνουν τζάζ (Προμ αρ. 53, 2017) ή μιούζικαλ (και αυτά ανάγονται στην... Ελληνική αρχαιότητα του 5ου π.Χ. αιώνα), όπως π.χ. το κλασικό πλέον «Οκλαχόμα!», το πρώτο επαναστατικό... καουμπόικο μιούζικαλ -1943- το πιο βραβευμένο και με τις πιο πολλές παραστάσεις στον κόσμο, που παίχτηκε κι αυτόν τον Αύγουστο στο Ρόγιαλ Άλμπερτ Χολ (ΡΑΧ), λαϊκή μουσική χωρών και έργα νέων συνθέτων με παραγγελίες.

Πάντοτε συνιστούν μέρος της Ιστορίας του Λονδίνου ειδικότερα, κι ας γίνονται πολλά παντού στη Βρετανία, πάντα λέγονται Προμς από το προμενάντ που σημαίνει περίπατος σε διάφορες γλώσσες που το πήραν από τα Λατινικά και είναι εκεί για όλους να τα χαρούν και να τα κρίνουν, καθώς και να συμβάλουν σταθερά στη μουσική παράδοση της Βρετανίας, μα και της κριτικής σκέψης και καλλιτεχνικής κριτικής του τόπου, που η ίδια είναι μια μόνιμα ανελισσόμενη σπουδαία παιδεία.

Οι περίπατοί μας, τότε, των φοιτητών

Εγώ τα βρήκα... έτοιμα τα Προμς, τα πήγαινα πολύ, και πήγαινα... επισταμένα όταν ήμουν φοιτήτρια, μαζί με τις παρέες μου. Ήταν πάμφθηνα, τα παρακολουθούσαμε όρθιοι από την «αρένα». Ήταν για όλον τον κόσμο, ήταν για τον φτωχό και για τον πλούσιο, ήταν Δημοκρατικά, όπως έχουν χαρακτηριστεί από σοφούς κριτές - στεκόμασταν επί ώρες στο υπέροχο Royal Albert Hall (RAH), φάτσα το πάρκο Haydn, απ' όπου ξεκινούσαν ή κατέληγαν μεγάλες αντιπολεμικές διαδηλώσεις μας. Η δημοκρατία, πολιτιστική και πολιτική μία είναι και πολυφωνική, με πολλά σπουδαία «σόλα»: τη συμβολή μεγάλων πολιτικών, φιλοσόφων, καλλιτεχνών και... «τρελών» ρητόρων. Λονδίνο δεκαετίες πριν... με αποδεκατισμένες τις ελπίδες μας δεκαετίες μετά.

Τέχνη και Πολιτική, Κρίση και Καβάκος

Το Μνημείο του Αλμπέρτου είναι πάντα εκεί, φωτογενές αρχιτεκτονικό κόσμημα, για πόζες μπροστά στην κάμερα και σέλφις σήμερα, στην μπροστινή πλευρά του ΡΑΧ, μέσα στο πάρκο. Μπροστά του περνούν λεωφορεία πάντα με ουρές μετά τα Προμς, και σταματούν σε ειδική λωρίδα ταξί, άλλαξαν κι αυτά, τηλεφωνείς και σε περιμαζεύουν, όπου και να 'σαι πιο εγγυημένα, λιγότερο ακριβά από τα «μαύρα», πιο εγγυημένα και ασφαλή από τα ημι-παράνομα, που λειτουργούν ολοφάνερα.

Προμς γίνονται σε άλλα θέατρα και σε διάφορα πάρκα, του Λονδίνου και της... περιφέρειας αν «περιφέρεια» είναι η Σκοτία με το δικό της Φεστιβάλ, το Διεθνές και το Φριντς, να ανταγωνίζονται συνεργατικά, τον Λεωνίδα Καβάκο τον είχα γνωρίσει (μουσικά και... κυριολεκτικά και... λεκτικά στην ελληνική γλώσσα) στο Διεθνές Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, σε μία εκκλησία που χρησιμοποιείται συχνά ως ένα από τα πάμπολλα και υπέροχα θέατρα που διαθέτει αυτή η «Αθήνα του Βορρά», νέα απόγονος της πραγματικής, στη Μητρίδα της, όπως λέω την πατρίδα της την Ελλάδα, όπου γεννήθηκε.

Επί χρόνια ο Λεωνίδας Καβάκος ήταν μόνιμος σταρ, προχθές ήταν στα Προμς του Λονδίνου για πολλοστή ίσως φορά, κάπου η Ελλάδα διατηρεί το όνομά της δίπλα στο φυλετικά αρνητικό, λόγω της Οικονομικής Κρίσης, που έγινε χειρότερο με το Brexit. Οι Έλληνες εκεί βρίσκονται σε δύσκολη αναμονή. Οι Κύπριοι για πρώτη φορά ανησυχούν μη μας πετάξουν έξω. Τόσα χρόνια ψήφιζαν πολλοί Τόρηδες. Έλα τώρα πάππο μου να σου δείξω τ’ αμπέλια σου.

Πρώτη φορά βγαίνει Κύπριος βουλευτής με τους Εργατικούς, ο Πάμπος Χαραλάμους, τον ξέρω, τον γνώρισα από κοντά πριν χρόνια, τον σεμνόν αυτό, νέο πολιτικό, κατά πολύ νεότερον πριν από δέκα χρόνια, όταν τον έβλεπα. Ο Κόρμπιν επέπεσεν ξαφνικά σαν τον Πάμπον κι αυτός από τ’ αριστερά, να τα μασά σήμερα, τόση σύγχυση, όταν το Νέο Εργατικό Κόμμα έχει παρελθόν τον Τόνυ Μπλαιρ (με άλφα γιώτα, τον γνωρίσαμε η γενιά μου), Τόνυ τον... «καλύτερο Τόρυ», μετά την Θάτσερ, πολιτικά και κυριολεκτικά, που έβγαλε η Βρετανία όπως τον χαρακτήρισε τότε, στις εκλογές που κέρδισε, (2/5/1997) ο Economist.

Πάντως ίνδαλμά του ήταν ο Μικ Τζάγκερ και στο σχολείο οι δάσκαλοι δεν ήταν εντυπωσιασμένοι απ’ αυτόν, ο ίδιος ήθελε να γίνει παραγωγός ροκ συγκροτήματος και η μεγαλύτερη του φήμη οφείλεται στο ότι παραπλάνησε τον βρετανικό λαό για τον πόλεμο στο Ιράκ, επεμβαίνοντας στρατιωτικά μαζί με τον Μπους στο Ιράκ, παρουσιάζοντας πληροφορίες στο Κοινοβούλιο ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν είχε όπλα μαζικής καταστροφής - ενώ αυτό δεν ίσχυε.

Σε συνεντεύξεις/μαρτυρίες που τον άκουσα στην Επιτροπή του Κοινοβουλίου που εξέτασε τον πόλεμο, 2010, είπε με μεγάλη ψυχρότητα πως δεν μετανιώνει για τίποτε, αμέσως μετά την παραίτησή του διορίστηκε σύμβουλος των Ην. Εθνών για τη Μέση Ανατολή. Έγινε καθολικός, έχει σχέση με τη New Science, και τη μαγεία και είναι εκατομμυριούχος. Η γυναίκα του ήταν συνήγορος των Όραμς στη γνωστή δίκη Βρετανών που αγόρασαν -άρα παράνομα- το σπίτι του Μελέτη Aποστολίδη στην κατεχόμενη Λάπηθο.

Το Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων (ΔΕΚ) εξέδωσε τον Απρίλη 2009 την απόφασή του σε σχέση με την υπόθεση του ζεύγους Όραμς, οι οποίοι έχουν καταδικαστεί και από κυπριακό δικαστήριο για την παράνομη κατοχή της ιδιοκτησίας του Μελέτη Αποστολίδη στην κατεχόμενη Λάπηθο. Το ζεύγος Μπλαιρ λέγεται ότι μπορεί να έχει περιουσία άνω των 100 εκ. λιρών, που κέρδισαν με τον δικό τους ιδρώτα (και το αίμα άλλων).

Τα Μεσαιωνικά Θρησκευτικά και τόσο Πολιτικά Μυστήρια

Tα Προμς μπορούν να γίνουν ακόμα κι ένα... πάρκινγκ, όπως είδα φέτο, νεαροί καθόμασταν στο γρασίδι, είναι η ιστορία του καλοκαιριού, όπου να 'σαι τελειώνουν, το τελευταίο είναι πάντα πιο γιορταστικό για ακροατήριο που θέλει να πει ότι ήταν εκεί, κάτι σαν τις Ιπποδρομίες στο Άσκοτ για τους ιππόφιλους και τους εστεμμένους ή τους νεόπλουτους.

Το πέρασμα των χρόνων άλλαξε πολλές παραστάσεις, και διόλου επί το χείριστον, παράδειγμα τα μοναδικά σε λόγο, μεταγλώττιση και θεατρική και σκηνοθετική ευρηματικότητα, Μεσαιωνικά, Θρησκευτικά «Μυστήρια» του μεγάλου Βρετανού ποιητή και δραματουργού Tόνυ Χάρρισον (ήρθε και στην Κύπρο και τον γνωρίσαμε καλά τον μοναδικόν αυτό Ελληνιστή, φιλέλληνα και λογοτέχνη, η Ορέστειά του ήταν η πρώτη ξενόγλωσση -γεμάτη παρηχήσεις της βόρειας προφοράς των Βρετανών μεταλλωρύχων- παράσταση στη Επίδαυρο, αλησμόνητη, με το Εθνικό Αγγλίας και σκηνοθέτη τον Πήτερ Χώλ) εδώ τα Μυστήρια του σπουδαίου σκηνοθέτη, Στήβεν Ντράυντεν του 1977, 1985 και 1999 - τα είδα στο σύνολό τους το 1985 στο θέατρο Cottesloe, που άλλαξε όνομα.

Όλα αλλάζουνε όνομα, εθνικά, πες το, πολιτικά πάντα, για να σηματοδοτήσουν αλλαγές εξουσίας, στην κυριαρχία, την οικονομία: από τη κρατική επιχορήγηση και ονόματα δημόσιων λειτουργών, στην ιδιωτικοποίηση και την... φιλανθρωπία! Το Θέατρο είναι η πιο πολιτική τέχνη γιατί ερείδεται σε όλες τις τέχνες από τις παραστατικές, συν τις εικαστικές, τις λογοτεχνικές, ώς την τεχνολογία και την επιστημονική φαντασία.

Ραχμάνινωφ ολότελα. Προμς 37 και 38, 13 Αυγούστου 2017

Τα Προμς που είδα φέτο ήταν οι αρ. 37 και 38, σε ένα Τρίπτυχο με έργα του Ραχμάνινωφ, με σολίστα τον Ουκρανό (γ. 1984) Alexander Gavrylyuk, που γεννήθηκε στο Kharkiv, πόλη που πήρε το όνομά της μάλλον από το Ελληνορθόδοξο Χαρίτων (Kharko). Δεύτερη σε μέγεθος πόλη σήμερα, ήταν κάποτε πρώτη και πρωτεύουσα της Ουκρανίας πριν από το Κίεβο (1919-1934) κατά την περίοδο της ΕΣΣΔ.

Με αρχαίο παρελθόν από την εποχή του Χαλκού και τους Σκύθες και νεότερο από τους Κοζάκους, πλήρωσε μεγάλο τίμημα αίματος στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, σήμερα είναι δεύτερη σε πληθυσμό, με 6 μουσεία, 7 θέατρα και 80 βιβλιοθήκες. Εδώ γίνεται και η ετήσια Σύνοδος Επιστημονικής Φαντασίας, Star Bridge. H πόλη έχει αναπτυγμένη τεχνολογία πληροφορικής και παλιότερα σημαντική βιομηχανία τανκς, ναι, νομίζω έχει σημασία αυτή η λεπτομέρεια!

Ένα νέο αστέρι γεννήθηκε

Ο Αlexander Gavrylyuk θεωρείται μεγάλος αν και νεαρός ειδικός ερμηνευτής του Ραχμάνινωφ παρόλον ότι όχι θρήσκος, τον έπαιρνε η γιαγιά του εκκλησία (έπαιρνε πολλούς από μας η γιαγιά, μα δεν γίναμε συνθέτες) και οι καμπάνες που άκουγε μαζί και η ρώσικη εκκλησιαστική λειτουργία εισχώρησαν στις συνθέσεις του: στο Τρίτο Κοντσέρτο για Πιάνο γίνεται φανερή η συγγένεια με τον Ρώσικο Εκκλησιαστικό Ύμνο «Τον Τάφο σου Σωτήρ φυλάττουν στρατιώτες».

Το Κοντσέρτο αυτό εκτέλεσε ο Gavrylyuk μαζί με την εξαιρετική Συμφωνική Ορχήστρα του ΒΒC Σκοτίας με μαέστρο τον Thomas Dausgaard, που έκανε το άκουσμα μια μοναδική εμπειρία στην οποία το κοινό, που πλημμύρισε το Royal Albert Hall (χωρητικότητας άνω των 5.000), εκείνο το βράδυ, 13 Αυγ. 2017, ένιωσε ότι μετείχε μεταφυσικά, μυστικιστικά σχεδόν.

Ο ίδιος ο Ραχμάνινωφ είχε εξαιρετικά μακριά δάκτυλα και άνοιγμα αντίχειρα τόσο, που σκέφτηκαν ειδικοί πως μπορεί και να 'ταν αραχνόχειρας, μια οργανική ανωμαλία, η αραχνοχειρία (μάλλον λανθασμένη υποψία) που τον έκανε μοναδικό πιανίστα, γεγονός που του εξασφάλισε καλά τη ζωή της οικογένειάς του όταν εγκατάλειψε τη Ρωσία με την Μπολσεβίκικη επανάσταση, για τη Σουηδία - Δανία κι ύστερα για χρόνια, όταν εγκαταστάθηκε στις ΗΠΑ.

Ο ίδιος όμως ήταν ένας όχι πολύ «κοινός» θνητός, με απώλειες θανάτου, συγγενών και αγαπημένων του ανθρώπων όπως τον Τσαϊκόφσκυ που θαύμαζε και αγαπούσε, με συχνές και μακριές περιόδους με κατάθλιψη και μπλοκάρισμα που μετά την πρώτη του συμφωνία στη Ρωσία που είχε κακές κριτικές (ο μαέστρος ήταν αλκοολικός και στουπί στη συναυλία και μάλλον συντέλεσε στην καταστροφική πρεμιέρα του έργου του), κράτησε μερικά χρόνια και που ξεπέρασε με υπνοθεραπεία και ψυχανάλυση από έναν αναλυτή μουσικό που αγαπούσε τη δουλειά του Ραχμάνινωφ και λέγεται μάλλον κουβέντιαζαν για μουσική, γεγονός που του ανύψωσε το ηθικό και όταν ξανάγραψε ήταν θριαμβικές οι κριτικές.

Βαλτική Ιερουργία και Χορωδιακή Χριστιανική Πολυφωνία

Μαζί με μια ακουστική και θεαματική ερμηνεία από τον Alexader Gavrylyuk του περίφημου δύσκολου τεχνικά Τρίτου Κοντσέρτου για πιάνο, προηγήθηκε τελετουργική είσοδος της Χορωδίας του Ραδιοφώνου της Λατβίας ντυμένης στα μαύρα (Βαλτική χώρα με την «Τραγουδιστική Επανάσταση» του 1987 εναντίον της Ρωσίας), η οποία ερμήνευσε τους Εσπερινούς (Vespers) ... πέντε ώρες αργότερα, στις 9.45 μ.μ.

Πριν από τα δύο Προμς με το Τρίπτυχο, οι πιο τζιχαντιστές από μας, όχι μόνον παρακολούθησαν τα δύο Προμς, με ένα διάλειμμα στη μέση αρκετό μόλις να κάνεις ουρά για ένα χυμό και σάντουιτς, αλλά πριν ξεκινήσει η παράσταση του απογεύματος στις 6.30, είχαμε πάει απέναντι στο Ιμπίριαλ Κόλλεητζ, σε άλλη μακριά ουρά για να ακούσουμε ειδική συζήτηση από δύο ειδικούς για τον Ραχμάνινωφ και τη Ρώσικη Μουσική, τον γνωστό και καταξιωμένο μουσικολόγο David Nice, και τη νέα (και πολύ όμορφη) ειδική στον Τανέγιεφ, και τον Ραχνμάνινωφ, καθηγήτρια στο Ρόγιαλ Κόλλεητζ οφ Μιούζικ, την Αναστασία Μπελίνα (διάλεξε τ' όνομά της !!!) με συντονίστρια την ιδαίτερα καλή παρουσιάστρια του BBC 3 Louise Fryer.

Αυτό έγινε στις 4.15 μ.μ. Κάθισα καταχραστικά στον ηλιόλουστο κήπο του Imperial College, όπου κάποτε ερχόμουν στους χορούς του και δεν θυμούμαι ποτέ να... κάθισα, κάθισα τις προάλλες και περίμενα τη σειρά μου που μου κράταγε ένας συμπαθητικός κύριος «μετά χαράς». Η διάλεξη ήταν δωρεάν, έξω ο ήλιος ανεκτίμητης αξίας.

Υ.Γ. Στον κήπο του Ιμπίριαλ έκαμα φίλη μια συμπαθέστατη συνομίλική μου από την Εσθονία, Εβραία που αγαπά τα περιστέρια που δεν αγαπούν οι Άγγλοι, τα ανέχονται απλώς, λέγοντάς τα ‘’Ιπτάμενους Αρουραίους’’. Η Ιζαμπέλ ήρθε και κάθισε κι αυτή, είχε φυλαγμένη τροφή και την έριξε, κι ήρθαν κοντά μας δυο πουλιά ζευγάρι (;) το 'να κουτσό. Έρχομαι και τα ταΐζω κάθε μέρα και με αναγνωρίζουν, μου είπε σιγανά μην την ακούσει κανείς. Μπήκαμε και καθίσαμε μαζί, στην πρώτη σειρά που μας είχαν κρατήσει.

Ύστερα μας είπαν να είμαστε φρόνιμοι και να μην πολυβήχουμε, να κλείσουμε τα τηλέφωνά μας γιατί μαγνητοφώνησε το ΒΒC 3 την επί σκηνής συζήτηση, που μεταδόθηκε αργότερα στο διάλειμμα μεταξύ των Προμς 37 και 38 και του All Night Vigil (Vespers) των Ολονύχτιων Ύμνων του Ραχμάνινωφ. Φέτο καθισμένοι πια, πρόσεξα όλοι. Πολύ καθισμένοι. Κατακάθισαν και οι πάντα όρθιοι φοιτητές, τότε, της Αρένας του Ρόγιαλ Άλμπερτ Χωλ!!! ΝΚ

Σημ. Μπορείτε να βρείτε ΟΛΗ τη μουσική των Proms BBC 3, 37-38 καθώς και τη συζήτηση για τον Ραχμάνινωφ στο YouTube, ArtsDesk. David Nice. Απίστευτα ωραία κι ας μην είσαστε ιδιαίτερα θρήσκοι, μήτε ο Ραχμάνινωφ ήταν.

ΔΡ ΝΙΚΗ ΚΑΤΣΙΑΟΥΝΗ
Κριτικός Πολιτισμού και Πολιτικής