Aνδρέας Κλ. Σοφοκλέους: Τύπος και Εξάρτηση

Μια άκρως ενδιαφέρουσα εργασία, δημοσιευμένη το 1995 από τον πολυγραφότατο Ανδρέα Σοφοκλέους, ο οποίος στον πρόλογό του δεν παραλείπει να ευχαριστήσει τη Στέλλα Χατζηκωστή, σχετική μελέτη της οποίας του έδωσε το έναυσμα ενασχόλησης με το προσφιλές του θεματικό πεδίο, ήτοι τη διερεύνηση και δημιουργική αξιοποίηση του Τύπου, που στόχευσε τότε στην παρουσίαση του Κυπριακού από την πλέον έγκριτη αμερικανική εφημερίδα κατά τους πρώτους μήνες μετά την τουρκική εισβολή. Ευχαριστίες εκφράζει επίσης στους Καθηγητές Θεόδωρο Κουλουμπή και Πασχάλη Κιτρομηλίδη για τη συμβολή τους στη βιβλιογραφική επιλογή και τη μεθοδολογική προσέγγιση του επιστημονικού συγγραφικού εγχειρήματος.

Στα γενικότερα πλαίσια αντικειμενικής αποτίμησης του Τύπου σε σχέση με ξένες χώρες και διεθνή γεγονότα για διαμόρφωση της κοινής γνώμης, από αρκετές έρευνες συνάγεται η εξάρτησή του ως επί το πλείστον από την επίσημη εξωτερική πολιτική και τα συμφέροντα της Αμερικανικής Κυβέρνησης είτε από τον τρόπο πρόσληψης των διεθνών δρώμενων, χωρίς να αξιοποιούνται ποικίλες άλλες αξιόπιστες πηγές.

Όθεν, προέκυψε η ανάγκη, όπως επεξηγεί στην Εισαγωγή του ο συγγραφέας, να εξεταστεί το περιεχόμενο της ειδησεογραφίας-σχολιογραφίας των Νew York Times και η Θουκυδίδεια μέθοδος της επαρκούς διασταύρωσης της αμερικανικής πολιτικής με τις πηγές πληροφόρησης των άμεσα εμπλεκομένων ξένων Κυβερνήσεων (Ελλάδας, Τουρκίας, Κύπρου).

Από τα ευσύνοπτα συμπεράσματα του πρώτου κεφαλαίου, που ανασκοπεί, ενδιατρίβοντας σε συγκροτημένες έρευνες, το είδος και το βεληνεκές των πηγών, όπως και τη δυναμική της επίδρασής τους στον Τύπο, τεκμαίρεται ότι ο Αμερικανικός Τύπος με προσβάσιμες λύσεις και χωρίς τη βάσανο της πλουραλιστικής εμβάθυνσης εξαρτάται από πηγές και κανάλια πληροφόρησης που ελέγχονται από τα κέντρα εξουσίας και τις ελίτ, με αποτέλεσμα τα δημοσιογραφικά κείμενα να απηχούν τις αμερικανικές θέσεις και την ευθυγράμμιση των διεθνών γεγονότων με τα στρατηγικά συμφέροντα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.

Το θέμα, ωστόσο, των πηγών φωτίζεται κατωτέρω με ευκρινείς συγκεκριμένες ερωτήσεις: 1. Σε ποιες πηγές στηρίχθηκε η σύνταξη των άρθρων, που αναφέρονται στο διάστημα της 15ης Ιουλίου μέχρι την επιστροφή του Μακαρίου τον Δεκέμβριου του 1974; Διαφοροποιήθηκαν οι πηγές για τα πρωτοσέλιδα, τα κύρια άρθρα (editorials) και τα ειδησεογραφικά ή σχολιογραφικά των εσωτερικών σελίδων; 2. Κρίθηκαν με τα ίδια αντικειμενικά μέτρα από τις στήλες των ΝYT η Τουρκία, Ελλάδα και Κύπρος, οι Κυβερνήσεις, οι θεσμοί, οι ηγέτες και οι ενέργειές τους; 3. Διαφορετικές αποτιμήσεις και ευνοϊκές ή δυσμενείς, ενδεχομένως, κρίσεις θα αντανακλούσαν την πολιτική των ΗΠΑ για τη μια είτε την άλλη των χωρών αυτών;

Η απάντηση των βασικών ως άνω ερωτημάτων προϋπέθετε, προφανώς, την εξονυχιστική ανάγνωση των άρθρων τής υπό εξέτασιν περιόδου, την ανάλυση των πηγών τους, κυβερνητικών και μη κυβερνητικών, και για σκοπούς συγκριτικής μελέτης ο καταρτισμός κατηγοριοποιημένων πινάκων, καθώς και ενδεικτικός πίνακας όλων των πηγών για τα άρθρα τόσο στην πρώτη όσο και στις εσωτερικές σελίδες της εφημερίδας.

Για την αξιολόγηση του περιεχομένου της εν λόγω αρθρογραφίας διερευνήθηκαν οι θέσεις των επίσημων κυπριακών Αρχών για τα γεγονότα και οι αντίστοιχες απόψεις των ελληνικών, τουρκικών και αμερικανικών Αρχών, καθώς και η ταύτιση ή απόκλιση από αυτές με την αρθρογραφία της εφημερίδας. Για καταμέτρηση των περιπτώσεων και εξαγωγή συγκριτολογικών πορισμάτων τα άρθρα επισημάνθηκαν με τους φραστικούς κώδικες αντικειμενικό/ουδέτερο, φιλελληνικό, φιλοτουρκικό, φιλοκυπριακό, φιλοαμερικανικό κ.ά. κεχωρισμένα για την αρθρογραφία των εσωτερικών σελίδων και της πρωτοσέλιδης, που ασκεί εντονότερη επίδραση, ως γνωστόν, στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης.

Μετά τη σύντομη παράθεση των τραγικών γεγονότων του 1974, τις θέσεις των εμπλεκομένων πλευρών και την αμερικανική εξωτερική πολιτική στο Κυπριακό στα αντίστοιχα κεφάλαια, το ΣΤ΄ εκτενέστερο κεφάλαιο περιέχει τις κειμενικές και σχεδιαγραμματικές αναλυτικές διαπιστώσεις, που αφορούν στις αξιολογικές παραμέτρους των ΝYT ως προς τις πηγές και το περιεχόμενο της αρθρογραφίας τους, που κρίνονται από σταθερή και όχι συγκυριακή αντικειμενικότητα, εφόσον εφαρμόζονται τα ίδια κριτήρια μια δεκαετία μετά στα σχετικά με το Κυπριακό άρθρα της εφημερίδας. Στα παραρτήματα του βιβλίου παρατίθεται μεταξύ άλλων περιληπτική απόδοση ενδεικτικών άρθρων της εφημερίδας. Υπό το φως των σημερινών γεγονότων αξίζει να μελετηθούν εκ νέου.