‘’...Θλίβομαι γιατί θα ξημερώσουν κι άλλες μέρες που δεν θα ξανάρθουν ποτέ πια’’.

Από το ποίημα ‘’Μαρτύριο’’, Μτφρ. Αλέξανδρος Ίσαρης.

Βιογραφία του πόνου

Εκεί που χθες κοιμήθηκα, σήμερα είναι αργία. Μπροστά στην είσοδο
είναι οι καρέκλες στοιβαγμένες και κανένας, που τον ρωτώ για μένα, δεν με έχει δει.
Πέταξαν τα πουλιά ψηλά να γράψουν το πρόσωπό μου στα σύννεφα
πάνω απ' το σπίτι μου και πάνω από τον κήπο των νεκρών.

Μίλησα με τους νεκρούς, είπα για τους κιθαρισμούς της ζωής,
που δεν βγάζει το στόμα τους πια ούτε τα χείλη τους,
που μιλάνε μια γλώσσα που προσβάλλει το σκυλί του ξαδέλφου μου.
Η γη μιλά μια γλώσσα που δεν την καταλαβαίνει κανείς,
γιατί 'ναι ανεξάντλητη - της άρπαξα αστέρια και πύον
σε ώρες απελπισίας
και ήπια απ' τη στάμνα της κρασί,
που ωρίμασε απ' τους πόνους μου.

Αυτοί οι δρόμοι οδηγούν στην εξορία. Ακούω τον Θεό
πίσω από ένα τζάμι και τον διάβολο από ένα μεγάφωνο
ταυτόχρονα και οι δυο αγγίζουν την καρδιά μου,
που αναγγέλλει την ήττα των ψυχών.

Ακατάπαυστα στροβιλίζονται στα σοκάκια τα φύλλα
και φέρνουν την καταστροφή κάτω από τα μνημεία.
Θέλω να ονειρευτώ τον Οκτώβρη τη βλάστηση.
Κάτω από την πόρτα του σπιτιού είναι γραμμένη μια εντολή -
η εντολή:
«Ου φονεύσεις»

…όμως υπάρχουν κάθε μέρα τρεις φόνοι στην εφημερίδα,
που θα μπορούσαν να έχουν γίνει από μένα ή κάποιον φίλο μου.
Σαν παραμύθι τους διαβάζω
πηγαίνοντας από τη μία μαχαιριά στην άλλη, χωρίς να πλήττω.
Όσο αυτοί συγχέουνε τη σάρκα με τη φήμη, η ψυχή μου κοιμάται
υπό την κίνηση των χειρών του Θεού.

Τόμας Μπέρνχαρτ, Μτφρ. Γιώργος Καρτάκης

Θα μπορούσε να μην είχε συμβεί: αυτή η αμοιβαία ανα-γνώριση όπως στο αρχαίο δράμα / πιο πολύ σαν μετωπιαία σύγκρουση μάλλον: μια παράσταση να 'ρθει να συμπέσει με τον... συγγραφέα της, την ώρα, την χώρα και τον θεατή της. Οι φοβικές ‘’συμπτώσεις’’ του ποιητή. Με ‘σημάδια’ πολλά κοινά σημεία αναφοράς προς ταυτοποίηση, αντί για μια τούφα από τα μαλλιά του αγνοούμενου Ορέστη, από την αδερφή του Ηλέκτρα.

Ο Θανάσης Γεωργίου (μαθητής και συν-εργάτης της σχολής του Κουν, και με τον Θεόδωρο Τερζόπουλο ανάμεσα σε πολλές άλλες συνεργασίες) ξαναδούλεψε ακόμα μια φορά πριν από πολλά χρόνια με τον ΘΟΚ στο τσακ της πάλαι ποτέ νεόπλουτής μας πολιτιστικά, επαρχίας, ισχνός, μάλλον... κοινωνικά αλαφροΐσκιωτος, πολύ παρών, πήρε τα χέρια του και ήρθε να γοητεύσει πρώτα, μαέστρος μιας ‘ορχήστρας’ με ένα συμφωνικό αντιστικτικό θεατρικό έργο. Με τ' όνομα Μινέττι, και με δημιουργό του έργου τον αψύ σαν οξύ, όξος και χολή Αυστριακό ‘θεατρικό συνθέτη’, = συγγραφέα/ ποιητή/ πεζογράφο, Τόμας Μπέρνχαρτ.

Αχ και Μπαχ !

Ακούω Glenn Gould/ να παίζει Μπαχ /ενόσω γράφω (μερό)νυχτα/, και σκέφτομαι τον άλλως πως ‘’δικό’’ μας (φίλο αγαπημένο)/ Νικόλα Οικονόμου αν γνώριζε τον Μπέρνχαρτ. ΕΤΣΙ αποστασιοποιούμαι Μπρεχτικά/, πώς θα το παίξει στα παρασκήνια/ (ο Έσπεν Μπαρθ Έιντα/, Νικόλα, άιντα - άιντα/. Ούτε τον Ρώσο ΥΠΕΞ... Λαβρόφ/, που ήταν προχθές εδώ/, (δεν)... μπόρεσα να ...ιδώ/, Νικόλα/, ούτε... εικονικό/! Θυμάσαι που θελες να κάμεις ‘’θεσμό’’/ ‘Eνα Διεθνές Φεστιβάλ/ Μουσικό, ΔΦΜ(1988)/ κι ανεβοκατέβαινες/ στο... Προεδρικό/, ε θα κάμουμε καζινό/’’οικογενειακό’’/ για ματσωμένο τουρισμό/ και ακριβό poutanio/. Γελάς Εσύ./Rien ne va plus εδώ/, μπορεί ένα ΓΕΣΥ/, που εγώ/ θα σε δώ/ ...εσένα πριν/, ‘’κι εσύ να μένεις ψηλά... Εκεί’’ σαν φάδο/ με τη μικρή Σάντα Σεμέλη/ την ατρόμητη...

...Και Μπέρνχ-αρτ

Πώς ένα πολύ ‘δύστροπο’ έργο, μεταφρασμένο, ένα μονόλογο που δεν γίνεται ουδέ στιγμή μονότονο, μα σε ξυπνά πρώτα και σε απορροφά - παρόλα τα δεινά των ημερών μας, όπου ο δικός μας -μονόλογος στην Κύπρο - ως τάχα μου διάλογος με την Τουρκία (και τους κομπάρσους και τοποτηρητές της) βαίνει μάλλον προς ένα Σαρτρικό NO EXIT.

Ένας περίεργος κύριος έχει κατέβει μεσ’ στο κρύο, με νιφάδες χιονιού στο μακρύ μαύρο παλτό του και το φθαρμένο του καπέλο, με μια μεγάλη βαλίτσα σ’ ένα ξενοδοχείο αρ ντεκό σωστό, έξυπνο χωρίς λάθη στυλιστικά, ούτε... ορθογραφικά στα props που συμβαίνουν συνεχώς, όχι από έλλειψη πόρων αλλά από... απορία γνώσης και φροντίδας, εδώ φτιαγμένα προσεκτικά και με μηχανισμούς, έτσι που κινούνται και να λειτουργούν έξυπνα (της Έλενας Κοτασβήλι), όπου λέει στην ρεσεψιόν ότι έχει ραντεβού με τον διευθυντή του Θεάτρου, παραμονή Πρωτοχρονιάς για να κλείσει μια παράσταση λέει του Βασιλιά Λήαρ (στα Ελληνικά τον γράφουν Ληρ) που επί 30 χρόνια κάνει δοκιμές, μια φορά κάθε 13 του μηνός επί 30 χρόνια περνά ολόκληρο το έργο στα Αγγλικά και στα Γερμανικά.

Μιλά σε μια κυρία που πίνει μόνη της σαμπάνια, είναι ήδη στον κόσμο της, έτσι περνά κάθε Πρωτοχρονιά φορώντας μια μάσκα, μιλά μονολεκτικά στους υπαλλήλους, μα το σώμα της λέει πιο πολλά για την ερημιά, μάλλον ακόμα πιο... λίγα (πολύ παρούσα παρουσία η Έλενα Αγαθοκλέους, ως ‘λάλον σώμα’) σε μια κοπελίτσα (την ήδη πολύ καλή νέα μας ηθοποιό Μαρίνα Μανδρή, που ξέρει τι σημαίνει μέτρο και έκφραση κάθε ίνας της) να περιμένει το ‘ραντεβού’ της που αργεί, ενώ μπαινοβγαίνουν διάφορες παρέες, ένας κουτσός ντυμένος ναύτης, μασκαρεμένοι, ένας νάνος, ένα ηλικιωμένο ζευγάρι με ιδιαίτερα ωραία κοστούμια (χάριν της Κωνσταντίνας Ανδρέου).

Ο μονόλογος του Μινέττι, ηθοποιού που ο Μπέρνχαρτ εκτιμούσε ιδιαίτερα ως ...ασυνήθιστα... ευφυούς ηθοποιού, μου θυμίζει μονολόγους του Σαιξπηρικού Λήαρ, θυμούμαι ολόκληρους μονολόγους του ακόμα απόξω που τους μουρμούριζα από μέσα μου, στην Παράσταση ΕΚΕΙΝΗ με τον Paul Scoffield...’’O reason not the need….’’ και ‘’Νothing will come out of Nothing, speak again’’ - (Lear to Cordelia) (που 'χα για εισαγωγικές εξετάσεις στο Λονδίνο), πότε ως βασιλιά επηρμένου, πότε ως πατέρα γέρου ανήμπορου, τρελαμένου και ταπεινωμένου. Να τον Θανάση Γεωργίου Μινέττι-Λήαρ, μπροστά μου, με ένα ρυθμό που κάποτε γίνεται υπόκωφος κλαυθμός, πότε αυτο-οικτιρμός και αυτοσαρκασμός που σε κάμνει να γελάς.

Η δραματική αντίστιξη

Ο Θανάσης Γεωργίου, με φανερή πείρα στην όπερα, υπηρετεί τον Λόγο του Μπέρνχαρτ, χωρίς ακκισμούς ή αυταρέσκεια, σαν ναν’ Αισχύλεια πάρτα (εξ ου και η μάσκα), δίνοντας την εντύπωση ότι η μετάφραση είναι έμμετρη. Ο ίδιος κατέστησε το ελληνικό κείμενο - όχι ιδιαίτερα εύηχο, σαν λιμπρέτο, που στέκει από μόνο του... με σωστές φωνητικές εντάσεις όχι... εκτάσεις, ημιτόνια, σεζούρες, κατέντζες και (δύσκολες) αναπνοές.

Η σκηνοθεσία του Θ.Γ. έμπειρου και ως ερμηνευτή στο Αρχαίο Δράμα, πρέπει να λογιστεί σαν συνέργεια στην κινητική επιμέλεια της παραγωγής αυτής, έργο του πολύ καλού χορογράφου/χορευτή, του (συντοπίτη μου Αμμοχωστιανού) Φώτη Νικολάου (που δούλεψε στην Ελλάδα με τον Παπαϊωάννου, έτσι για να ρίξουμε σίγουρες... αναφορές). Τον είδα ήδη 2-3 φορές στην Κύπρο.

Ο Γεωργίου ανήκει στην Χοροθεατρική Ομάδα X-it του Νικολάου. (Μαζί δημιούργησαν για τον ΘΟΚ το ‘’Λίγο Ακόμα’’, το 2001, που δεν ήμουν εδώ να το δω). Το ηχητικό περιβάλλον (Δημήτρης Σπύρου), μαζί με τη μουσική επιμέλεια με Μπαχ με πιανίστα τον αγαπημένο του Μπέρνχαρτ Glenn Gould ‘ενορχήστρωσε’ τη σκηνοθετική ευλάβεια του Θανάση Γεωργίου προς το άκρως ασεβές κείμενο του Μπέρνχαρτ ‘’εναντίον του κοινού, εναντίον, εναντίον, ξανά και ξανά εναντίον’’.

Ύβρις δεν είναι η... βρισιά!

‘’Βρίζοντας το Κοινό’’, ήδη 1966, ο Πέτερ Χάνκε (το είδαμε ενεοί και... θυμωμένοι στην Κύπρο, δεκαετία του ’70, από τον πολλά ταλαντούχο και Γερμανο-μετεκπαιδευμένο, μετά τον Κουν, Νίκο Χαραλάμπους) και τον... Χάιντεγγερ ως ψοφοδεή μικρο-αστό Ναζί μεγαλο-φιλόσοφο που καταδυναστεύεται από τη γυναίκα του και τα φοβερά... πλεκτά της, όσο πιο καλός ο ηθοποιός τόσο πιο πολύ απωθεί το κοινό. ‘’Εχθρός της προόδου’’ ο ‘’Μινέττι’’, που όπως κάθε ηθοποιός ‘’ζει μέσα στον τρόμο’’.

Ο πραγματικός Μινέττι δεν θέλγει αλλά ο Μπέρνχαρτ το θέλει, ‘’Η υποκριτική τέχνη, σαν σκοπός ύπαρξης, τι τερατωδία’’. Η πιο μεγάλη κτηνωδία απ' όλες συμβαίνει όμως στην Αυστρία την ίδια, και της ‘’αταξικής κοινωνίας’’ που ο Τ.Μπ. γνώρισε τραυματικά σε Ναζιστικό σχολείο, κατά και μετά τον Ναζισμό, όταν μεταβλήθηκε σε Καθολικό σχολείο, ίδια καταπιεστικό: Ναζισμός-Καθολικισμός... Η αρρώστια, ο σωματικός πόνος, η κοινωνική χλεύη, ο φασισμός, ο αποκλεισμός και η υποκρισία, ιδού η τερατωδία που μόνο με μάσκα απο-καλύπτεται. Η Ύβρις!

Απροκάλυπτα καταδιώκουν και εξοστρακίζουν τον μη - συμμορφωμένο, τον ‘’επικίνδυνο’’ οι δήθεν μου ‘’μορφωμένοι’’ και ο... κλασσικός καθωσπρεπισμός τους: Όλοι υποστηρικτές τάχα μου σήμερα του Pride για... μία... selfie με το ανάλογο, politically correct… Τ-Shirt !!! Ευτυχώς ο Τ. Μπ. είχε τον αναρχικό (και...αυταρχικό;) παππού, που 'γραφε μια ζωή ματαίως, όταν η μητέρα του τον ‘έγραψε’, σαν νόθο παιδί βιασμού που ήταν, αποκτώντας καινούργια, νόμιμα, ‘’νορμάλ’’ και υγιή παιδιά!

Από το «Αισθητικό Κράτος» της Kριτικής (Σίλλερ), στο αντιαισθητικό κράτος της Κρίσης (Σόυμπλε)

Μη ξεχνούμε πως ο Γερμανικός Διαφωτισμός Ελληνικός Κλασικισμός ήταν, από τον Σίλλερ μέχρι και τον Μαρξ, ‘’τα διαιώνια παιδιά οι Έλληνες’’ όχι οι Τεμπελχανάδες του Νότου, του Σόυμπλε. Μόνο με μια Θύελλα Από μια ‘’Καταιγίδα’’; όπως αυτήν απόψε, ‘’εξαφανίζεται’’ ο πόνος; Μόνο ο Πρόσπερο, μάνα-πατέρας αμφίφυλος, ρόλος - αρσενικός και θηλυκός, ρόλος μητρικός ύστατος και αποχαιρετιστήριος. Ρόλος κύκνειος. Επικήδειος! Ο κύριος διευθυντής, δεν έρχεται ποτέ, αν ποτέ επρόκειτο. Έτσι... δουλεύουν τα θέατρα και οι χορηγίες των υπουργείων με πολυάσχολους - δήθεν μου - πολυδιευθυντάδες που... τάχα μου ξεχνούν, ως... δέον, οι πολυαφεντάδες.

Ο Τόμας Μπέρνχαρτ, πολυβραβευμένος και κρατικοδίαιτος συγγραφέας, γιατί τα Βραβεία, σ’ αντίθεση με την Κύπρο και την Ελλάδα, στην Αυστρία απέφεραν ακόμη και στους (κυρίως) διαφωνούντες και βρίζοντες μεγαλόφωνα, έγινε ο ίδιος πολιτιστικό προϊόν, με χρηματιστηριακή αξία και τα βραβεία και οι χορηγίες του επέτρεπαν να ζει ‘’καλά’’ και να αποδρά (από τον θάνατο), ακόμα κι όταν όλα στη Μητριά Αυστρία συνηγορούσαν στο εναντίον... το εναντίον... το εναντίον. Ιδού η παράσταση του Θανάση Γεωργίου με μόνον υπέρ. ΝΚ

ΔΡ ΝΙΚΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΗ
Κριτικός Πολιτισμού και Πολιτικής

ΣΗΜ: ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ: Μετάφραση από τα Γερμανικά, Στέλιος Παυλίδης, Σκηνοθεσία Θανάσης Γεωργίου, Σκηνικά Έλενα Κοτασβήλι, Κοστούμια Κωνσταντίνα Ανδρέου, Σχεδιασμός Φωτισμού Παναγιώτης Λαμπής, Επμέλεια Κίνησης Φώτης Νικολάου, Μάσκες Μάρθα Φωκά, Ηχητικό περιβάλλον Δημ. Σπύρου, Φωτογραφίες Ισμήνη Χαχολιάδου, Τεχνικός Θεάτρου Θεόδωρος Γεωργίου, Οργάνωση παραγωγής Φώτης Νικολάου, Παραγωγή Θέατρο Δέντρο. Δ.Σ Επικοινωνία Γεωργία Μεσιήτη.

ΔΙΑΝΟΜΗ: Μινέττι, Θανάσης Γεωργίου, Μια Κυρία, Έλενα Αγαθοκλέους, Ένα Κορίτσι, Μαρίνα Μανδρή, ο εραστής της, Μιχάλης Στεφανίδης, ο θυρωρός, Νίκος Βαρέλλας, ο αχθοφόρος, Παναγιώτης Τοφή, ένας γέρος κουτσός, Φαίδωνας Οδυσσέως, ηλικιωμένο ζευγάρι, Αλεξία Νικολάου και Μιχ. Στεφανίδης, ένας νάνος, Παναγιώτης Τοφή, ένας μεθυσμένος, Αλεξία Νικολάου, ένας ανάπηρος Δημήτρης Σπύρου, ο σερβιτόρος Παν. Τοφή, μεταμφιεσμένοι, Μαρ. Μανδρή, Αλεξ. Νικολάου, Φαίδωνας Οδυσσέως, Μιχ. Στεφανίδης, Παν. Τοφή.

ΕΥΓΕ στο καθένα ξεχωριστά! Παραστάσεις έως την 31η Μαϊου, 2017. ΝΚ