Τάκης Γεωργίου

Από τις αθηναϊκές εκδόσεις Κ.Μ. Ζαχαράκης ήλθε πρόσφατα στο φως το νέο βιβλίο του Τάκη Γεωργίου υπό τον ανωτέρω τίτλο και με υπότιτλο «Θεσμός του Σχολειού των Κρυφών Μηνυμάτων». Πρόκειται για μιαν, εξόχως, ενδιαφέρουσα πρωτοποριακή εργασία, αφιερωμένη «στους μεγάλους δασκάλους του Γένους», που αναδεικνύει την καταλυτική συμβολή τόσο των ταπεινών κληρικών, των εμπνευσμένων δασκάλων και των φλογερών Ελληνίδων μητέρων όσο και των φωτισμένων λογίων στη διάσωση της ελληνικής συνέχειας, μέσω της γλώσσας, της θρησκείας και της ιστορικής μνήμης, από το Βυζάντιο και την Τουρκοκρατία μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και έως την Αγγλοκρατία και την τουρκική κατοχή στην Κύπρο.

Ο ευπαίδευτος ιατρός και συγγραφέας επισημαίνει μεταξύ άλλων στον προϊδεαστικό του πρόλογο: «…η γνώση του ιστορικού μεγαλείου του Γένους και η προσδοκία της ελευθερίας που φτάνει, διέσωσαν το Γένος από τον αφανισμό. Σε διαφορετική περίπτωση η κατιούσα γραμμή των γάμων δεν θα ήταν ευθεία […] αλλά τεθλασμένη, με αποτέλεσμα εμείς να μην είχαμε γεννηθεί υπό την παρούσα γονιδιακή μορφή. Κακό παράδειγμα ο εκτουρκισμός και ο λινοβαμβακισμός στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας».

Το πόνημα μέσα από την ευανάγνωστη δομή των επί μέρους κεφαλαίων συνιστά κατά τεκμήριο ηχηρή απάντηση στους πολέμιους του Κρυφού Σχολειού, «νεοϊστορικούς», εθνομηδενιστές και υπέρμαχους της Παγκοσμιοποίησης είτε όσους καλοπροαίρετους επηρεάζουν υπέρ της δήθεν «ιστορικής αλήθειας».

Αν το θρυλικό αφήγημα, όπως απαθανατίστηκε στα γνωστά ποιήματα και στον πίνακα του Γύζη, δεν ευσταθεί, εφόσον η δημιουργία σχολείων δεν είχε απαγορευτεί επί Τουρκοκρατίας, όπως επιβεβαιώνεται από συστηματικούς ιστροριοδίφες, εντούτοις, ήταν απαγορευμένα τα μυστικά μηνύματα της πατριωτικής παιδαγωγίας, που σφυρηλατούσαν την πίστη της ελευθερίας στο δουλωμένο Γένος. Κρυπτικά εμβληματική η ονομασία της νοηματοδότησής τους από τον συγγραφέα ως «Το Άλλο Κρυφό Σχολειό» ή «Το Σχολειό των Κρυφών Μηνυμάτων», που μετέδωσε το φρόνημα του ελληνοπρεπούς ήθους σε μικρούς και μεγάλους στη διαχρονία 1600 ετών.

Τα επιτεύγματα, ωστόσο, και οι διδαχές τού αρχαιοελληνικού πνεύματος καταπολεμήθηκαν με απηνείς διώξεις Εθνικών, πυρπολήσεις παπύρων και περγαμηνών, καθώς και ποικιλώνυμες άλλες καταστροφές της μακραίωνης πολιτισμικής κληρονομιάς από μια σειρά βυζαντινών αυτοκρατόρων, προκειμένου να εδραιώσουν την εξουσία τους με το πρόσχημα του «Χριστιανισμού».

Συγκλονιστικό παράδειγμα η βάναυση δολοφονία της Αλεξανδρινής φιλοσόφου Υπατίας. Παρά το εχθρικό όμως κλίμα τρομοκρατικής μισαλλοδοξίας, η αρχαία ελληνική γραμματεία διδασκόταν στα δημόσια και ιδιωτικά εκπαιδευτήρια και διαδιδόταν από συγγράμματα ιεραρχών, όπως το γνωστό παιδαγωγικό έργο του Μεγάλου Βασιλείου «Προς τους νέους όπως αν εξ ελληνικών ωφελοίντο λόγων».

Έτσι, υπογραμμίζεται, λειτούργησε ο θεσμός του Άλλου Κρυφού Σχολειού με τη διδασκαλία σοφών δασκάλων σε φιλοσοφικές ομάδες διαφόρων βυζαντινών επαρχιών, όπως κατά περίεργο τρόπο, σημειώνεται, πλείστα αρχαία κείμενα περισώθηκαν σε μοναστήρια παρά τις απαγορεύσεις επί ποινή αφορισμού της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου. Από αρχαίους συγγραφείς επίσης στο μοναστήρι του Κύκκου θα απέσπασε πολλά χωρία ο Νεόφυτος Ραδινός, που περιέλαβε το 1658 στο έργο του «Περί Ηρώων».

Στις επόμενες σελίδες καταγράφεται η πολύτιμη συμβολή των κρυπτοεθνικών λογίων στο Βυζάντιο για τη διαφύλαξη και αξιοποίηση των παρακαταθηκών του αρχαίου κόσμου, όπως κατά την Τουρκοκρατία τα 40 επαναστατικά κινήματα, οι συνωμοσίες και η μυστική δράση της Φιλικής Εταιρείας και των πρωτεργατών τους, η προσφορά των δασκάλων του Γένους, η ενδυνάμωση της εθνικής συνείδησης με την αντίσταση στο Παιδομάζωμα, τους θρύλους και τις παραδόσεις, τις προσευχές, τις πολυάριθμες εκδόσεις βιβλίων και το Ψαλτήρι, που υποδαύλιζαν την αφύπνιση για απελευθέρωση.

Με τα «κολλυβογράμματα» στο πλαίσιο ενός στοιχειώδους αλφαβητισμού θα αφουγκράζονταν τις προτροπές του Ρήγα και του Κοραή. Το επαναστατικό λαϊκό αίσθημα θα αναζωπύρωναν τα ιστορικά και κλέφτικα τραγούδια, οι προφητείες για το ξανθό γένος, οι ειδήσεις για τα απελευθερωτικά κινήματα άλλων εθνών με την ανάπτυξη του εμπορίου, η έκδοση ελληνικών εφημερίδων σε ευρωπαϊκές πόλεις, το Ελληνόγλωσσο Ξενοδοχείο στο Παρίσι, καθώς και η ίδρυση Κρυφών Σχολειών σε διάφορα ελληνικά μέρη.

Ο θεσμός διαιωνίστηκε και άνθισε στα σχολεία μας επί Αγγλοκρατίας, όπως και κατά τη Δεύτερη Τουρκοκρατία στο Άλλο Κρυφό Σχολειό της Αγίας Τριάδας στην εγκλωβισμένη Καρπασία με την ηρωική δασκάλα Ελένη Φωκά να γαλουχεί τους μαθητές της με τα νάματα του Ελληνισμού.