Υπολογισμός με βάση την Αστρονομία και μια εισήγηση για διόρθωση
Ιωάννης Φάκας

Με την ημερομηνιακή φέτος σύγκλιση του κοινού εορτασμού του Πάσχα από Ορθοδόξους και Ρωμαιοκαθολικούς, το βιβλίο του γνωστού Μαθηματικού και Αστρονόμου Ιωάννου Φάκα, που εκδόθηκε το 2014, επανέρχεται στο προσκήνιο της εορτολογικής επικαιρότητας. Ένα αξιόλογο δίγλωσσο πόνημα στην Ελληνική και Αγγλική, που, μετά το πρώτο του σύγγραμμα «Το παγκόσμιο αιώνιο και σταθερό ημερολόγιο» (1999), αποτελεί σε προέκταση εξειδικευμένης πραγμάτευσης θεματολογική πρωτοτυπία στο είδος του για την κυπριακή βιβλιογραφία.

Επιπρόσθετα, μέσα από την εύληπτη δομή τού άκρως ενδιαφέροντος διαφωτιστικού του περιεχομένου και τη συστηματική συγκρότηση των 375 σελίδων του καθιστά επείγουσα την ανάγκη της ορθής ρύθμισης του ζωτικού αυτού ημερολογιακού ζητήματος. Ένα δέον γενέσθαι, που εκκρεμεί από την παλαιοχριστιανική εποχή και ανακινήθηκε τόσο από την πανορθόδοξη Σύνοδο το 1923 μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη όσο και από το Πανορθόδοξο Συνέδριο το 1977 στη Γενεύη. Τη συναντίληψη για την επιτακτική διευθέτηση του θέματος μαζί με τις εγκωμιαστικές αποτιμήσεις για το έργο του συγγραφέως εκφράζουν στους χαιρετισμούς τους ο Οικουμενικός Πατριάρχης, οι Αρχιεπίσκοποι Κύπρου και Αθηνών, ο Λατίνος Βικάριος του Πάπα στην Κύπρο, καθώς και ο Αρχιραββίνος της Κύπρου.

Σχετικά με τον σωστό υπολογισμό της ευκταίας από την Ανατολική και Δυτική Εκκλησία κοινής ημερομηνίας του Πάσχα, ο συγγραφέας επεξηγεί στην εισαγωγή του: «…η ημερομηνία του Πάσχα ορίζεται σύμφωνα με τους κανόνες που έθεσε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος. Οι αρχηγοί όμως των χριστιανικών εκκλησιών και οι αρχηγοί της εβραϊκής θρησκείας, που είναι παραδοσιακά υπεύθυνοι να καθορίζουν την ημερομηνία του Πάσχα, δεν υπολογίζουν ορθά πάντοτε τις ημερομηνίες αυτές. Για να το πετύχουν, θα πρέπει να γνωρίζουν κάθε έτος τις ακριβείς ημερομηνίες της εαρινής ισημερίας και της πρώτης εαρινής πανσελήνου, ημερομηνίες που καθορίζονται ορθά μόνο από την αστρονομική κοινότητα. Μόνο με αυτόν τον τρόπο εμείς οι Χριστιανοί θα εορτάζουμε το Πάσχα, σύμφωνα με τους όρους της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, και οι Εβραίοι, σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη».

Του λόγου το αληθές ο συγγραφέας τεκμηριώνει αναλυτικά τόσο με εμπεριστατωμένες ιστορικές αναφορές όσο και με επιστημονικές αναλύσεις, διευκρινιστικά σχόλια και αριθμητικούς ενδεικτικούς πίνακες στο πλαίσιο των εννέα κεφαλαίων του βιβλίου του, όπου επιτάσσεται επαρκής ελληνική και ξένη βιβλιογραφία, καθώς και ευρετήριο σχετικών όρων και ονομάτων.

Σύμφωνα με την εισαγωγική αδρομερή συμπερίληψη των ελληνικών κεφαλαίων, που παραθέτει ο ίδιος, επισημαίνονται τα εξής: στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται ευρεία αναφορά του τρόπου, που οι ορθόδοξοι εκκλησιαστικοί υπολογίζουν την ημερομηνία του Πάσχα βάσει αποκλειστικά του Κύκλου του Ηλίου και του Κύκλου της Σελήνης, κατά τη βυζαντινή χρονολόγηση με αρχή το έτος 5508 π.Χ., ενώ στο επόμενο κεφάλαιο παρουσιάζεται η αστρονομική προσέγγιση, που εδράζεται στην Ιουλιανή χρονολόγηση, όπως θεσπίστηκε από τον Scaliger με χρονολογική αφετηρία το 4713 π.Χ., και που έγινε αποδεκτή από όλη την αστρονομική κοινότητα.

Για διευκόλυνση των αντίστοιχων υπολογισμών, πλην των λειτουργικών πινάκων, στοιχειοθετεί αναγκαίους προκαταρκτικούς ορισμούς, όπως το έτος από κτίσεως κόσμου, το πολιτικό και αστρονομικό έτος, υπολογισμούς των κύκλων του Ηλίου, του Μέτωνα, της Σελήνης, της Ινδικτιώνος, καθώς και το Θεμέλιον Σελήνης. Επεξηγεί, επίσης, δίνοντας τύπους, πίνακες και ημερομηνίες υπολογισμού τους, και άλλες παραμέτρους, όπως το Ιουλιανό Γράμμα Κυρίου, την Εαρινή Πανσέληνο ή του Πάσχα, την Ιουλιανή επακτή και τη Γρηγοριανή Υπεροχή.

Το τέταρτο κεφάλαιο αφορά στον τρόπο υπολογισμού του Πάσχα των Ρωμαιοκαθολικών και Διαμαρτυρομένων, σύμφωνα πάλι με την Ιουλιανή χρονολόγηση του Scaliger. Το εβραϊκό ημερολόγιο και το εβραϊκό Πάσχα απασχολεί τον συγγραφέα στο έκτο κεφάλαιο, δεδομένου ότι οι Εβραίοι κάθε χρόνο έχουν σεληνοηλιακό ημερολόγιο διαφορετικής διάρκειας, ούτως ώστε να είναι συγχρονισμένο με το τροπικό έτος, εξυπηρετώντας ταυτόχρονα τους περιορισμούς του Πάσχα και των άλλων θρησκευτικών τους εορτών. Για τον υπολογισμό του εβραϊκού Πάσχα με αφετηρία την εβραϊκή χρονολόγηση τού 3761 π.Χ. χρησιμοποιείται εδώ η μέθοδος Gauss. Το τελευταίο κεφάλαιο περιλαμβάνει αναλυτική μελέτη και των τριών Πάσχα για 65 συνεχόμενα έτη(1970-2034), καταγραφή των λαθών στους υπολογισμούς τους και υποδεικνύονται τρόποι διόρθωσής τους.