ΚΩΣΤΑΣ ΦΑΣΟΥΛΑΣ: ΕΝΑΣ ΣΤΙΧΟΥΡΓΟΣ ΠΟΥ ΞΕΡΕΙ ΠΟΛΥ ΚΑΛΑ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Πολύ νέος λάτρεψε τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος τον συμβούλεψε να μελετήσει τον Νίκο Γκάτσο. Ύστερα όλα πήραν τον δρόμο τους! Με πρώτο και καλύτερο συνοδοιπόρο του τον «δικό μας» Μάριο Τόκα…

Ένα πρωί, ξύπνησα και βρήκα λέξεις καρφωμένες πάνω σε εικόνες και συναισθήματα. Ήμουν μαθητής γυμνασίου. Σχεδόν έκπληκτος, διαπίστωσα πως μόλις ξεκάρφωσα αυτές τις λέξεις, θαρρείς και ήταν έτοιμες από καιρό, θεμελίωσαν γύρω μου κι εντός μου έναν κόσμο καινούργιο για μένα

Το τραγούδι, ως «συνάντηση» στιχουργού και συνθέτη, προϋποθέτει έναν ενεργειακό κόσμο, από τον οποίο απουσιάζουν τοξικές παράμετροι. Πίστευα και πιστεύω πως η αληθινή τέχνη είναι πρωτίστως ανθρωποκεντρική

Ο τόπος που μας γεννά, είναι το μέσα μας ανάστημα. Είναι οι πρώτες μας λέξεις, είναι οι άνθρωποι που αντικρίσαμε για πρώτη φορά. Είναι η εστία που μας δείχνει το μέτρο των πραγμάτων, αλλά και τη γοητεία της υπερβολής στη χαρά και τη λύπη

Δεν αγαπώ τον θυμό. Είναι τοξικός. Αγαπώ την πίκρα, γιατί με οδηγεί σε μια πικραμένη περισυλλογή. Ωφέλιμη όμως και περίπου ευεργετική. Ναι, πολλές φορές έχω πιάσει τον εαυτό μου, στις δύσκολες μέρες μας, να στριφογυρνώ σαν μεθυσμένος χορευτής γύρω από τη φωτιά

Γεννήθηκε στα Ανώγεια της Κρήτης. Και μόνο με μια τέτοια καταγωγή δεν μπορεί παρά να είναι ένας ιδιαίτερος δημιουργός. Πολύ νέος λάτρεψε τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος τον συμβούλεψε να μελετήσει τον Νίκο Γκάτσο. Ύστερα όλα πήραν τον δρόμο τους! Με πρώτο και καλύτερο συνοδοιπόρο του τον «δικό μας» Μάριο Τόκα. Ύστερα ακολούθησε ο Δημήτρης Μητροπάνος, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Γιώργος Ανδρέου, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Σταμάτης Κραουνάκης, ο Δημήτρης Αποστολάκης, ο Διονύσης Τσακνής, ο Πασχάλης Τερζής, ο Μανόλης Μητσιάς, ο Γιώργος Νταλάρας, ο Γιάννης Πάριος, η Ελευθερία Αρβανιτάκη, ο Μάριος Φραγκούλης, η Ελένη Τσαλιγοπούλου, ο Βασίλης Σκουλάς, η Αλέκα Κανελλίδου, ο Μανόλης Λιδάκης, ο Μπάμπης Στόκας, ο Γιάννης Κότσιρας, ο Δημήτρης Μπάσης, η Γλυκερία, η Φωτεινή Δάρρα, ο Μπάμπης Τσέρτος, η Λένα Αλκαίου, η Γεωργία Βελιβασάκη, ο Γιάννης Μήτσης, η Φωτεινή Βελεσιώτου και η Καλλιόπη Βέττα και πολλοί άλλοι.

Μερικοί τίτλοι τραγουδιών του που αγαπήσαμε: «Δίδυμα φεγγάρια», «Άσπρο μαντίλι ανέμιζε», «Βαθύ ποτάμι ο έρωτας», «Κράτα καρδιά μου ενός λεπτού σιγή», «Μάνα μου κάνε το σταυρό σου», «Τ' άγρια πουλιά», «Της μοναξιάς οι σκλάβοι» και άλλα πολλά. Ένας στιχουργός που ξέρει πολύ καλά τα μονοπάτια του λόγου, που γνωρίζει καλά τα μυστικά που βγάζουν στην άλλη άκρη, εκεί όπου η μαγεία των λέξεων επιτάσσει πάση θυσία μουσική, που απαιτεί μελωδία έτσι ώστε εμείς να έχουμε πιο πολλά τραγούδια στη ζωή μας. Αυτός είναι ο Κώστας Φασουλάς. Ο οποίος ομολογεί ότι δεν του αρέσουν οι πρώτες θέσεις μέσα στα βαγόνια της ζωής. Προτιμά να ταξιδεύει όρθιος. Έτσι νιώθει καλύτερα τους κραδασμούς, το τράνταγμα στις πατούσες. Όρθιος σε τρένο, να τρέμουν γύρω του οι εικόνες, όπως στ' αλήθεια είναι στις μέρες μας...

Υπηρετείς τη στιχουργική για 25 χρόνια με μια συγκομιδή πέραν των 180 δισκογραφημένων τραγουδιών. Τι σημαίνει αυτή η τόσο ιδιαίτερη τέχνη για σένα; Πώς έτυχε να γράψεις; Δώσε μας την εμπειρία σου με τον πρώτο στίχο σου που δισκογραφήθηκε.

Δεν έτυχε να γράψω... Ένα πρωί, ξύπνησα και βρήκα λέξεις καρφωμένες πάνω σε εικόνες και συναισθήματα. Ήμουν μαθητής γυμνασίου. Σχεδόν έκπληκτος, διαπίστωσα πως μόλις ξεκάρφωσα αυτές τις λέξεις, θαρρείς και ήταν έτοιμες από καιρό, θεμελίωσαν γύρω μου κι εντός μου έναν κόσμο καινούριο για μένα. Έναν κόσμο ασχημάτιστο, βαθιά ερασιτεχνικό, φορτωμένο αινίγματα και απορίες. Τυχερός, καθώς, εκείνη ακριβώς τη στιγμή, ο Μάνος Χατζιδάκις (είχε την ευθύνη του Κύκλου «Μουσικός Αύγουστος στα Ανώγεια»), ως αποδέκτης του έντονου προβληματισμού μου γι' αυτά που τότε έγραφα, θα απαντήσει στο νεανικό μου θράσος (πού στ' αλήθεια το βρήκα τόσο, να ζητώ τη γνώμη του Χατζιδάκι!), ότι, «Τα όσα γράφεις κρύβουν τραγούδια. Φρόντισε να τα βρεις». Με προέτρεψε μάλιστα να μελετήσω τον Νίκο Γκάτσο. Το έκανα και με το παραπάνω...

Χρόνια αργότερα, περίπου μεστωμένος (κι ακόμη έτσι νιώθω), συναντώ τον Μάριο Τόκα. Είναι ο πρώτος που βλέπει στίχους δικούς μου, ο πρώτος που μου έκλεισε το μάτι της συμπόρευσης. Το «Κράτα καρδιά μου ενός λεπτού σιγή», είναι το πρώτο τραγούδι μου στη δισκογραφία με τον Δημήτρη Μητροπάνο. Τραγούδι που είχα γράψει για τον πατέρα μου. Είχε φύγει από τη ζωή ένα χρόνο πριν.

Όσο για τη στιχουργική τέχνη, είναι για μένα ένα μυστήριο. Κι αυτό που με γοητεύει, είναι το ανερμήνευτό του.

Είσαι από τους στιχουργούς που κουβαλούν λυρισμό, εικόνες και συναίσθημα. Υπεύθυνη γι' αυτό είναι η Ελλάδα; Υπεύθυνη γι' αυτό είναι η ζωή; Οι εμπειρίες;

Δεν ξέρω αλήθεια τι κουβαλώ. Ξέρω όμως να σου πω, για τα αγκίστρια εκείνα που με κρατάνε και που τα βάφτισα βελούδα για να λιγοστέψω τον όποιο πόνο τους. Ναι, με μαγνητίζουν οι ουτοπίες, οι ψευδαισθήσεις, οι αντιφάσεις, αυτό που δεν γίνεται κι εγώ πέφτω στη φωτιά του.

Περίγραψέ μας μια από τις εμπειρίες σου, από τραγούδια δικά σου, όταν για παράδειγμα μπορεί να τα ακούσεις στη διπλανή σου παρέα.

Δεν έχω εξοικειωθεί με την εν λόγω πραγματικότητα. Τι σόι «διαστροφή» είναι αυτή, να κάνεις βούκινο τα όσα σε παιδεύουν και μόλις τα ακούσεις δίπλα σου, σε μια παρέα, ή σε κάποιο ραδιόφωνο, να λες, μπα, δεν είναι αυτά δικά μου. Είναι κι αυτό στη σφαίρα των αντιφάσεων που σου έλεγα παραπάνω.

Τέσσερεις σημαντικοί συνθέτες που σε σημάδεψαν είναι ο Μάριος Τόκας, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Παντελής Θαλασσινός και ο Γιώργος Ανδρέου. Σκιαγράφησέ μας αυτά τα τέσσερα πρόσωπα, όπως τα γνώρισες καλλιτεχνικά από κοντά.

Το τραγούδι, ως «συνάντηση» στιχουργού και συνθέτη, προϋποθέτει έναν ενεργειακό κόσμο, από τον οποίο απουσιάζουν τοξικές παράμετροι. Πίστευα και πιστεύω πως η αληθινή τέχνη είναι πρωτίστως ανθρωποκεντρική. Οι άνθρωποι που αναφέρεις είναι φίλοι μου, συνομιλητές ονείρων. Δημιουργοί που δεν διαπραγματεύονται την αισθητική τους και την ουσία της τέχνης τους. Είναι άνθρωποι με καθαρή ματιά, που τους εμπιστεύομαι και στη ζωή και στη τέχνη.

Τι σημαίνει η Κρήτη για σένα; Αν δεν ήσουν Κρητικός, θαρρείς θα έγραφες αλλιώς;

Ο τόπος που μας γεννά, είναι το μέσα μας ανάστημα. Είναι οι πρώτες μας λέξεις, είναι οι άνθρωποι που αντικρίσαμε για πρώτη φορά. Είναι η εστία που μας δείχνει το μέτρο των πραγμάτων, αλλά και τη γοητεία της υπερβολής στη χαρά και τη λύπη.

Τυχαίνει να είσαι δάσκαλος στιχουργικής στην Αθήνα. Υπάρχει χρυσάφι κι ασήμι στην έρημο; Τι είναι αυτό το χαρακτηριστικό που σου δείχνει ότι έχεις μπροστά σου έναν καινούργιο Νίκο Γκάτσο;

Εισηγητής. Όχι δάσκαλος. Δεν μπολιάζω το στιχουργικό τάλαντο. Αυτό υπάρχει, κι εγώ με τη σειρά μου συνομιλώ με τον ανήσυχο και κάποιες φορές αδιαμόρφωτο κόσμο του. Οι στίχοι είναι όπως τα δέντρα. Άλλα ριζώνουν σε γκρεμούς, άλλα σε ισιώματα και άλλα μέσα στην πόλη. Ο στιχουργός αναζητά τον ίσκιο που του πάει, τον κορμό που θα ακουμπήσει την πλάτη του. Κι αλίμονο, αν ακουμπήσει σε ξένο δέντρο.

Η μουσική γεννά τον λόγο ή ο λόγος τη μουσική; Το τραγούδι έχει ως βάση τον στίχο πάνω στον οποίο μπαίνουν οι νότες;

Σε ό,τι με αφορά, επιλέγω την αρχαία συνταγή. Ο συνθέτης να εμπνέεται και να εργάζεται πάνω στον λόγο. Νομίζω ότι με αυτό τον τρόπο γίνεται το χατίρι των λέξεων. Το νιώθω, όποτε ακούω τις δικές μου λέξεις μέσα στη μελωδία που γέννησαν στον συνθέτη.

Το τραγούδι μας είναι λογοκεντρικό. Όμως, όσο σπουδαίος και να είναι ο στίχος, όταν αστοχεί στη μελοποίησή του, μοιάζει να χάνει σε ένταση και δυναμική. Δεν είναι λίγοι οι σπουδαίοι στίχοι που χάθηκαν μέσα σε άστοχες μουσικές.

Ο στιχουργός συνήθως κάθεται στο τελευταίο βαγόνι, στην τελευταία θέση του τρένου σ’ αυτό το ταξίδι που λέγεται «Ελληνικό τραγούδι». Από αυτό το σημείο τι βλέπεις μπροστά σου; Τι εικόνες απολαμβάνεις εσύ;

Έτσι κι αλλιώς, ποτέ δεν μ’ άρεσαν οι πρώτες θέσεις. Αν μάλιστα πρόκειται για τρένο, προτιμώ να ταξιδεύω όρθιος. Έτσι νιώθω καλύτερα τον κραδασμό, το τράνταγμα στις πατούσες. Όρθιος και σε τρένο, να τρέμουν γύρω μου οι εικόνες, όπως στ' αλήθεια είναι στις μέρες μας.

Τι όνειρα μπορεί να έχει ένας καθιερωμένος στιχουργός σαν εσένα; Τι δρομολογείς καθώς συνεχίζεις να γράφεις στίχους;

Προσπαθώ να καταλάβω πού το πάω... Δεν ξέρω αλήθεια πότε θα δώσουμε τα χέρια, πότε θα συμφιλιωθούμε μ' αυτή την εσωτερική φωνή που με κοντράρει σε ό,τι γράφω. Ένας μικρός δαίμονας στο τέλος του κάθε στίχου, που θαρρώ έχω τελειώσει, κρατάει σχεδόν πάντα μια πονηρή γομολάστιχα. Κι είναι δαίμονας, μικρός, άπιαστος στο παιχνίδι.

Έχεις «θυμώσει» τα τελευταία χρόνια, ώστε να μιλήσεις για όσα συμβαίνουν στον τόπο μας μέσα από την τέχνη σου;

Δεν αγαπώ τον θυμό. Είναι τοξικός. Αγαπώ την πίκρα, γιατί με οδηγεί σε μια πικραμένη περισυλλογή. Ωφέλιμη όμως και περίπου ευεργετική. Ναι, πολλές φορές, έχω πιάσει τον εαυτό μου, στις δύσκολες μέρες μας, να στριφογυρνώ σαν μεθυσμένος χορευτής γύρω από τη φωτιά. Ίσως είναι οι απόπειρες τού μέσα μου φωτογράφου, να αποτυπώσει τα όσα μας έχουν κυκλώσει. Είναι δύσκολο. Το βλέπω. Είναι κι αυτός ο χαμένος κώδικας του καιρού μας, το ύψος το μεγάλο της φωτιάς, η έκπληκτη ματιά.

Δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι η όλη αυτή κατάσταση θα γεννήσει κάτι θετικό. Τι λες γι' αυτό;

Οι μεγάλες κοινωνικές αλλαγές αγνοούν τον ημερολογιακό χρόνο. Γίνονται στην ώρα τους, χωρίς ποτέ να κοιτάζουν το ρολόι. Εμείς οι άνθρωποι έχουμε μέσα μας παράξενες μηχανές. Κάνουμε σκέπαστρο την ανάγκη, γυρνάμε τον φόβο ανάποδα και τον βαφτίζουμε θάρρος, λέμε ιστορίες στους εφιάλτες μας να αποκοιμηθούν, ξυπνάμε από δυσάρεστα όνειρα και τα εκδικούμαστε την άλλη μέρα πίνοντας με φίλους.

Έχεις στενούς δεσμούς με την Κύπρο. Έχεις φίλους αγαπημένους στο νησί μας. Τι είναι η Κύπρος για σένα;

Τόπος ιερός. Μια πικραμένη μάνα. Για τη Κύπρο έχω γράψει και τραγούδι. Το «Όμορφη θλιμμένη κόρη», με τη μουσική του Χρήστου Φιλίππου. Το τραγούδησε Τάκης Μπίνης.

Βιογραφικό

Ο Κώστας Φασουλάς γεννήθηκε στα Ανώγεια της Κρήτης. Ως στιχουργός έχει υπογράψει πάνω από 180 τραγούδια. Ο Μάριος Τόκας, ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, ο Νότης Μαυρουδής, ο Χρήστος Νικολόπουλος, ο Γιώργος Ανδρέου, ο Παντελής Θαλασσινός, ο Σταμάτης Κραουνάκης, ο Δημήτρης Αποστολάκης (Χαίνης), ο Διονύσης Τσακνής, ο Πασχάλης Τερζής, ο Μανόλης Μητσιάς, ο Δημήτρης Μητροπάνος, ο Γιώργος Νταλάρας, ο Γιάννης Πάριος, η Ελευθερία Αρβανιτάκη, ο Μάριος Φραγκούλης, η Ελένη Τσαλιγοπούλου, ο Βασίλης Σκουλάς, η Αλέκα Κανελλίδου, ο Μανόλης Λιδάκης, ο Μπάμπης Στόκας, ο Γιάννης Κότσιρας, ο Δημήτρης Μπάσης, η Γλυκερία, η Φωτεινή Δάρρα, ο Μπάμπης Τσέρτος, η Λένα Αλκαίου, η Γεωργία Βελιβασάκη, ο Γιάννης Μήτσης, η Φωτεινή Βελεσιώτου και η Καλλιόπη Βέττα είναι οι δημιουργοί και ερμηνευτές με τους οποίους έχει συνεργαστεί στην έως τώρα θητεία του στο τραγούδι.

Ιδιαίτερη στιγμή στη στιχουργική του πορεία, η συνεργασία του με τον Αμερικανό συνθέτη και παραγωγό Steve Wood, με αφορμή την κινηματογραφική ταινία «Greece-secrets of the past» (φιλμ που αναφέρεται στον ελληνικό πολιτισμό, από την αρχαιότητα μέχρι τις μέρες μας), με πρωταγωνίστρια την ηθοποιό Νία Βαρτάλος. Το ομώνυμο άλμπουμ περιέχει 7 τραγούδια, με ερμηνευτές την Ελένη Τσαλιγοπούλου, τον Μάριο Φραγκούλη και τον Μανόλη Λιδάκη.

Ως παραγωγός ραδιοφωνικών εκπομπών, συνεργάστηκε με το Τρίτο και Δεύτερο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας. Οι σειρά εκπομπών «Εβδομάδες Ελλήνων Ποιητών», στο Τρίτο Πρόγραμμα, φιλοξένησε 98 αφιερωματικές εκπομπές σε Έλληνες ποιητές, ενώ στο Δεύτερο Πρόγραμμα παρουσίασε τα «Παιχνίδια του χρόνου», εκπομπή έρευνας, που εστίαζε το ενδιαφέρον της σε αληθινές ιστορίες και γεγονότα που συνέβησαν την ίδια περίπου στιγμή που κυκλοφόρησαν ξεχωριστές δισκογραφικές εργασίες του ελληνικού τραγουδιού. Αυτό τον καιρό ολοκληρώνει τη μελέτη του για το έργο του Βιτσέντζου Κορνάρου, του Γιώργου Σεφέρη, του Γιώργου Σαραντάρη και του Τάσου Λειβαδίτη.