Αδάμου Κόμπου-2016 (εκδόσεις Ηλία Επιφανίου)

«Το βιβλίο αυτό, που αποτελεί προϊόν συνεχούς δουλειάς πέντε χρόνων, καταγράφει την ιστορία της πόλης της Λεμεσού μέσα από την ανάλυση σε βάθος των σημείων αναφοράς της. […] με ιστορία, πολιτισμό και παράδοση του τελευταίου ενάμιση αιώνα».

Έτσι, κυρίως, αρχίζει τον πρόλογο του πρόσφατου βιβλίου του ο γνωστός Λεμεσιανός για την πολιτικοκοινωνική του δράση, τις επιχειρηματικές και πολιτισμικές του δραστηριότητες, Αδάμος Κόμπος. Ένα αξιόλογο πόνημα 500 σελίδων, που διανθίζεται με έγχρωμες και μαυρόασπρες φωτογραφίες της πολυσχιδούς φυσιογνωμίας της πόλης του από τις παλαιότερες μέχρι τις σύγχρονες εμβληματικές της δομές.

Όπως εκ προοιμίου μάς πληροφορεί ο ίδιος και όπως καταφαίνεται μέσα από τη μελέτη των 72 κεφαλαίων του περιεχομένου, η συστηματική και επίπονη συγγραφή τους ήταν αποτέλεσμα συγκροτημένης και τεκμηριωμένης διασταύρωσης πολλών αξιόλογων πηγών: προσωπικών συνεντεύξεων από αρκετούς, μεγάλης ιδίως ηλικίας, συμπολίτες του, εντρύφησης σε πρακτικά αποφάσεων των Δημοτικών Συμβουλίων του Δήμου Λεμεσού από το 1878 έως το 1960, καθώς και στο αρχείο του Επαρχιακού Κτηματολογίου, επιτόπιες έρευνες και αξιοποίηση φωτογραφίσεων, χαρτών, παλιών τοπογραφικών σχεδίων, πρακτικών και βιβλίων σε σχέση με αλλαγές κτηριακών εγκαταστάσεων και οδωνυμίων.

Έτσι, η γνωστοποίηση πολλών άγνωστων στην υπάρχουσα βιβλιογραφία «σημείων αναφοράς της Λεμεσού», όπως ευστόχως τιτλοφορεί το έργο του, αποδεικνύεται εμπλουτισμένος πολύτιμος οδηγός όχι μόνο για τα νυν αξιοθέατα, αλλά και για τους μνημειακούς θησαυρούς και τα χαμένα πλέον στο πέρασμα του χρόνου μέρη της Λεμεσού.

Αρχικά ο συγγραφέας μάς ξεναγεί νοερά στο στρατιωτικό αεροδρόμιο, που λειτουργούσε από το 1938-39 μέχρι το 1947-48 για προστασία των συμμαχικών δυνάμεων στην Παλαιστίνη και την Αίγυπτο από τις γερμανικές ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις. Περιδιαβάζουμε εν συνεχεία στα γραφικά κέντρα ψυχαγωγίας του παλιού καιρού, Ακταίο, Όαση, Ακρόπολη, Ανεμόμυλος, Ρομάντζο, ακόμη και σε καφενεία, όπως ο Κρίνος, η Συκαμινιά κ.ά. Επίκεντρο, ωστόσο, της πνευματικής ψυχαγωγίας ήταν το ιστορικό βιβλιοπωλείο Ιωαννίδη, του οποίου ιδιοκτήτης υπήρξε ο πρώτος τομεάρχης Λεμεσού, αείμνηστος Ανδρέας Ιωαννίδης.

Εντυπωσιακή η πετρόκτιστη Αποθήκη Williamson, που διατηρείται από τη δεκαετία του 1920, για συγκέντρωση, επεξεργασία και συσκευασία αρωματικών και φαρμακευτικών φύλλων από θάμνους, ιδίως της σουμάτζιης, που χρησιμοποιείτο στη βυρσοδεψία. Κομβικά σημεία επίσης στην οικονομική ζωή του τόπου για την αποταμίευση γεωργικών προϊόντων και εμπορευμάτων ήταν οι αποθήκες Θεοδοσίου και «Τραγκασόλ». Ευρεία, επιπλέον, αναφορά γίνεται στην οινοβιομηχανία, στην εξελιγμένη για την εποχή αναγόμωση φθαρμένων ελαστικών αυτοκινήτου και στην εισαγωγή-διανομή κατεψυγμένων τροφίμων τής οικογένειας Α.Π. Κουδουνάρη.

Άλλες επώνυμες οινοβιομηχανίες, μονάδες αναψυκτικών, καπνοβιομηχανίες, χαρουπόμυλους, εργοστάσια κατασκευής διαφόρων ειδών, όπως το «Κεραμείο Λεμεσού», που διαδέχθηκε τους «Λούκκους» πλινθαριών, γνωστές εταιρείες μεταφορών και άλλες εμπορικές επιχειρήσεις συναντούμε σε επόμενες σελίδες, μερικές από τις οποίες πέρασαν πια στην ιστορία, όπως το Κουφεττοποιείον και Κουμποποιείον, που δημιούργησαν Μικρασιάτες επιχειρηματίες.

Με ζωηρά χρώματα σκιαγραφείται η μακρόχρονη ιστορία, από την εποχή της Τουρκοκρατίας και Αγγλοκρατίας, των Γραφείων Επαρχιακής Διοίκησης, το Δασούδι, η δενδροφύτευση του οποίου ανάγεται στο τέλος του προπερασμένου αιώνα για την αναχαίτιση της άμμου από την παραλία στον δρόμο Λευκωσίας-Λεμεσού, ο Δημόσιος Κήπος με τον πρώτο στην Κύπρο Ζωολογικό, τα Δημοτικά Λουτρά στη θέση του Δημοτικού Φτωχοκομείου, όπου παρέμεινε μέχρι το τέλος της ζωής του ο Βασίλης Μιχαηλίδης. Με την έναρξη της Αγγλοκρατίας συνδέονται, εξάλλου, ο Ιππόδρομος και το «Κομισαριάτο», τα καταλύματα, δηλαδή, του βρετανικού στρατοπέδου.

Περιγράφονται, ωσαύτως, οι Δημοτικές Αγορές, οι εργατικές «Πολυκατοικίες» και οι κυριότεροι σταθμοί στην πορεία του Δημοτικού Μεγάρου.

Πέρα από τα παλιά Νοσοκομεία, Δικαστήρια, Ζαχαροπλαστεία, Κινηματοθέατρα, Κοιμητήρια, Μαειρκά και Ταβέρνες, Φούρνους, Σφαγεία, Ταχυδρομεία, το Τηλεγραφείο και την Παλιά Ηλεκτρική, Σχολεία, Εκκλησίες και Τζαμιά, μαθαίνουμε ακόμη περισσότερα για εμβληματικά συνώνυμα της Λεμεσού, όπως: τον Εναέριο, τον Υδατόπυργο, τη σιδερένια γέφυρα των Τεσσάρων Φαναριών, το Μεσαιωνικό και το μικρό Κάστρο, την Τζιαμούδα, ιστορικούς δρόμους, πλατείες, τουρκοκυπριακές και ελληνοκυπριακές ενορίες, όπως την περιοχή Τσιφλικουδιών, την ιδιαίτερη γενέτειρα του συγγραφέως.

Ένας ολόκληρος κόσμος, που ζει σήμερα στους παλμούς του Καρναβαλιού και περηφανεύεται για τα θαυμαστά επιτεύγματα των προγόνων του.