Το 2013, με τη συμπλήρωση εξήντα σχεδόν χρόνων από την έναρξη του απελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ, ο φιλόσοφος παιδαγωγός και πολυγραφότατος συγγραφέας Μιχαλάκης Μαραθεύτης εκδίδει τον τρίτο στη σειρά συγκεντρωτικό τόμο υπό τον ως άνω τίτλο, με αναδημοσιεύσεις αξιόλογων κειμένων από εφημερίδες και φιλολογικά περιοδικά της Κύπρου και της Ελλάδας, βιβλιοπαρουσιάσεις, καθώς και αφυπνιστικές ομιλίες σε εθνικές επετείους, εθνικά μνημόσυνα και αποκαλυπτήρια προτομών αγωνιστών είτε εκτενέστερες διαλέξεις· θησαυρίσματα από τη συγγραφική του παρακαταθήκη, εμπνευσμένα από το έπος του 1955-1959 και τις ηρωικές θυσίες των γενναίων παλληκαριών του, που υπαγόρευε η Κάλβεια αρετή και τόλμη της Ελευθερίας.

Το βιβλίο μαζί με τα προηγούμενα άλλα δύο, Ακτινοβολίες του ’55 (1993) και Ηρωικοί απόηχοι του ’55 (2006) συμπληρώνει μιαν επική οιονεί τριλογία, συμβάλλοντας στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης της κυπριακής εποποιίας και υπομιμνήσκοντας ταυτόχρονα το χρέος της εμβάθυνσης στη σημασία των ιστορικών γεγονότων και την εθνική νοηματοδότησή τους.

Τα περιεχόμενα του παρόντος έργου διακρίνονται σε τρία μέρη: «Ιστορικές αναδρομές», «Στέφανοι τιμής» και «Παρουσιάσεις βιβλίων και προσφωνήσεις». Με αμείωτο ενδιαφέρον και με αισθήματα εθνικής κατάνυξης μελετούμε το σύνολο των καταθέσεων ψυχής, με την εύληπτη αποτύπωση της διάπυρης γραφίδας του αγωνιστή-συγγραφέως, ο οποίος, καταφανώς, σεμνύνεται για τους τιμημένους συναγωνιστές του. Διατρέχουμε, ωστόσο, εδώ, εν τάχει, τις πρώτες τρεις ομιλίες του Μέρους Α', που συνιστούν περιεκτικές πραγματείες επί ζωτικών ιστορικο-πολιτικών θεμάτων, εγκύπτοντας σε ενδεικτικές επισημάνσεις.

Στο πρώτο κείμενο διερευνάται η «παιδεία και εκπαίδευση στην Κύπρο επί Αγγλοκρατίας», όπου στους κομβικούς σταθμούς της φωτίζονται οι «αγώνες για τη διατήρηση του εθνικού φρονήματος». Κατά την πρώτη περίοδο (1878-1923), παρόλο που η αγγλική Διοίκηση στόχευε υπογείως στον εξαγγλισμό της εκπαίδευσης, συνεργάστηκε αρχικά με την Εκκλησία και τις τοπικές και εκπαιδευτικές Αρχές για την ανάπτυξη της κυπριακής εκπαίδευσης.

Τα πραγματικά της σχέδια, εντούτοις, φανέρωσε κατά την περίοδο της εδραίωσης της αποικιοκρατίας (1923-1959), ελέγχοντας το εκπαιδευτικό σύστημα με αυταρχικούς νόμους, αυστηρά διατάγματα και άμεσες επεμβάσεις του Ύπατου Αρμοστή, που επιδεινώνονται μετά τα Οκτωβριανά του 1931. Αν τα απολυταρχικά μέτρα αμβλύνονται μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, το 1952, όμως, επανέρχεται ο πλήρης έλεγχος από το αγγλοκρατούμενο Γραφείο Παιδείας στα «Δημοσίως επιχορηγούμενα Σχολεία».

Αποκορύφωμα της ανθελληνικής στάσης και των βίαιων ενεργειών των Άγγλων σε σχολεία, εκπαιδευτικούς και μαθητές αποτελεί η τετραετία του Αγώνα, που ενδυνάμωσε ως σύσσωμη αντίδραση κατά του αποικιοκράτη κατακτητή τα ιδεώδη της ελληνικής παιδείας, όπως τα ενσάρκωσε ο ήρωας-μαθητής και ποιητής Ευαγόρας Παλληκαρίδης. Εύγλωττα, κατά την εποχή εκείνη, τα προσωπικά βιώματα του κ. Μαραθεύτη από τη φοίτησή του στο δημοτικό σχολείο και το Ελληνικό Γυμνάσιο Πάφου, όπου και εργάστηκε αργότερα ως καθηγητής φιλολογικών μαθημάτων.

Στο δεύτερο κείμενο, που αφορά στην «πνευματική προετοιμασία του απελευθερωτικού αγώνα…», αναλύονται οι λόγοι για τους οποίους ο αγώνας δεν ήταν μια αυθόρμητη συναισθηματική έκρηξη, αλλά ένα απελευθερωτικό κίνημα με σκοπό την Ένωση, που συνδέεται άμεσα με την ελληνική επανάσταση του 1821 και έμμεσα με τα μεταναγεννησιακά απελευθερωτικά κινήματα των λαών. Ωστόσο, ο σκοπός από μόνος του χωρίς την εσωτερίκευση της συνειδητοποίησής του και την ετοιμότητα της μετατροπής του σε πράξη δεν θα απέδιδε, κατά τον συγγραφέα, τους καρπούς της καταξίωσής του.

Άκρως εμπεριστατωμένη και λίαν επίκαιρη υπό το φως των σημερινών τεκταινομένων η ανάπτυξη του θέματος «Το Κυπριακό Πρόβλημα και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα», που έδωσε στον «Παρνασσό» το 2012. Μεταξύ άλλων, κεφαλαιώδους σημασίας, υπογραμμίζονται τα εξής προφητικά: «Επιδίωξη του Τουρκοκύπριου συνομιλητή είναι η αποτυχία των διμερών συνομιλιών και η παραπομπή τού Κυπριακού σε πολυμερή διάσκεψη, με την οποία η Τουρκία επιδιώκει να υποβαθμίσει την Κυπριακή Δημοκρατία σε κοινότητα, να αναβαθμίσει την τουρκοκυπριακή κοινότητα σε κράτος και να καταστήσει το Κυπριακό ένα περιφερειακό πρόβλημα, με την ίδια να έχει πρωτεύοντα λόγο».

Στο επίμετρο παρουσιάζονται τα εύστοχα σχόλια του συγγραφέως για τον αείμνηστο «Μιχαλάκη Τριανταφυλλίδη και την προώθηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην επίλυση του Κυπριακού».