Παιδαγωγικά και Εκπαιδευτικά Θέματα (2016)

Εύκαρπη συγκομιδή πολύχρονης συγγραφικής κατάθεσης από τα θησαυρίσματα της εύγλωττης γραφίδας του αείμνηστου Κώστα Χατζηστεφάνου στοιχειοθετεί ο νεοεκδοθείς συγκεντρωτικός τόμος υπό τον ως άνω τίτλο. Το βιβλίο, μετά τη συναγωγή των αξιόλογων νεοελληνικών μελετημάτων «Από τον Σολωμό στον Σεφέρη» (2014), υποθέτουμε ότι συμπληρώνει το εκδοτικό εγχείρημα της ανέκδοτης πολυσχιδούς εργογραφίας τού επιφανούς φιλολόγου της αρχαίας και νεώτερής μας Γραμματείας, όπως και ενός από τους πλέον ευπαίδευτους παιδαγωγούς του τόπου μας.

Τα εξόχως ενδιαφέροντα κείμενα, που περιλαμβάνονται στις 400 σελίδες του έργου, αποτελούν αναδημοσιευμένες εργασίες και εκτενή ή περιληπτικά δημοσιεύματα σε περιοδικά ή εφημερίδες, συνοπτικές εκπαιδευτικές εκθέσεις και εισηγήσεις σε δημοσιογραφικές διασκέψεις και συνέδρια εντός και εκτός Κύπρου, καθώς και ομιλίες, προσφωνήσεις και διαλέξεις παιδαγωγικού και φιλολογικού περιεχομένου στο πλαίσιο επετειακών και πολιτισμικών εκδηλώσεων, που έδωσε ο συγγραφέας κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970 από διάφορες θέσεις της εκπαιδευτικής ιεραρχικής του σταδιοδρομίας μέχρι τις αναβαθμίδες τού Διευθυντή Ανωτέρας και Μέσης Εκπαιδεύσεως και του Υφυπουργού Παιδείας.

Τα πονήματα, γραμμένα λόγω εποχής σε ρέουσα καθαρεύουσα, είτε συνιστούν ανάλυση ενός ειδικού διδακτικού και παιδαγωγικού θέματος στο ιστορικο-φιλολογικό, λογοτεχνικό ή αισθητικό πεδίο αναφοράς τους είτε εμπίπτουν στην προβληματική της ευρύτερης εκπαιδευτικής πολιτικής, μέσα από συγκριτικές μελέτες και συμπερασματικές αξιολογήσεις εκπαιδευτικών συστημάτων και πεπραγμένα υπηρεσιακών καταγραφών, φέρουν τη σφραγίδα της διεισδυτικής σκέψης, της επιστημονικής εμβρίθειας και της διαλεκτικής φιλοσοφικής πραγμάτευσης.

Ο κεντρικός άξονας, που συνέχει την πολυφασματική τους θεματολογία, δεν θα μπορούσε να ήταν άλλος από τα ελληνοπρεπή ιδεώδη στη διαχρονία της παιδαγωγίας τους· για τούτο, τα συγκροτημένα αυτά κριτικά δοκίμια φιλοσοφίας της παιδείας και εκπαιδευτικής πρακτικής, που παρά τη χρονική τους απόσταση απηχούν την εμπράγματη προοπτική σύγχρονων εκπαιδευτικών καινοτομιών, πρέπει να αποτιμηθούν ως κομβικοί σταθμοί εντρύφησης όχι μόνο στην ιστορία της κυπριακής εκπαίδευσης, αλλά και σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό αποτελεσματικής εξελικτικής πορείας. Προσφυώς και επικαίρως, επισημαίνει ο Πανιερώτατος Μητροπολίτης Κύκκου και Τηλλυρίας κ.κ. Νικηφόρος, προλογίζοντας το βιβλίο και εγκωμιάζοντας επαξίως τον συγγραφέα του: «Για τους παιδαγωγούς και τους ιστορικούς της παιδείας τα κείμενά του αυτά αποτελούν έργα αναφοράς. Ως εθνικός αγωνιστής υπερασπίζει με πάθος τον διαχρονικό Ελληνισμό της Κύπρου από τα αρχαία χρόνια μέχρι σήμερα. Η συντήρηση του Ελληνισμού στις νέες γενεές αποτελεί κατ’ αυτόν το εχέγγυο της επιβιώσεως της Κύπρου».

Από τα 39 μακρόπνοα ή συντομότερα κείμενα της εκπαιδευτικής θεώρησης και της παιδαγωγούσας φιλοσοφίας του Κώστα Χατζηστεφάνου αποσπούμε ορισμένα ενδεικτικά ψήγματα. Υπομιμνήσκοντας τον πολυδιάστατο ρόλο της παιδείας και την αποστολή του υποδειγματικού δασκάλου, προειδοποιεί με διορατική ορθοκρισία, έχοντας υπ’ όψιν τα τότε διεθνή δεδομένα για τις συνέπειες από συγκεχυμένους χειρισμούς των στόχων του σχολείου:

«Και ενώ γίνεται αλλού λόγος περί “κρίσεως εις την εκπαίδευσιν” επί επιπέδου διεθνούς, διαγράφεται συγχρόνως πολύ αμυδρά έστω σύγχυσις ως προς τον ρόλον του σχολείου ως ηθοπλαστικού ιδρύματος, και μία σχετική ασάφεια ως προς το περιεχόμενον του ανθρωπισμού, και ως προς την έννοιαν της πειθαρχίας, αν όχι και ως προς το έμπρακτον κύρος μερικών εκ των αξιών της ζωής»(σ. 24). Αξιών, όπως υπογραμμίζει αλλού, «από τον Όμηρο ώς τους Τρεις Ιεράρχες της Ελληνικής Χριστιανοσύνης (σ. 286).

Αν έχει υλοποιηθεί η από το 1971 εισήγησή του για δημιουργία Ανοικτού Πανεπιστημίου(σ. 149), ιδού πώς απαντά ένα χρόνο μετά την Εισβολή στις σημερινές διιστάμενες και, προφανώς, υποβολιμαίες απόψεις ως προς τον τρόπο διεξαγωγής των εξετάσεων: «Το Υπουργείον προβληματίζεται υπό το φως των δεδομένων επί του θεσμού των εξετάσεων και μελετά τρόπους συνεχούς, δικαιοτέρας και αντικειμενικοτέρας αξιολογήσεως των μαθητών διαρκούντος του σχολικού έτους εις τρόπον ώστε να μην παρίσταται ανάγκη διενεργείας της “τελικής” εξετάσεως, υφ’ ην τουλάχιστον μορφήν και εις έκτασιν διεξάγεται αύτη σήμερον» (σ. 106).

Στην εισήγησή του «παράδοσις και νεωτερισμός ως στοιχεία αγωγής του νέου» υποβάλλει ευστόχως ότι οι νέοι έχουν πολλά να ωφεληθούν από τους παλαιούς, ενώ οι παλαιοί, αφού αφουγκραστούν τους νέους για να συλλάβουν το πνεύμα μιας νέας εποχής, να τους βοηθήσουν να το αξιοποιήσουν (σ. 242).