Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος ήταν φημισμένος Έλληνας γεωγράφος και φιλόσοφος, ο οποίος γεννήθηκε στη ρωμαϊκή Αίγυπτο και έζησε στην Αλεξάνδρεια κατά την περίοδο, περίπου, 90-168 μ.Χ. Ένα σημαντικό έργο του, Η Μεγίστη Σύνταξις, σώθηκε στα αραβικά ως Αλμαγέστη και στηρίζεται στις παρατηρήσεις διάφορων προγενέστερων αστρονόμων και ιδίως του Ιππάρχου. Αποτέλεσε ένα από τα κείμενα που έδωσαν ώθηση στην αστρονομία των Αράβων.
Ο Πτολεμαίος θεωρούσε τη Γη σφαιρική κι ακίνητη, και μεγαλύτερη απ' όλα τα ουράνια σώματα. Για να εξηγήσει την ανάδρομη κίνηση των πλανητών, εισήγαγε στο γεωκεντρικό μοντέλο των έκκεντρων κύκλων και επικύκλων, που είχε ήδη προταθεί από τον Απολλώνιο τον Περγαίο και τον Ίππαρχο, την έννοια του εξισωτικού σημείου ή εξισωτή. Το μοντέλο αυτό έδινε ικανοποιητικά αποτελέσματα, με σφάλμα της τάξης μόνο λίγων μοιρών, γι' αυτό και επικράτησε για 14 αιώνες.
Στη «Μεγίστη Σύνταξιν» ο Πτολεμαίος καταγράφει μεν το γεωκεντρικό σύστημα του Ιππάρχου, αλλά το συστηματοποιεί και το συνδυάζει με δικές του παρατηρήσεις, με αποτέλεσμα μία πλήρη αστρονομική σύνθεση που περιελάμβανε κατάλογο αστέρων και αστερισμών, ένα προβλεπτικό μοντέλο για τις μελλοντικές θέσεις των ουράνιων σωμάτων και τις μελλοντικές εκλείψεις Ηλίου και Σελήνης.
Στο σπουδαίο έργο του «Γεωγραφία» συλλέγει το σύνολο των γεωγραφικών γνώσεων της εποχής του και το εμπλουτίζει με αναφορές ναυτικών, με αποτέλεσμα μία σχετικά ακριβή περιγραφή της Ευρώπης, της Βόρειας Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Αραβικής Χερσονήσου. Ήταν ο πρώτος που έδωσε ανεκτό σχήμα στα γεωγραφικά χαρακτηριστικά της Κύπρου και γενικά σε ολόκληρο τον κόσμο. Η Γεωγραφία αυτή είναι ουσιαστικά ένας περιεκτικός πίνακας των γεωγραφικών συντεταγμένων κάπου 800 τοποθεσιών του τότε γνωστού κόσμου. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι ο Αυτοκράτορας του Βυζαντίου Ανδρόνικος Γ’ εξέφρασε την επιθυμία να αποκτήσει αντίγραφο της Γεωγραφίας του Πτολεμαίου μαζί με χάρτες, και ο Αθανάσιος, ο πρώην Πατριάρχης Αλεξανδρείας, διευθέτησε την ετοιμασία ενός τέτοιου αντίγραφου.
Τα χειρόγραφα της Γεωγραφίας του Πτολεμαίου, που διασώζονται σήμερα σε βιβλιοθήκες, είναι από τα χειρόγραφα αντίγραφα που έχουν σωθεί χάρις στη φιλοπονία των μελετητών του Βυζαντίου. Μερικοί από αυτούς τους μελετητές, διωγμένοι από τις τουρκικές επιθέσεις εναντίον της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, κατέφυγαν στην Ιταλία κατά το τέλος του Μεσαίωνα, μεταφέροντας μαζί τους χειρόγραφα της Γεωγραφίας του Πτολεμαίου. Τα πιο παλιά από αυτά τα χειρόγραφα χρονολογούνται στον 13ο και 14ο αιώνα, και μερικά περιέχουν και χάρτες.
Για περισσότερες πληροφορίες αποταθείτε στο www.artaeri.com.
Μακαρίου 71, Λ/σία
