Πέτρος Παπαπολυβίου (Εισαγωγή-Επιμέλεια)

Έναν σημαντικό ογκώδη τόμο 883 μεγάλων σελίδων συνιστά το έργο υπό τον ως άνω τίτλο, που εκδόθηκε από τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του ΥΠΠ το 2012. Ο διευκρινιστικός του υπότιτλος «Τα μητρώα, οι κατάλογοι και ο φόρος του αίματος», αφορά στα τρία διακριτά του μέρη, που συμπληρώνονται με χαρακτηριστικές φωτογραφίες, ευρετήρια αλφαβητικών καταλόγων, τις πηγές και τη σχετική βιβλιογραφία.

Όπως εξηγεί στην εισαγωγή του ο επιμελητής του βιβλίου αυτού αναφοράς, Πέτρος Παπαπολυβίου, ο καταρτισμός των πληρέστερων μέχρι τώρα επίσημων στρατολογικών μητρώων του Κυπριακού Συντάγματος και της Κυπριακής Εθελοντικής Δύναμης του βρετανικού στρατού πληροί ένα παλαιό αίτημα των Κυπρίων βετεράνων και ειδικότερα του «Παγκύπριου Συνδέσμου Πολεμιστών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου» για την απότιση φόρου τιμής στους γενναίους συμπολεμιστές τους, «που έλαβαν μέρος στη μεγαλύτερη πολεμική αναμέτρηση στην ιστορία της ανθρωπότητας». Πέραν της πολύτιμης βιβλιογραφικής συμβολής του στην κυπριακή ιστοριογραφία, στοιχειοθετεί για τις επερχόμενες γενιές υπόμνηση χρέους έναντι μιας στρατιάς Κυπρίων, που αγωνίστηκαν κατά του χιτλεροφασισμού από το 1939 έως το 1945.

Φυλλομετρώντας τόσο το εκτενέστερο μέρος των μητρώων, που περιλαμβάνουν την πλειονότητα των ανδρών, μεταξύ των οποίων και Τουρκοκύπριοι, στα δύο ως άνω σώματα, όσο και τα άλλα δύο μέρη αφενός των Κυπρίων γυναικών, που υπηρέτησαν στον βρετανικό στρατό, των Κυπρίων, που υπηρέτησαν σε άλλες μονάδες του, των Ελλήνων Κυπρίων που υπηρέτησαν στον ελληνικό στρατό είτε των Κυπρίων που κατατάχθηκαν στον αμερικανικό και αυστραλιανό στρατό και αφετέρου τους καταλόγους των πεσόντων ή αποβιωσάντων εν υπηρεσία κατά χώρα και κοιμητήριο ταφής, καθώς και των πεσόντων/αποβιωσάντων του ελληνικού στρατού, αντιλαμβάνεται κανείς το εργώδες του χαλκέντερου εγχειρήματος: την επίπονη και χρονοβόρα έρευνα, την καταγραφή και τις μεθοδικές προδιαγραφές ταξινόμησης των Εθελοντών για την όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη και εύχρηστη πρόσβαση στα περιεχόμενα ενός τέτοιου πονήματος.

Παρά το αδύνατο της εξεύρεσης κάποιων εθελοντών που κατατάχθηκαν εκτός Κύπρου, σύμφωνα με τον επιμελητή της έκδοσης, ο εντοπισμός και η διασταύρωση μιας πληθώρας ονοματεπωνύμων με τους αντίστοιχους στρατιωτικούς αριθμούς, τις ημερομηνιακές ενδείξεις κατάταξης, τη συντομογραφία Α.Π. για όσους συνελήφθησαν αιχμάλωτοι, όπως και τους τόπους καταγωγής τους απ’ όλα τα μέρη της Κύπρου, η συγκροτημένη καταλογογράφηση και η στατιστική επεξεργασία συγκεντρωτικών αριθμητικών στοιχείων αποθησαυρίζουν την εξαγωγή ιστορικών πληροφοριών, κοινωνιολογικών επισημάνσεων και συνοπτικών συμπερασμάτων για τον στρατευμένο εθελοντισμό της Κύπρου. Η ανεκτίμητη συνεισφορά του στην ανοικοδόμηση των πανανθρώπινων δημοκρατικών ιδεωδών μέσα από τα ερείπια του Πολέμου ανέδειξε το μεγαλείο της συλλογικής συνείδησης και της ηρωικής ψυχής της Κύπρου.

Ενδεικτικά, αποσπούμε από την εισαγωγή: «Ειδικά, οι Κύπριοι ημιονηγοί […] διακρίθηκαν στην εκκένωση της Δουγκέρκης, στη μάχη του Κερέν, στην Αβησσυνία και στις φονικές μάχες του Κασίνο, στην Ιταλία. Η Κύπρος (που κατά την τελευταία προπολεμική απογραφή, του 1931, αριθμούσε 347.959 κατοίκους) ήταν η βρετανική αποικία που έστειλε πρώτη άνδρες (ημιονηγούς) στις επιχειρήσεις του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και συγκεκριμένα στη Γαλλία, στις αρχές Ιανουαρίου του 1940».

Ο συγγραφέας, εξάλλου, αποδίδει στην ένδεια και την οικονομική κρίση της εποχής την υψηλότερη συμμετοχή εθελοντών, που είχε η Πάφος και σε δεύτερο επίπεδο η Κερύνεια. «Αντίθετα, κεφαλοχώρια της επαρχίας Αμμοχώστου είχαν μικρή συμμετοχή αναλογικά με τον πληθυσμό τους, γεγονός που δείχνει είτε ότι οι γεωργοί εκεί είχαν αυτάρκεια αγαθών είτε, για διάφορους λόγους, ήταν πολύ δεμένοι με τη γη τους και ήταν δύσκολο να σκεφτούν τη στράτευση στο εξωτερικό».

Ο απολογισμός, επίσης, των πεσόντων Κυπρίων στρατιωτών στη διάρκεια του Πολέμου είναι συγκλονιστικός, εφόσον τάφοι και κενοτάφιά τους υπάρχουν σε διάφορα κοιμητήρια σε 23 χώρες. Τέλος, από τους εθελοντές του ελληνικού στρατού, τρεις ήταν θύματα του ελληνοϊταλικού πολέμου, ένας σκοτώθηκε στην Πιερία, ένας άλλος στο Ελ Αλαμέιν και δύο χάθηκαν για την αντιστασιακή τους δράση στα ναζιστικά κρεματόρια στη Γερμανία. Πρόκειται για τον φιλόλογο και φέρελπι ιστορικό μελετητή Ροδίωνα Γεωργιάδη και τον νεότερο αδελφό του Μιλτιάδη, μέλη της μικρής αντιστασιακής οργάνωσης «Εθνικόν Επαναστατικόν Κομιτάτον».