Την 142η τιμητική της επέτειο διανύει σήμερα η Παγκόσμια Ημέρα Ταχυδρομείων σε ανάμνηση της ίδρυσης στη Βέρνη, στις 9 Οκτωβρίου 1874, της Παγκόσμιας Ταχυδρομικής Ένωσης, που αριθμεί περί τις 150 χώρες. Και αν η επιστολική αποστολή δεν έχει πλέον το προβάδισμα έναντι της καλπάζουσας ηλεκτρονικής αλληλογραφίας, που ημερησίως διακινεί δισεκατομμύρια ανά την υφήλιο «e-mails», κατά παρασάγγας, ωστόσο, προπορεύεται της ψηφιακής και διαδικτυακής τεχνολογίας η πανάρχαια ιστορία της. Γιατί, όπως ευστόχως έχει επισημανθεί, «το να διηγηθείς την ιστορία της ταχυδρομικής υπηρεσίας είναι σαν να προσπαθείς να ξαναγράψεις την ιστορία του κόσμου».

Μια καταγραφή με κομβικές αναδρομές και πολύπτυχες συναρπαστικές αφηγήσεις, που εξικνείται μέχρι την ελληνική μυθολογία. Η απομυθοποίηση των αρχετυπικών θεανθρωπομορφισμών και των αλληγορικών της συμβολισμών θεοποιεί ταυτόχρονα την ανάγκη της εσπευσμένης πληροφόρησης και της νοερής επικοινωνίας μεταξύ ανθρώπων και λαών από τις πλησιέστερες αποστάσεις έως τα μακρινότερα γεωγραφικά σύνορα.

Έτσι, από το δωδεκάθεο του Ολύμπου ο «πτερόπους» Ερμής, ο συμπαθέστερος των θεών, καθίσταται ο κήρυκας-αγγελιαφόρος τους· ενώ από τις δευτερεύουσες θεότητες η επίσης «πόδας ωκέα» και ορμητική σαν θύελλα «χρυσόπτερος» Ίρις σε μιαν πρώιμη οιονεί φεμινιστική εκδοχή παραπέμπει στην πρώτη γυναίκα-ταχυδρόμο. Από το δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα, όπου εμβληματικά παριστάνονται συνθεατές στον αγώνα Αθηνάς και Ποσειδώνα, κομίζουν εσαεί το μήνυμα της άμιλλας των δύο ολύμπιων μονομάχων.

Τους μυθολογικούς, ωστόσο, αγγελιαφόρους διαδέχθηκαν χωρίς κηρύκειο και πτερωτά πέδιλα οι «επίγειοι» άγγελοι, όπως ενσαρκώνονται στα ομώνυμα πρόσωπα της αρχαίας τραγωδίας. Με ένα ανοργάνωτο ταχυδρομικό σύστημα και προβληματικό οδικό δίκτυο, σε αντίθεση με την προηγμένη συγκοινωνιακή και διοικητική οργάνωση της Περσίας του 6ου αιώνα π.Χ. υπό την ηγεμονία του Κύρου, λόγω των 111 επανδρωμένων σταθμών, που συνέδεαν τις Σάρδεις με τα Σούσα σε έκταση 2.700 χιλιομέτρων, οι Έλληνες «δρομοκήρυκες/ημεροδρόμοι» επιτελούσαν πραγματικούς άθλους.

Παράδειγμα αξιοθαύμαστης αντοχής ο Μαραθωνοδρόμος Φειδιππίδης τού «νενικήκαμεν», όπως και το επίτευγμα του Ευχίδα μετά τη μάχη των Πλαταιών, που «παραδούς το πυρ εξέπνευσεν», διατρέχοντας αυθημερόν απόσταση 1.000 σταδίων, ήτοι 200 χλμ. περίπου. Οι επαγγελματίες αυτοί δρομείς, που κατά τον Φιλόστρατο ήταν αγγελιαφόροι πολεμικών ειδήσεων, ενώ, σύμφωνα με τον Στράβωνα, οι «ημεροσκόποι» κατόπτευαν ύποπτες κινήσεις του εχθρού, για να αναγγείλουν τρέχοντας οπλισμένοι τις χρήσιμες πληροφορίες. Επί πλέον, όσοι από τους «ημεροδρόμους» μετέφεραν γραπτά μηνύματα σε πρωτόγονη επιστολική ύλη από φύλλα, πέτρες είτε δέρματα ζώων, αποκαλούνταν «γραμματοφόροι».

Η μετέπειτα τελειοποίηση του περσικού μοντέλου επί Μεγάλου Αλεξάνδρου, Ελληνιστικών Χρόνων και Ρωμαιοκρατίας, κυρίως, με τους έφιππους «cursores» και τις «stationes positas» (ετυμολογική προαγγελία του λατινογενούς «post»), τουτέστιν τους σταθμούς σε καθορισμένες θέσεις του οδικού δικτύου, ώστε να καλύπτουν το αχανές «imperium romanum», συνιστούσε το προοίμιο μιας περαιτέρω ανά τους αιώνες αλματώδους εξέλιξης.

Δραστικές καινοτόμες προσαρμογές, που με τη δύναμη του νου και το διαισθητικό του όραμα συνέλαβε ο άνθρωπος και σ’ αυτό τον τομέα του προοδευτικού ταχυδρομικού γίγνεσθαι. Όχι μόνο ως προς την εισαγωγή του γραμματοσήμου, που άνοιξε τους ορίζοντες στη μορφωτική ενασχόληση του φιλοτελισμού, τη συνεχώς λειτουργικότερη διαχειριστική αναβάθμιση των ταχυδρομικών υπηρεσιών, αλλά και την αύξηση προσέτι των ταχυδρόμων-γυναικών, που αντί τα φτερά της Ίριδας βάζουν μπρος τη μηχανή των καθημερινών διανομών. Παρόλο που στη σάκα των ταχυδρόμων σήμερα βρίσκονται επιστολές λογαριασμών και τυπικών ενημερώσεων, μικροδέματα βιβλίων, περιοδικών και ελαφρών αγορών μέσω διαδικτύου, καθώς και ειδοποιήσεις για παραλαβή από το ταχυδρομείο ογκωδέστερων πακέτων.

Δυστυχώς, για μερικούς ή ελάχιστους νοσταλγούς της παλιάς αλληλογραφίας με το ρομαντικό άρωμα μιας αλλοτινής εποχής ολοένα και λιγοστεύουν τα γράμματα από κοντινούς φίλους και μετανάστες συγγενείς. Οι πολυσέλιδες και καλλιγραφικές ερωτικές επιστολές, οι πασπαλισμένες με όνειρα και μελλοντικές υποσχέσεις ανήκουν πια στο παρελθόν. Εξάλλου, οι χριστουγεννιάτικες και ευχετήριες κάρτες σε ονομαστικές γιορτές και άλλα σημαντικά γεγονότα του οικογενειακού βίου αποτελούν είδος προς εξαφάνιση.

Πού είναι, στ’ αλήθεια, το ταχυδρομείο των περασμένων και προπερασμένων καιρών στις δικές μας μικρές πόλεις και σε μεγαλύτερες πολιτείες του κόσμου; Εκεί, όπως το έζησαν ανάμεσα σε στοίβες επιστολών διάσημοι άντρες, δουλεύοντας για περισσότερα ή λιγότερα χρόνια ως ταχυδρομικοί και ταχυδρόμοι: από τους δύο προέδρους της Αμερικής Λίνκολν και Ρούσβελτ μέχρι τον Ντίσνεϊ και τον ατρόμητο πιονιέρο της αεροπορίας Λίντμπεργκ έως τους εμπνευσμένους συγγραφείς Φόκνερ, Μπουκόφσκι και Σαιντ-Εξυπερύ. Στους δύο τελευταίους ανήκουν αντιστοίχως τα γνωστά μυθιστορήματα «Το Ταχυδρομείο» και «Το ταχυδρομείο του Νότου».

Ποιο σήμερα ταχυδρομικό περιστέρι να σταλεί από την Κιβωτό του Νώε, για να μας φέρει από την αληθινή πραγματικότητα ένα πράσινο κλαδάκι ελιάς, σώζοντάς μας από τον κατακλυσμό των «e-mails» του ηλεκτρονικού ταχυδρομείου; Καθώς στο γραμματοκιβώτιο των «Ιnbox»-«Οutbox» συνωθούνται τα εισερχόμενα-εξερχόμενα μιας βεβιασμένης και ανούσιας προχειρογραφίας: εφήμερα μηνύματα και «τηλεγραφικές» επιστολές, που πετούμε στον καιάδα της λήθης ή για την ακρίβεια στον κάλαθο απορριμμάτων του υπολογιστή μας. Ένας άλογος και όχι ο λόγιος Ερμής αλιεύει τον πλοηγό κοσμοπολίτη-ερημίτη της οθόνης με τα δελεαστικά «δίκτυα» της εικονικής και άψυχης πραγματικότητας.

Κρίμα που πάψαμε να περιμένουμε τον ταχυδρόμο με τη λαχτάρα της αναμονής και την αγωνία της προσδοκίας. Από πού και από ποιους να λάβουμε το αγαπημένο γράμμα και μυρίζοντας το ιδιόγραφο χαρτί να το διαβάσουμε πάλι και πάλι…