Διερώτηση για να μην κάθομαι άνεργος

Ποτέ στ’ αλήθεια δεν το ’μαθα
τι είναι τα ποιήματα.
Είναι πληγώματα
είν’ ομοιώματα
φενάκη
φρεναπάτη;
Φρενάρισμα ίσως;
ταραχώδη κύματα;
τι είναι τα ποιήματα;
Είν’ εκδορές απλά γδαρσίματα;
είναι σκαψίματα;
Είναι ιώδιο; Είναι φάρμακα;
είναι γάζες επίδεσμοι
παρηγόρια ή διαλείμματα;
Πολλοί τα βαλσαμώνουν ως μηνύματα.
Εγώ τα λέω ενθύμια φρίκης.

(Νίκος Καρούζος, από την ποιητική συλλογή «Δυνατότητες και χρήση της ομιλίας», 1979).

Κάποια από αυτά τα «ενθύμια φρίκης» γίνονταν για τους φίλους του Νίκου Καρούζου ενθύμια αγάπης και γενναιοδωρίας, τεκμαίροντας σήμερα, ωσάν άσβηστος τρυφερότητας λύχνος, το αφειδώλευτο της φιλίας του ποιητή.

Η ποίηση ως δωρεά, ως πράξη, δηλαδή, απροσχημάτιστα αφιλοκερδής, επιβεβαιώνοντας το «αξίωμα» του Μπρόντσκι ότι η ποίηση δεν πρέπει να πωλείται, αλλά να δωρίζεται.

Όλα αυτά, χαρισμένα και αφιερωμένα σε φίλους από τον ποιητή, σε διάφορες περιστάσεις και συγκυρίες, αποτελούν αναπόσπαστο συγκριτικό στοιχείο του συνολικού corpus του έργου του και συμπεριλαμβάνονται στη συγκεντρωτική έκδοση «Οιδίπους Τυραννούμενος και άλλα ποιήματα», που κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Ίκαρος το 2014, σε φιλολογική επιμέλεια Μαρίας Αρμύρα και σύμβουλο έκδοσης τον Ευγένιο Αρανίτση.

Για τις ανάγκες αυτού του μικρού αφιερώματος στον Νίκο Καρούζο, το «Ηδύφωνο» είχε την τιμή αλλά και τη χαρά να εξασφαλίσει, αγαθή δωρεά, τα «κειμήλια» της φιλίας του ποιητή προς τον ζωγράφο Γιώργο Ξένο και τη φιλόλογο Χριστίνα Ντούβρη, «συνοδοιπόρους» του στη ζωή αλλά και στην τέχνη.

Δύο ποιήματα, «Μυθική Κυριακή» και «Χειροποίητη γαλήνη», και ένα κείμενο για τη δουλειά του ζωγράφου, που συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο της έκθεσης που παρουσίασε τον Οκτώβριο του 1986 στην Galerie «Jean Bernier». Μαζί και η «αντιφώνηση» του Γιώργου Ξένου, υπό τον τίτλο «Ο Νίκος στην ύπαρξη», καθώς και μια σειρά από ακουαρέλες και σχέδια του Καρούζου, που έφτιαξε στο ατελιέ του ζωγράφου στον καιρό της κοινής τους δημιουργικής σχόλης.

Χειροποίητη γαλήνη

Κι αν είμαστε μουσικά δέσμιοι
Της ανυπαρξίας
Χωρίς να γνωρίζουμε φράσεις
Από γεγονότα
Τη στύση που κάνει το πορτοκαλί
Και εκσπερματώνει γαλατάκι
Που κάνει το πορτοκαλί,
Κι εμείς αναπνέουμε ίασμο.
Τώρα προσμένουμε χειρότερα.
Βελούδινος κακοποιός ο άνεμος
Ανατρέποντας έρωτες
Πραγματώνει διαφάνεια φρίκης
(Στο Γιώργο και τη Χριστίνα Ξένου)

Μυθική Κυριακή

α) Χαρούμενος είν’ όποιος αφάνισε
και επιφάνεια και βάθος*
αυτός δεν πρόκειται να μελαγχολήσει,
γιατί πήγε πέρα κι απ’ τις τέσσερις
αριθμητικές πράξεις

β) Κρίσιμη ζωή σημαίνει πάντοτε
ζωή περισσότερη* κανένας
θάνατος δεν μπορεί να τη νικήσει
Συμβουλές προς τη Χριστίνα

Εχέμυθα ανήσυχος

Ο Γιώργος Ξένος είναι εχέμυθα ανήσυχος. Αυτό μ’ αρέσει και μου προκαλεί σκέψεις. Αυτό με θέλγει. Γνωρίζει να επαναστατεί φρούτα και να τα ενσωματώνει στη φαντασία με το αζημίωτο. Ζώα τελείως ιερουργημένα. Μορφές - forms - μέσα στον ίλιγγο του ρήματος Είναι. Πιθανόν έχω θέαση. Περίπου όμως τυφλός. Επιβάλλεται μουσική; Βεβαίως. Οξύτητα είναι. Με εικαστικά μέσα και στοχάζομαι ακόμη και ραδιενεργό τρόμο στους μορφολογικούς τρόπους της όποιας εξαλλοσύνης του καλλιτέχνη. Καθώς έγραψε ο Rimbaud: Il faut ktre absolument moderne. Επανέρχεται κάτι σαν ακοή, μα τι είναι; Και-και-και. Ζητούμε πρόσωπο. Vacuum amoris. Ο έρωτας που λείπει και περιπλανιέται υγρότατος στη στύση. Ο Γιώργος Ξένος τονίζει να ξανάρθουμε στο ζώο. Αλλά χωρίς αντιρρήσεις* εκείνο το ζώο που ρυθμίζει στην ουσία και στη μορφή την ευτυχία. Κι αυτό ας το πούμε τώρα aeternitas! Νίκος Καρούζος 10.9.1986

Ο Νίκος στην ύπαρξη

Άκουγε σαν μουσουργός, σκεπτόταν σαν φιλόσοφος, έβλεπε ως ζωγράφος και αισθανόταν σαν παιδί. Ήξερε και του άρεσε να παίζει με τον ήχο της αστραπής, που ’ρχόταν με τη λάμψη. Άκουγε τη λάμψη και άρπαζε τα ηλεκτρόνια και τα ’φτιαχνε ποιήματα. Να μπορείς να ανέβεις πάνω τους και να ιδείς ότι πράγματι στον ουρανό οι δυνατότητες είναι μόνο συναρπαστικές.

Γιώργος Ξένος