Πολιτιστικές Διαδρομές

[Με ιχνηλάτες τον Γεώργιο Χατζηκωστή και τη Χριστίνα Καρούζη Χατζηκωστή]

Ένας περιηγητικός οδηγός καλαίσθητης εκδοτικής αρτιότητας και εύληπτης χρηστικής ανάγνωσης έρχεται να εμπλουτίσει τη βιβλιογραφία της επιτόπιας ταξιδιογραφίας και της ιστορικογεωγραφικής πατριδογνωσίας μας. Η δίγλωσση έκδοση στα Ελληνικά και Αγγλικά της Επαρχιακής Διοίκησης Πάφου απευθύνεται, επίσης, στον ξένο επισκέπτη, για ν’ ανακαλύψει σε τέσσερεις «πολιτιστικές διαδρομές» μιαν αξιόλογη περιοχή της κυπριακής υπαίθρου, όπως εμφαίνει ο επεξηγηματικός υπότιτλος του βιβλίου και ευσύνοπτα αποτυπώνει το περιεχόμενό του.

Ο λόγος για ένα από τα γνωστότερα και γραφικότερα χωριά της επαρχίας Πάφου, το Στρουμπί, που καταγράφει στον περιπετειώδη ιστορικό του βίο τη μακραίωνη αρχαιότητα και τη φυσιογνωμία της γηγενούς ελληνικής του ταυτότητας. Διατρέχοντας τις σελίδες του βιβλίου, που διανθίζονται με πλούσιο εποπτικό υλικό από έγχρωμες φωτογραφίες της Ερατούς Καντούνα, μεσαιωνικούς και σύγχρονους οδικούς χάρτες, και με ιχνηλάτες τον Γεώργιο Χατζηκωστή, που υπογράφει τα κείμενα με τη γνώριμη γραφίδα της παραστατικής του αφηγηματικότητας, μαζί με τη Χριστίνα Καρούζη Χατζηκωστή, που είχε τη γεωγραφική - χαρτογραφική επιμέλεια, συναποκομίζουμε στις νοερές αποσκευές μας ενδιαφέρουσες πληροφορίες και ζωηρές ανάγλυφες εντυπώσεις.

Σε ένα σύντομο ιστορικό οδοιπορικό, που προτάσσεται εισαγωγικά, εκτός από τον καθορισμό των γεωγραφικών συντεταγμένων του χωριού, ο συγγραφέας οριοθετεί χρονοτοπικά τον προϊστορικό οικισμό του κατά την Ύστερη Νεολιθική Εποχή, του πολιτισμού της Σωτήρας (5100 - 3900 π.Χ.), υπό την ονομασία Στρουμπί - Πηγή - Άγιος Ανδρόνικος, παραπέμποντας τον αναγνώστη για εκτενέστερη μελέτη τού μοναδικού τούτου νεολιθικού οικισμού μέχρι σήμερα στην Πάφο, στο ομώνυμο βιβλίο των Χρυσόστομου Σοφιανού και Κλεοπάτρας Παπαγεωργίου.

Αφού παραθέτει, εν συνεχεία, τις διάφορες ονοματολογικές εκδοχές με επικρατέστερη την ελληνική ετυμολογική ερμηνεία από το «στρόμβος» λόγω της γεωμορφολογίας του κυκλοτερούς του λόφου, αναφέρεται στις γεωγραφικές, αρχαιολογικές και ιστορικές μαρτυρίες της ιστορικότητάς του: στην εγγραφή του σε παλαιότερους χάρτες ξένων περιηγητών, στα ευρήματα της αρχαιολογικής σκαπάνης από τα προϊστορικά μέχρι τα βυζαντινά χρόνια με ερείπια αρκετών βυζαντινών εκκλησιών, καθώς και με αρκετές άλλες επισημάνσεις σε μεσαιωνικά κείμενα, οθωμανικά έγγραφα και κατάστιχα της Αρχιεπισκοπής.

Συναφώς, σχολιάζεται η γεωμορφολογική ιδιαιτερότητα του κεφαλοχωριού αυτού της Πάφου, η άγρια βλάστηση με τους άλλοτε εκτεταμένους δρυμώνες και η γεωργική παραγωγική του με επίδοση στην αμπελοκαλλιέργεια, εξ ου και οι εορταστικές εκδηλώσεις της «Γιορτής του Κρασιού» και αργότερα των «Διονυσίων» της δεκαετίας του 1960 και 1970 αντίστοιχα. Η μετέπειτα οπωροκαλλιέργεια ήταν αποτέλεσμα των προβλημάτων, που παρουσιάστηκαν με τη διάθεση των οινικών προϊόντων.

Η μετακίνηση του χωριού από το Πάνω στο Κάτω Στρουμπί οφείλεται στον καταστροφικό Εγκέλαδο του 1953 και η μείωση του πληθυσμού από τους 715 κατοίκους το 1960 στους 540 σήμερα στην αστυφιλία, αν και το συνεχές ρεύμα έχει ανατραπεί τα τελευταία χρόνια με την εγκατάσταση ξένων και την περιοδική, έστω, επιστροφή ντόπιων, που είτε έχουν κτίσει εξοχικές κατοικίες είτε αναπαλαιώνουν παραδοσιακά σπίτια.

Μέσα από τις τέσσερεις «πολιτιστικές διαδρομές», που ακολουθούν οι συντελεστές του ελκυστικού ταξιδιωτικού οδηγού, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της πολιτιστικής πτυχής του ευρωπαϊκού, εθνικού και κοινοτικού «Προγράμματος Αγροτικής Ανάπτυξης 2007 - 2013», σταθμεύουμε στα σημαντικότερα αξιοθέατα της ιστορικής και παραδοσιακής κληρονομιάς της κοινότητας, καθώς και στις περιβαλλοντικές ομορφιές του ημιορεινού της τοπίου.

Στην πρώτη διαδρομή «Διόνυσος» με σημείο εκκίνησης την εκκλησία της του Θεού Σοφίας στην πλατεία του Κάτω Στρουμπιού, αφετηρία που επαναλαμβάνεται και στις άλλες τρεις διαδρομές, αφού δίδεται, κατ’ αρχάς, αδρομερής περιγραφή της εξωτερικής και εσωτερικής αρχιτεκτονικής τόσο του επιβλητικού κεντρικού ναού, όσο και της εκκλησίας της Αγίας Παρασκευής σε ρυθμό πρωτοχριστιανικής ναοδομίας στην είσοδο του παλιού Στρουμπιού, λίγα βήματα πιο κάτω συναντούμε την Αρκοτήρα και την Αιωνόβια Ελιά, που οδηγούσε στον «Κάμπο της Ρήγαινας» με τους θρύλους και τις παραδόσεις τους.

Επόμενοι σταθμοί το Εργαστήρι Παραδοσιακών Εδεσμάτων και το Εργαστήρι Παραδοσιακής Τέχνης με τα βυζαντινής τεχνοτροπίας έργα του παλιού μου μαθητή Χαράλαμπου Επαμεινώνδα. Στεκόμαστε μετά στα παρεκκλήσια του Αγίου Γεωργίου και Αγίου Ανδρονίκου, καθώς και μέσα από βαλανιδιές και καλαμιώνες στην «Πηγή» με τα «κλάματα του νερού», που αναπηδούσαν από τον βράχο της. Στη διαδρομή «Τουλίπα» μένουμε εκστατικοί από το υπερθέαμα των πρασινοκόκκινων κάμπων με τις απέραντες εκτάσεις της ενδημικής Τουλίπας, στη μεθόριο Στρουμπιού και Πολεμιού, παρόλο που σήμερα η άνθησή της έχει περιοριστεί λόγω των συνεχών ψεκασμών.

Στα νοτιοδυτικά της περιδιάβασής μας ελκύει την προσοχή μας ο πύργος - παρατηρητήριο και κάποια απομεινάρια από το Στρατόπεδο Συγκέντρωσης Πολεμίου, το «Οινοποιείο Καμαντερένα», το ειδυλλιακό Λειμωνάρι με τη Βρύση του και το απέναντι παλιό χάνι των αμαξάρηδων. Το νεόδμητο Πάρκο με τον πετρόκτιστο τοίχο αντιστήριξης και τα δέντρα της κυπριακής χλωρίδας δίνουν μιαν καινούργια πνοή όασης στην περιοχή από το Πάνω στο Κάτω Στρουμπί.

Στην τρίτη και μεγαλύτερη διαδρομή «Βάκχος», εκτός από τους αμπελώνες, εντύπωση προκαλούν οι τοίχοι κατά μήκος του υπεραστικού δρόμου Πάφου - Πόλης, φιλοτεχνημένοι με γραφικές παραστάσεις από τον χαρισματικό χρωστήρα του Χαράλαμπου Επαμεινώνδα και αποσπάσματα από τον Βασίλη Μιχαηλίδη. Άλλους θρύλους ξυπνούν ο «Ατσουπόσπηλιος» και η «Λούρα του Μαύρου». Το σύγχρονο πετρόκτιστο πηγάδι αντικατέστησε τον Κάτω Λάκκο, όπως και οι αναπαλαιωμένες κατοικίες παραδοσιακά σπίτια.

Στην τελευταία διαδρομή «Αγία Μαρίνα» δεσπόζει το ομώνυμο ξωκκλήσι και η θέα προς τη «μούττη» του Βουνού της Αγίας Μαρίνας, το ψηλότερο σημείο της περιοχής, απλώνει μπροστά μας τη μαγεία μιας αξέχαστης πανοραμικής θέας. Το Κοινοτικό Συμβούλιο Στρουμπιού πρέπει να νιώθει περήφανο για τις ωραίες «πολιτιστικές διαδρομές» του τόπου του, που συνεισφέρουν στην πολιτισμική πορεία της πατρίδας μας.

Χρυσόθεμις Χατζηπαναγή