Βιβλιοπαρουσίαση Μιχαλάκη Ι. Μαραθεύτη

Ατενίζοντας τη ζωή και τον άνθρωπο με χαϊκού

Ιδού που ο κύριος Μιχαλάκης Ι. Μαραθεύτης, ο φιλόσοφος παιδαγωγός και πολυγραφότατος συγγραφέας, επανέρχεται με τη νέα ποιητική του συγκομιδή ως άλλος γεραρός «γερήνιος» Νέστωρ (νέομαι=επιστρέφω), αλλά και 26 χρόνια ύστερα από την τρίτη του συλλογή αψευδής εξάγγελος του προφητικού της τίτλου «Προεκτάσεις». Και δεν επαληθεύει μόνο την αλλοτινή εκείνη πρόβλεψη, αλλά και αποχρησμοδοτώντας την αλληγορική της προσδοκία, αναζωογονεί αισθαντικά την ποιητική του φωνή με τους μακρόπνοους φθόγγους και τους εύηχους παλμούς στην αιώνια νεότητα της ποίησης.

Ποια καινούργια, λοιπόν, νήματα ειδολογικής και θεματικής υφής προεκτείνει και ποια μηνύματα κομίζει, επάλληλα ή παραπληρωματικά ως προς το περιεχόμενο και το υφολογικό στίγμα των ποιημάτων των άλλων δύο πρώτων συλλογών του; Προϊδεαστικοί και αυτών οι τίτλοι, εφόσον οι «Διαλογισμοί» (1980) και οι «Φωνές Αγωνίας κι Ελπίδας» (1984) νοηματοδοτούν τις «Στιγμές στον Χρόνο», συμπυκνώνοντας διαλεκτικά την εσωτερική και εξωτερική τους απήχηση στην υπαρξιακή ζωή του ανθρώπου.

Για τούτο και δεν θα επέλεγε ο ποιητής άλλον προσφορότερο τρόπο αποτύπωσής τους από την αποφθεγματική συμπυκνωμένη φόρμα του χαϊκού, για το οποίο και μας επεξηγεί προς το τέλος του κατατοπιστικού του προλόγου: «…το χαϊκού αποτελεί για τον ποιητή ένα είδος κωδικοποίησης των αισθημάτων, των παρατηρήσεων και των εκτιμήσεών του για τη φύση, τη ζωή και τους ανθρώπους σε μικρά τρίστιχα ποιήματα, με συνολικό αριθμό δεκαεφτά συλλαβών.

Ανάλογη όμως πνευματική διεργασία απαιτείται και από τον αναγνώστη του χαϊκού, ο οποίος καλείται να αποκωδικοποιήσει και να επεκτείνει συναισθηματικά και λογικά το περιεχόμενό του, όπως συμβαίνει με τα γνωμικά και τα αποφθέγματα. Σ’ αυτήν την πνευματική διεργασία, τόσο του ποιητή όσο και του αναγνώστη, ικανοποιούνται οι δύο βασικοί στόχοι της ποίησης, η δημιουργικότητα του ανθρώπου και η ανάγκη της επικοινωνίας με τον άλλο».

Στόχοι, ασφαλώς, που σφραγίζουν τόσο το έργο του χαλκέντερου δημιουργού όσο και του φιλοσόφου τού Προσωπισμού, Μιχαλάκη Ι. Μαραθεύτη, ο οποίος αναδεικνύει την επικοινωνία των προσώπων ως έμπρακτη φιλοσοφική θεώρηση, ανάγοντάς την πέρα από την κοινή συμβίωση στην ποιητική σφαίρα της αρμονικής συνύπαρξης και της αληθινής ευδαιμονίας των ανθρώπων για την επίτευξη του Κοινού Καλού.

Το βιβλίο, με σχέδιο εξωφύλλου της Ηρούς Φαρμακά και σε μια καλαίσθητη εκδοτική αρτιότητα, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Literatura et Artes, διακρίνεται σε τέσσερις θεματικές ενότητες συνεκτικής ανέλιξης: Από τη Φύση, Από τη Ζωή, Για τον Άνθρωπο, Για την Πατρίδα. Τα μινιμαλιστικά διακοσμητικά σκίτσα στην αρχή του κάθε θεματικού κύκλου προοιωνίζονται τα επιγραμματικά ψιχία, αλλά και τα πολύτιμα ψήγματα μιας ποιητικής ψυχής, που στην παγκόσμια διάδοση των χαϊκού έρχεται να προσθέσει την ελληνικότητα του μέτρου και την οικουμενικότητα της ανθρωπιστικής της συνείδησης.

Στην πρώτη ενότητα αφουγκραζόμαστε τους Ηρακλείτειους και Πλατωνικούς τόνους της διαλεκτικής της φύσης, ήτοι της συμπαντικής νομοτέλειας του είναι και του γίγνεσθαι, της αείρροης κίνησης, μα και της «αμετάβλητης μεταβολής», κατά τον ποιητή. Η «παλίντροπος αρμονίη» συνέχει τα στοιχεία της φύσης στην αιώνια ανακύκλησή τους μέσα από την εναλλαγή των εποχών του χρόνου, από τη γέννηση, στη φθορά, τον θάνατο και την αναγέννηση των όντων.

Οι παροδικές «στιγμές» της αισθητηριακής τους πρόσληψης και οι άπειρες ενατενίσεις της νοηματικής τους μεταστοιχείωσης καταγράφονται με τη γλώσσα των απλών συμβόλων και των πολλαπλών συμβολισμών της ποιητικής σημειολογίας: «Μικρή σταγόνα / στον ήλιο λαμπύριζε / την ξένη δόξα». Από τα ημερολογιακά και μετεωρολογικά φαινόμενα μέχρι τα τοπία της θάλασσας και των χωραφιών ώς τα λουλούδια, τα δέντρα και τα πουλιά η φύση αποκαλύπτεται στην παντοδυναμία του θαύματός της κι ελπιδοφορεί τη Ζωή, ανθρωπολογικά στιγμιότυπα της οποίας μεταπλάθονται στις δυο επόμενες ενότητες με τον τρόπο της φιλοσοφημένης γραφίδας του ποιητή.

Από τα πιο διαχρονικά ώς τα πιο επίκαιρα και ζέοντα των σκέψεων και προβληματισμών του: «Βαριά τα πόδια / που βούλιαξαν σε λάσπη / ακολασίας», που απηχεί τον πρώτο στίχο από το ΙΕ΄ χαϊκού του Σεφέρη: «Βουλιάζει ο κόσμος». Ενώ αλλού με ακαριαίους στίχους οριακής έκκλησης, που ανακαλούν τις ορίζουσες του τίτλου της συλλογής, παροτρύνει: «Με έργα πολλά / ασφαλίστε τις στιγμές· / κρύβουν τον χρόνο».

Επιπλέον, η αρχαιοελληνική «αιδώς» και η λακωνική γνωμολογική παραίνεση της αρχαίας θυμοσοφίας «ένδον σκάπτε» συνιστούν τον πυρήνα δύο άλλων χαϊκού.

Ο αγωνιστής - ποιητής, ωστόσο, δεν θα παρέλειπε να υμνήσει την επική Ιστορία της πατρίδας και τους ηρωομάρτυρες της λευτεριάς της στα αριστοτεχνικά ποιήματα της τελευταίας ενότητας, όπου και μας ορμηνεύει: «Το εμβόλιο / χρειαζόμαστε όλοι / υψηλού ήθους».

Χρυσόθεμις Χατζηπαναγή