Το ονόμασα «μικρό», αλλά είναι μεγάλο. Όπως ο Καβάφης είναι «ο μέγας ποιητής το ολίγου», έκφραση παρμένη από τον εκθειασμό που έκανε ο πάλαι ποτέ καθηγητής μου της Συγκριτικής Φιλοσοφίας στο Αριστοτέλειο και επίσης Αλεξανδρινός, κύριος Μπούσουλας. Έλεγε (περίπου): «Ένα κερί, λίγο φως, μερικοί ήχοι, ένα αδειανό δωμάτιο… και ιδού το μέγα ποίημα! Έτσι δημιουργεί ο Καβάφης ένα σκηνικό υποβλητικό, για να στεγάσει τους ήρωές του». Το ίδιο ακριβώς κάνει και ο κ. Άγις Παΐκος.

Μια αίθουσα των τριάντα (περίπου) ατόμων, μια σκηνή για τρεις (περίπου) ηθοποιούς, λίγος φωτισμός, μουσική όση χρειάζεται, και δημιουργεί μια ατμόσφαιρα υποβλητική, ισάξια των «μικρών» αριστουργημάτων που επιλέγει να παρουσιάσει. Μονόπρακτα ή μονολόγους.

Αυτή τη φορά έχει επιλέξει τρία μονόπρακτα τριών μεγάλων θεατρικών συγγραφέων. Τενεσί Ουίλιαμς «Η αδέσμευτη» (τι πικρός τίτλος, αλήθεια!), Αύγουστος Στρίντμπεργκ «Η πιο δυνατή» (αλλά ποια από τις δύο;, και Τζέιμς Μπάρρυ «Ροζαλίντα» (ένα «ψεύτικο», καθότι θεατρικό πρόσωπο). Τρία υπέροχα θεατρικά «αρώματα» τοποθετημένα σε αριστουργηματικά μπουκάλια, έτσι που δεν ξέρεις τι να θαυμάσεις πιο πολύ, το περιέχον ή το περιεχόμενο.

Δεν ξέρω πόσο νωρίς έγραψε ο καθένας από τους τρεις το κείμενο που παρουσιάζεται σ’ αυτή την παράσταση, αλλά καθένα είναι ενδεικτικό της τέχνης του δημιουργού του.

Η «Αδέσμευτη»

Θα σταθώ ιδιαίτερα στην «Αδέσμευτη», και γιατί ο Τενεσί Ουίλιαμς είναι ο ιδιαίτερα αγαπημένος μου, και γιατί γνωρίζω το έργο του καλύτερα από των δύο άλλων κι έτσι μπορώ να μιλήσω με περισσότερη σιγουριά. Σ’ αυτό το έργο, λοιπόν, μπορεί να δει κανείς συμπυκνωμένο όλο το «μεταγενέστερο» έργο του Τ. Ουίλιαμς, όπως στο καρύδι μπορεί να δει το τεράστιο εκείνο δέντρο που εμπεριέχεται και που θα αναπτυχθεί με όλο του το θάλλος, αν το καρύδι φυτευτεί.

Η «δεσποτική» μητέρα, που είναι ή διαμορφώθηκε ως τέτοια, επειδή ανησυχεί για την κόρη της, εκφράζοντας ή καλύτερα καλύπτοντας κάτω από την ανησυχία της για κείνην τη δική της ανασφάλεια. Η «αδύναμη», εξαρτημένη κόρη, που θέλει να πετάξει, να καταξιωθεί ως ανεξάρτητο άτομο, που όμως την εμποδίζει η αρρώστια της, η σωματοποιημένη αδυναμία της απεξάρτησης. Έτσι, που δεν ξέρεις ποια να λυπηθείς και με ποιας το μέρος να σταθείς.

Η διαφορετικότητα των ηρωίδων

Όλες οι άλλες ηρωίδες του Ουίλιαμς μού φαίνονται ως ένα ξεδίπλωμα σε διαφορετικές εκδοχές αυτής της περίπλοκης σχέσης, στην οποία χάνεις πλέον την αίσθηση του «αιτίου» και του «αιτιατού». Είναι η κόρη έτσι, επειδή η μάνα είναι αυτή; Ή μήπως η μάνα «υποχρεώθηκε» να γίνει τέτοια λόγω της κόρης, αλλά και των -αδήλωτων- καταβολών της; Τα συμπλέγματα των ηρώων -εσωτερικά-ατομικά και δια-σχεσιακά- οι συγκρούσεις, τα ξεσπάσματα, οι σιωπές, οι μεταπτώσεις, η αγωνία της επιβίωσης έναντι και ενάντια στις όποιες επιβολές - επιβουλές, όλα συμπυκνωμένα, αδήριτα, σαν σε μινιατούρα, «παρελαύνουν» και ξεδιπλώνονται στο μικρό αυτό αριστούργημα. Όπως και στο «Η πιο δυνατή» του Στρίντμπεργκ, στο οποίο μάταια «η πιο δυνατή» τραβάει την πλάστιγγα να γείρει υπέρ της, αλλά και η «πραγματικά» δυνατή είναι εξίσου χαμένη.

Η άλλη… διαπλοκή

Άλλη διαπλοκή σχέσεων έχουμε στη «Ροζαλίντα», όπου η δύναμη του κοινού-θαυμαστών αναγκάζει μια θεατρίνα να απαρνηθεί τον «πραγματικό» της εαυτό και να «ενδυθεί» ξανά αυτόν που οι άλλοι απαιτούν από κείνην. Ή μήπως οι μικροί θεατρίνοι είμαστε εμείς; Αυτά λοιπόν ως προς περιεχόμενο. Το ίδιο όμως σημαντικό και το «περιέχον». Και εξηγούμαι: Η σκηνοθεσία του Άγι Παΐκου άψογη, με απόλυτο σεβασμό στο κείμενο, που το είδε όχι ως αντικείμενο, αλλά ως διακείμενο. Με πλήρη ανάδειξη του «μεγάλου» αυτών των μικρών κειμένων και της ιδιαιτερότητας του κάθε συγγραφέα: λεπτός, ευαίσθητος, «ανθρώπινος» ο Ουίλιαμς. Τραχύς και σκληρός ο Στρίντμπεργκ, λιγάκι «ζαβολιάρης» ο Μπάρρυ.

Εξαίρετοι ηθοποιοί

Η ηθοποιία εξαιρετική από όλους τους ηθοποιούς. Η τόσο νέα, αλλά τόσο ταλαντούχα Ελεωνόρα Σερένα, «θεά» στη σκηνή ως Γκλόρια στην «Αδέσμευτη», παραστατικότατη ως βουβό πρόσωπο στην «Πιο δυνατή». Η Φάνη Πέτσα σκληρή και «δυνατή» στην «Πιο δυνατή», θα την προτιμούσα λίγο πιο «εύθραυστη» στις αδύναμες στιγμές της. Η Νάτια Χαραλάμπους με ωραία ρυθμισμένες αποχρώσεις φωνής και κίνησης, αλλά πολύ γλυκιά και όμορφη, για να μπορέσει να καταλήξει στο ρημαγμένο θρίαμβο της «Πιο δυνατής».

Αξίζει όμως να δει κανείς και τις δύο ερμηνείες. Ο Μάρκος Ιούλιος Δρουσιώτης, παρά το τόσο νεαρό της ηλικίας του, πετυχημένος στον ρόλο του Τσαρλς Ρος στη «Ροζαλίντα», ενώ τελείως διαφορετικός στο μικρό του πέρασμα από την «Αδέσμευτη». Και το επιστέγασμα η κυρία Μήδεια Χάννα. Συγκλονιστική ως μητέρα ανησυχούσα και μη γνωρίζουσα τι να πράξει για το καλό του παιδιού της, αλλά απόλυτα «εσωτερική», αυτοσυγκράτητη, κι ωστόσο έτοιμη να διαλυθεί σαν κρύσταλλος που σπάζει.

Εξαιρετική σκηνοθετική γραμμή (αν δεν την υπαγορεύει το κείμενο) και συγκλονιστική ερμηνεία. Είχα χρόνια να δω την κ. Χάννα και παρακολούθησα (ξαφνικά) μια μεστωμένη (όχι δεν εννοώ χρονικά) ηθοποιό, απόλυτα κυρίαρχη του ρόλου και της τεχνικής της.

Ήταν ένα πολύ ευχάριστο ξάφνιασμα, μια δικαίωση, διότι είναι πολύ σπουδαίο να ωριμάζουμε μεγαλώνοντας. Θερμά συγχαρητήρια και σε όλους τους άλλους συντελεστές, Κωνσταντίνο Σταυρίδη, Σάββα Προδρόμου, Μόνικα Μακρυγιάννη, Δημήτρη Λουκά, Πάμπο Ευρυπίδου, που καθένας από το πόστο του πρόσθεσε την πινελιά της τελειότητας. Αλλά πιο πάνω απ’ όλους στον Άγι Παΐκο, που χάραξε ένα δρόμο τολμηρό και απέδειξε πως ό,τι βοά δεν είναι το πιο δυνατό.

Άννα Τενέζη,
Συγγραφέας