«Παραλογές», «Ηρωικά Άσματα» και μια φωνή που ενώνει τους χρόνους

Η μεγάλη ερμηνεύτρια του δημοτικού τραγουδιού, Γιώτα Βέη, εμφανίζεται την ερχόμενη Παρασκευή στο Στέκι της Χρυσαλινιώτισσας στη Λευκωσία, σε μια ξεχωριστή μουσική βραδιά

Ο ΚΟΣΜΟΣ που αξιώθηκα να κουβαλάω, βαρύς από τους αιώνες, συχνά με καλεί και μυστικά με προστάζει να συμπορευτώ προς το παρελθόν, άγρυπνη να ψάξω ιστορίες

«Φωνή μελιού, ελαφρά πνοή ανέμου. Κελάρισμα ιαματικών πηγών. Άρωμα θυμαριού και ασπαλάθων στους λάλους ερειπιώνες της πικρής πατρίδας. Αηδόνι της Ρούμελης, αρμενάκι της Ιωνίας. Άσμα επιτραπέζιο σε μυστικό δείπνο όπου συντελείται η προδοσία της μνήμης. Φωνή που ανασύρει μνήμες, καημούς, σαν ν’ ανοίγεις παλιές σκονισμένες φυλλάδες, απ’ τους αγώνες, τους θριάμβους και τις καταστροφές. Κι όλα τα ηχοχρώματα, μια αγκαλιά κλίμακες που μας σκεπάζει στοργικά, όλους εμάς τους ευκόλως επιλήσμονες, άσωτους παίδες..».

Με αυτά τα λόγια και κάτω από τον τίτλο «Μια φωνή που χωράει όλη την Ελλάδα», ο Άκης Παράσογλου άρχιζε τη συνέντευξή του με τη Γιώτα Βέη στο φύλλο της 6ης Ιουνίου 1996 της εφημερίδας Πειραϊκή Πολιτεία.
Αυτήν τη μεγάλη ερμηνεύτρια, που χαρακτηρίστηκε ιέρεια της ελληνικής μουσικής παράδοσης, θα έχουμε την τύχη να ακούσουμε από κοντά, την Παρασκευή, 31 Οκτωβρίου, στο Στέκι της Χρυσαλινιώτισσας στη Λευκωσία.

Πρόκειται για μια τιμητική βραδιά που το Κέντρο Λόγου και Τέχνης «Αείπολις» οργανώνει με αφορμή τον ψηφιακό δίσκο Ηρωικά Άσματα του 1821, που θα κυκλοφορήσει τον Μάρτιο. Μαζί της και ο πρωτοψάλτης Γιώργος Σπανός για να ερμηνεύσει ανάμεσα σε άλλα και το «Τραούδιν του Διγενή». Με αυτή την ευκαιρία τη συναντήσαμε και μας μίλησε για την πορεία της και όχι μόνον.

«Τραγούδια της τάβλας»

Κυρία Βέη, η αναγγελία μιλάει για Παραλογές και Ηρωικά Άσματα. Τι ακριβώς δηλώνει ο τίτλος;

Οι Παραλογές είναι είδος δημοτικών τραγουδιών που έχει αφηγηματικό περιεχόμενο και μορφή. Προέρχεται από την αρχαία λέξη "παρακαταλογή", που σήμαινε μελοδραματική απαγγελία συνοδεία οργάνου. Μέσα από τις Παραλογές παρελαύνουν αρχαίοι μύθοι, ηρωικές ιστορίες, λαϊκές δοξασίες, έρωτες, βίοι αγίων, δράκοι, ιστορικές μνήμες. Ηρωικά ονομάζουμε συνήθως τα Άσματα που αναφέρονται στους ήρωες του 1821. Όλα τούτα είναι συνήθως τραγούδια της τάβλας ή καθιστικά.

Η βραδιά στο Στέκι της Χρυσαλινιώτισσας είναι τιμητική με αφορμή το νέο σας δίσκο.

Με τιμούν οι φίλοι από το Κέντρο Λόγου και Τέχνης Αείπολις. Η Θέκλα Κίττου και ο Λάμπρος Παπαδημητράκης, με τους οποίους κάποτε ξεκινήσαμε μεγάλη περιοδεία με το έργο "Διάλογοι με έναν Αγνοούμενο" της Ρούλας Ιωαννίδου Σταύρου, και όπου, ως κορυφαία, ερμήνευα Παραλογές. Την Παρασκευή τα περισσότερα τραγούδια θα έχουν σχέση με τον νέο μου δίσκο.

Αυτά που φέρω μέσα μου χρόνια…

Τι ακριβώς θα είναι αυτός ο δίσκος;

Σαν υλικό τα έφερα μέσα μου πολλά χρόνια. Μου τα δίδαξε η γιαγιά μου, τα γνώριζα καλά και κάποτε ένοιωσα την ανάγκη να τα ηχογραφήσω. Τα ηχογράφησα και τα φύλαξα για το μέλλον. Τώρα οι δύσκολοι καιροί μού ζητάνε να τα κυκλοφορήσω.

Στη συνέντευξη που σας παίρνει ο Παράσογλου γράφει για σας: "Άλλοτε κορυφαία χορού, άλλοτε ξωτικό κι άλλοτε η φωνή από τη συνείδησή μας, κατάφερε να ενσαρκώσει ό,τι πιο πολύτιμο διασώθηκε από την Ελλάδα…». Θα θέλαμε το σχόλιό σας.

Αγαπητέ μου, θα σου απαντήσω με κάτι που έγραψα πριν από αρκετά χρόνια: "Ο κόσμος που αξιώθηκα να κουβαλάω, βαρύς από τους αιώνες, πυκνός κι απέραντος από φωνές και χρώματα, από πατρίδες και τόπους, από στοιχειά και ήρωες, Διγενήδες, λήσταρχους, βασιλιάδες, αλήθειες και παραμύθια, συχνά με καλεί και μυστικά με προστάζει να συμπορευτώ προς το παρελθόν, άγρυπνη να ψάξω ιστορίες χαμένες, σκοτεινές ψυχές καταδικασμένες, μου ζητούν να σκορπιστώ σε μύρια μόρια λυτρωμένη, δοξολογώντας τούτα που η μνήμη δεν ξέχασε....".

Με τον Μαυρουδή και την Καραΐνδρου

Από πολύ μικρή τραγουδάτε. Πότε, όμως, πήρατε την απόφαση να αφιερωθείτε στο είδος αυτό;

Το πρώτο μήνυμα που πήρα ότι τα παραδοσιακά τραγούδια έχουν απήχηση ήταν το 1977 στο Πανεπιστήμιο Πατρών, όπου κάναμε συναυλίες με τον Νότη Μαυρουδή. Εκεί οι φοιτητές έδειχναν μεγάλο ενθουσιασμό. Άρχισε να ωριμάζει η σκέψη ότι τα δημοτικά έχουν μέλλον και άρχισα να συλλέγω τραγούδια απ΄ όλη την Ελλάδα. Τη χρονιά αυτή δημιουργείται το Γ΄ Πρόγραμμα με τον Μάνο Χατζιδάκι. Εκεί συνάντησα την Καραΐνδρου και συνεργαστήκαμε για 7 χρόνια.

Το ΄78 έκανα την πρώτη μου εκπομπή τραγουδώντας a capella. Ο Γιάννης Ρίτσος με άκουσε και με σύστησε στη δισκογραφική εταιρεία ΛΥΡΑ. Σε λίγο κυκλοφόρησε ο πρώτος μου δίσκος. Η εκπομπή στο Τρίτο με έκανε γνωστή σε όλη την Ελλάδα, μου εδραίωσε την απόφαση που είχα πάρει και την οποίαν ακολουθώ μέχρι σήμερα.

Η διαχρονικότητα του δημοτικού τραγουδιού

Το δημοτικό τραγούδι έχει απήχηση στον κόσμο; Ποιες οι αντιδράσεις του κοινού;

Μόνο συγκλονιστικές στιγμές έχω να θυμηθώ. Απήχηση τεράστια. Από Έλληνες και ξένους, μικρούς και μεγάλους. Πάντα μετά τις συναυλίες, πολύς κόσμος συγκινημένος, με ακολουθούσε για ώρα. Κάτι που με εντυπωσίασε, με έκανε περήφανη ως Ελληνίδα και με στερέωσε, ώστε να μην κάνω άλλα πράγματα, παρά μόνο αυτό που αγαπώ.

Για σας προσωπικά τι σημαίνει δημοτικό τραγούδι;

Με μεταφέρει σε έναν κόσμο μακρινό, αλλά και πολύ σημερινό. Για να υπάρχει αυτό το τραγούδι ζωντανό, κάτι σημαίνει. Είναι σύγχρονο στα μηνύματά του, διδακτικό και ψυχαγωγικό. Πιστεύω ότι η σημερινή νεολαία ακούει δημοτικά τραγούδια και εμπνέεται από αυτά και αποζητά τον τρόπο να τα συναντήσει.

Το κράτος περιφρονεί τους φτωχούς

Τι θα είχατε να πείτε στους πολιτικούς μας για την κρίση που περνά η χώρα μας;

Είχα μια διαίσθηση πως κάπως έτσι θα έρθουν τα πράγματα Ο Διοκλητιανός έκοψε ένα νόμισμα για όλη την επικράτεια της αυτοκρατορίας και τότε οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι. Το πείραμά του απέτυχε. Εγώ τρόμαξα όταν μπήκαμε στο ευρώ. Δεν μπορεί ένα σκληρό νόμισμα να περνάει σε όλες τις χώρες, ώσπου να το αφομοιώσουμε, χρεοκοπήσαμε. Ό,τι μας χαριζόταν, μας χρέωνε. Εγκλωβιστήκαμε και γίναμε για άλλη μια φορά υποτελείς.

Όσο για τους πολιτικούς, να μάθουν να είναι δίκαιοι. Όταν ένα κράτος περιφρονεί τους φτωχούς και αδύναμους, σημαίνει ότι δεν έχει πολιτισμό. Για μένα πρέπει να επιστρέψουμε σε φυσικές πηγές πλούτου, στη γη και στην παραγωγή. Μην περιφρονούμε τους καρπούς της γης που μας θρέφει. Το ρεφρέν από το τραγούδι «Αναγέννηση» σε δικούς μου στίχους από τον δίσκο «Mamas» λέει: «Στη γη που με ζητά και με καλεί, τρέχω να βρεθώ, να σκορπιστώ, να σπαρθώ, τη χαρά του πόνου ζω και δίνω τον καρπό».

Προσπάθησα να πάρω την ανάσα των τραγουδιών

Κυρία Βέη σας ευχαριστώ και θα μου επιτρέψετε να κλείσουμε αυτήν τη συνομιλία με τις τελευταίες αράδες από ένα παλιό σας φυλλάδιο:

« Άκουσα εκατοντάδες τραγούδια από παλιές ηχογραφήσεις από δίσκους, προσπάθησα να πάρω την ανάσα τους, τον παλμό τους, άκουσα γριές σε απόμακρα χωριά και πάντα οδηγός στα αυτιά μου η στέρεη φωνή της γιαγιάς μου, που, καθώς αρμάθιαζε τα καπνά, με έμαθε τη δοξολογία της ζωής τραγουδώντας. Τη συγκίνηση και την ευτυχία της ανακάλυψης της ίδιάς μου της ψυχής, καταθέτω στον κάθε ακροατή μου μέσα από τις συναυλίες ».

Ποια είναι η Γιώτα Βέη

Η ΓΙΩΤΑ Βέη γεννήθηκε στο Πλατύστομο της Λαμίας. Στο Δημοτικό Τραγούδι μυήθηκε από τη γιαγιά της. Στα χρόνια που μεσολάβησαν μέχρι τη δημόσια εμφάνισή της, ανακάλυπτε και μάθαινε δημοτικά τραγούδια απ' ολόκληρη την Ελλάδα.

Αυτόν το θησαυρό (γύρω στα 600 τραγούδια) που η εξασκημένη μνήμη της και η έμφυτη τεχνική της την βοήθησε ν' αποκτήσει, η Γιώτα Βέη τον κράτησε με επιμονή μακριά από την εύκολη εμπορικότητα.. Η συνεργασία της με το Τρίτο Πρόγραμμα ήρθε στη στιγμή της ωριμότητάς της και της έδωσε σε πανελλήνια κλίμακα την αναγνώριση που της άξιζε.

Ακολούθησαν εκπομπές στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση. Συναυλίες σε όλη την Ευρώπη και συμμετοχή σε διεθνούς φήμης Φεστιβάλ και σε ξεχωριστές μουσικές εκδηλώσεις: κονσέρτο "PROMENOS" της ολλανδικής ραδιοφωνίας, Εθνομουσικολογικό Φεστιβάλ Φλωρεντίας, Φεστιβάλ "RENCONTRES MUSICALES MEDITERANEES", Φεστιβάλ "TROBADA DE MUSICA DEL MEDITERRANI". Φεστιβάλ "Brugges 2000", λαϊκή όπερα "MAMMAS". Οι κριτικές είναι ενθουσιώδεις με κορυφαία διάκριση το πρώτο Βραβείο στο 30ό Παγκόσμιο Συνέδριο της Ομοσπονδίας "JEUNESSES MUSICALES" στο Ζάγκρεμπ ανάμεσα σε 36 χώρες.

Πήρε μέρος σε πολλές θεατρικές παραστάσεις ως κορυφαία: "ΚΙΤΡΙΝΕΣ ΚΟΡΔΕΛΕΣ" σε σκηνοθεσία Θέκλας Κίττου, "ΦΩΝΕΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ" σε σκηνοθεσία Ειρήνης Κονιδάρη, "ΒΑΚΧΕΣ" του Ευρυπίδη σε σκηνοθεσία Δημήτρη Λιγνάδη, "ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ" σε σκηνοθεσία Βασίλη Οικονόμου, "ΠΑΘΗ ΚΑΙ ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΓΡΑΜΜΗ" σε σκηνοθετική επιμέλεια Θέκλας Κίττου, "ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ" σε σκηνοθετική επιμέλεια Αιμιλίας Υψηλάντη.