Βιβλιοπαρουσίαση Αντιγόνης Περικλέους Παπαδοπούλου

Αφηγήσεις από τρεις γενιές γυναικών

Το πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο με τον ως άνω τίτλο, της τέως Ευρωβουλευτού Αντιγόνης Παπαδοπούλου, δεν κομίζει μόνο αξιόλογα στοιχεία πολλαπλού ενδιαφέροντος για την εξελικτική πορεία της κυπριακής οικογένειας από τις στερεότυπες δομές και τους παλιούς της ρόλους έως τις δραστικότερες μεταλλάξεις της φυσιογνωμικής της ταυτότητας, σε συνάρτηση με τον εκάστοτε αξιακό της κώδικα.

Η συγγραφέας, εντρυφώντας στις μεταβολές και τις μεταβλητές της κατά τις τελευταίες δεκαετίες, δεν μένει, επίσης, στο θεωρητικό επίπεδο των βιβλιογραφικών καταγραφών και των συγκριτολογικών τεκμηριώσεων, των εμπειρικών παρατηρήσεων και των συμπερασματικών διαπιστώσεων. Πέραν της γνωσιολογικής της σκευής, με την πολύχρονη εμπλοκή της στα κοινά και την ενεργό δραστηριοποίησή της σε νευραλγικά ζητήματα ευρωπαϊκής κοινωνικής πολιτικής, προτείνει έμπρακτες εισηγήσεις και λυσιτελείς πρακτικές για την περαιτέρω ενίσχυση του πρωταρχικού τούτου θεσμού στον τόπο μας.

Προλογικά επεξηγεί την αφόρμηση της παρούσας έκδοσης, βασισμένης στη διπλωματική της εργασία στο πλαίσιο συναφούς ερευνητικού προγράμματος στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου· ενώ στη σύντομη εισαγωγή της αναφέρεται αδρομερώς στα κομβικά σημεία του περιεχομένου, που αναπτύσσει στα τέσσερά του Μέρη σε μια συγκροτημένη αρχιτεκτονική κλιμάκωση ιστορικής ανασκόπησης, μεθοδολογικής διερεύνησης του θέματος, υπό το πρίσμα των απόψεων πέντε τριμελών ομάδων γυναικών από τρεις γενιές, της παρουσίασης και ανάλυσης των πορισμάτων τής έρευνάς της, καθώς και της εξαγωγής ευσύνοπτων συμπερασμάτων.

Συγκεκριμένα, στο Μέρος Α΄ της «θεωρητικής ανασκόπησης» εξετάζονται οι ταχύρρυθμες αλλαγές σε συσχέτιση με τις κοινωνικοοικονομικές και τεχνολογικές τομές, που έχουν επισυμβεί στην κυπριακή οικογένεια: ήτοι τη μετάβασή της από τον αγροτικό της χαρακτήρα στη βιομηχανική, μεταβιομηχανική και μετανεωτερική κοινωνία, με ιδιαίτερη εστίαση στους ποικιλώνυμους χαρακτηρολογικούς μετασχηματισμούς του οικογενειακού θεσμού από την τουρκική εισβολή του 1974 μέχρι το 2009, το terminus ante quem της ερευνητικής διαδικασίας.

Αφού στη συνέχεια αιτιολογείται η εις βάθος διερεύνηση των αιτίων και αιτιατών της ιδιοπροσωπίας τής κυπριακής οικογένειας και των ιδεολογικών της προσανατολισμών ως ο κατ’ εξοχήν σκοπός της μελέτης, τίθενται οι επί μέρους στόχοι της ποιοτικής έρευνας ενός εθνογραφικού - βιογραφικού τύπου.

Έτσι, με την υποβολή ημιδομημένων ανοικτών ερωτημάτων μέσα από ζωντανές βιωματικές συνεντεύξεις κατηγοριοποιούνται οι απαντήσεις ως προς τους εξής θεματικούς κύκλους: ρόλοι, πρότυπα και σχέσεις της πρωτογενούς, δευτερογενούς και πυρηνικής οικογένειας, ο ρόλος της γυναίκας στην ψυχοδυναμική του οικογενειακού περιβάλλοντος, στάσεις και τάσεις της σύγχρονης οικογένειας σε σύγκριση με παλαιότερες αντιλήψεις και πεποιθήσεις, ο ρόλος της πολιτείας για τη στήριξη της οικογένειας και η οικογενειακή πολιτική σε Ευρώπη, Ελλάδα / Κύπρο.

Εκτός από τις διευκρινίσεις στο Μέρος Β΄ για τις μεθοδολογικές προσεγγίσεις, παρατίθενται σύντομα βιογραφικά του αντιπροσωπευτικού δείγματος των γυναικών τριών ηλικιακών διαστρωματώσεων, με διαφορετική επαγγελματική / εργασιακή απασχόληση, εκπαιδευτικό επίπεδο, προέλευση από την ύπαιθρο ή τα αστικά κέντρα, οικογενειακή κατάσταση, λαμβανομένης υπόψη της προσφυγικής ή αυτόχθονος ταυτότητάς τους. Στο εκτενέστερο Μέρος Γ΄ παρουσιάζονται τα αποτελέσματα της έρευνας, που προϊδεάζονται από εύληπτα σχόλια. Ωστόσο, εξίσου σημαντικό για τις άκρως διαφωτιστικές επισημάνσεις και τις καίριες εισηγήσεις αποτελεί το Μέρος Δ΄ των «Γενικών Διαπιστώσεων», όπως και οι δύο επιλογικές σελίδες. Του βιβλίου επιτάσσεται πλούσια ελληνική και αλλόγλωσση βιβλιογραφία.

Ανάμεσα στα πολλά ερευνητικά δεδομένα και τη συναγωγή συμπερασματικών αποτιμήσεων από την ερευνήτρια - συγγραφέα για τη «μετεξέλιξη της κυπριακής οικογένειας», αποκωδικοποιούμε όσα και η ίδια βίωσε, ανήκοντας στη μεσαία γενιά γυναικών. Τις σαρωτικές, δηλαδή, αλλαγές από την προσφυγιά στην πάλη για αναδημιουργία, την έξοδο από τους ευρύτερους συγγενικούς δεσμούς στην πυρηνική οικογένεια, από την ιδιωτική στη δημόσια σφαίρα και την αγορά εργασίας, την εισβολή στη δευτεροβάθμια και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις δίκαιες διεκδικήσεις της για ισοτιμία στις δημόσιες θέσεις και τα πολιτειακά αξιώματα, και συνεπακόλουθα τις αυτονόητες απαιτήσεις του συζυγικού και γονικού της ρόλου στην οικογένεια. Αυτολεξεί η συγγραφέας υπογραμμίζει: «Αυτή η μεσαία γενιά γυναικών κληρονόμησε από την παλιά γενιά αξίες, παραδόσεις και αρχές και κληροδότησε στη νέα γενιά ένα καλύτερο μορφωτικό υπόβαθρο και καλύτερες ευκαιρίες, αφού πάλεψε σκληρά κάτω από αντίξοες συνθήκες, που ενδυνάμωσαν τον χαρακτήρα της».

Η Αντιγόνη Παπαδοπούλου, μη υποτιμώντας τον ρόλο του άντρα, απονέμει πρωταγωνιστικό ρόλο στη γυναίκα ως θεματοφύλακα της οικογενειακής εστίας. Με τις προσωπικές θυσίες και τους κοινωνικούς της αγώνες έφερε τους ανέμους τής αλλαγής, χωρίς να εγκαταλείψει τις παρακαταθήκες της κυπριακής οικογένειας.

Χρυσόθεμις Χατζηπαναγή