Το άνοιγμα των σχολείων επί θύραις, χωρίς να κλείνουν απ’ έξω το πρόβλημα της οικονομικής κρίσης, αλλά και την κριτική μιας διαιωνιζόμενης προβληματικής για όσους ένδοθεν εμπλέκονται ή εκ του σύνεγγυς παρακολουθούν τα εκπαιδευτικά μας δρώμενα.

Η έναρξη, ωστόσο, της νέας σχολικής χρονιάς συμπίπτει με την παγκόσμια ημέρα της 8ης Σεπτεμβρίου κατά του αναλφαβητισμού. Είναι για τούτο, που παρά τις όποιες αντιξοότητες βιοτικής δυσπραγίας δοκιμάζουν εκατοντάδες μαθητών, δεν μπορούν παρά να μην επικαλεστούν με την υπόμνηση των δασκάλων τους οδυνηρότερα μέτρα σύγκρισης: την κατ’ εξακολούθηση και υπό νέες μορφές αναπαραγωγή της πλέον αναχρονιστικής μάστιγας, που πλήττει όχι μόνο τις φτωχές χώρες, αλλά και πολυάνθρωπες ομάδες από τις ανεπτυγμένες σε παγκόσμια κλίμακα.

Αποκαρδιωτικοί οι στατιστικοί δείχτες για τον 21ο αιώνα της υπερπροόδου των εκπαιδευτικών μέσων και των παιδαγωγικών σκοπών, της υπερανάπτυξης των σχολικών υποδομών και των σύγχρονων εξοπλισμών, της συνεχούς αναβάθμισης των μαθησιακών μεθόδων και των διδακτικών εργαλείων υψηλής τεχνολογίας: περί τα 793 εκατομμύρια ενήλικες, κατά πλειοψηφία γένους θηλυκού, πάσχουν από ολικό ή οργανικό αναλφαβητισμό, ενώ καταγράφονται 67 περίπου εκατομμύρια παιδιών σχολικής ηλικίας και 72 εκατομμύρια εφήβων, που αδυνατούν να ασκήσουν το δικαίωμά τους στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και στον πρώτο κύκλο της δευτεροβάθμιας αντιστοίχως.

Χωρίς να υπολογίζονται, βεβαίως, τα εκατομμύρια των ψηφιακά αναλφάβητων, στους ανεκπαίδευτους, τους ημιεκπαιδευμένους ή υποεκπαιδευόμενους σε συμβατικά και ηλεκτρονικά δίκτυα γραπτής επικοινωνίας, όπως και στη διαχείριση των ανεπαρκών τους γνώσεων για την επίλυση κοινωνικοπολιτισμικών προβλημάτων ολοένα και υψώνονται τείχη περιθωριοποίησης και κοινωνικού αποκλεισμού. Ένας αθεράπευτος πόνος στο σώμα της ανθρωπότητας ή μια «πληγή από φρικτό μαχαίρι», καθώς, προβάλλοντας και πάλι μπροστά μας ο μέγας Αλεξανδρινός, επωδύνως αφυπνίζει ευθύνες και κρίσεις συνειδήσεων.

Έτσι, το άρθρο 26 της Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για το πανανθρώπινο αυτό αναφαίρετο δικαίωμα μένει από το 1948 γράμμα κενό και ο στόχος του 2000 με τη «Διακήρυξη της Χιλιετίας» και τη «Συνθήκη Εκπαίδευση για Όλους», προφανώς, δεν θα εκπληρωθεί μέχρι το 2015, εφόσον μήτε όλα τα παιδιά ανά την υφήλιο θα έχουν πρόσβαση στον στοιχειώδη γραμματισμό μήτε τα ποσοστά του αναλφαβητισμού στους ενήλικες θα έχουν μειωθεί κατά 50% στις περισσότερες χώρες.

Παρότι, όμως, αναλογιζόμαστε πως ολόκληρες στρατιές παιδιών της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής θα συνεχίσουν να σέρνονται στην αμάθεια, που είναι η χειρότερη σκλαβιά, κατά τον Ανατόλ Φρανς, δεν παύουμε να επιμετρούμε και να αναστοχαζόμαστε την τραγική αντίφαση μιας ατελέσφορης υπερεκπαίδευσης απευδευσίας και ημιμάθειας. Όχι μόνο τα καθ’ ημάς αποτελέσματα των προαγωγικών και εισαγωγικών εξετάσεων στα ΑΕΙ το επιμαρτυρούν, μα και η καθημερινή εμπειρία της αδυναμίας των νέων μας σε απλές και τοσούτω μάλλον συνθετότερες δομές παραγωγής επικοινωνιακού και κριτικού λόγου. Κι ας βρισκόμαστε στον αστερισμό της Ευρώπης κάτω από τον μέσο όρο της σχολικής διαρροής κι ας κατέχουμε τη δεύτερη καλύτερη επίδοση σε ποσοστό πτυχιούχων, έως επί το πλείστον σήμερα ανέργων.

Τα επιφαινόμενα, εντούτοις, δεν επισκιάζουν την ανακολουθία τών κατά συρροήν διαπιστώσεων περί μονομερούς, μηχανιστικής έως υποτυπώδους γνωστικής κατάρτισης στο εξετασιοκεντρικό σχολείο-εφαλτήριο σε ανώτερες ή ανώτατες δεξαμενές πτυχίων και τίτλων. Εκεί όπου η εισδοχή τών κάτωθεν της βάσης επιπέδων τυγχάνει συναινετικής ή ομοεθνούς υποδοχής, ανεξαρτήτως μελλοντικών ναυαγίων στα ρηχά νερά μιας επίπλαστης «επιστημονικής» πολυμάθειας ή μιας εξειδικευμένης παρωπιδικής εκπαίδευσης. Και βεβαίως με την ιδεοληπτική πάντα προκατάληψη της απαξίωσης προς τις τεχνικές και τις άλλες επαγγελματικές σχολές. Πόσο παρωχημένο θ’ απηχούσε στους καιρούς μας το παράγγελμα του Ρουσσώ, πως η ευγενέστερη ενασχόληση είναι η γεωργική τέχνη;

Αν ο αλφαβητισμός σήμερα δεν προσλαμβάνει την περιοριστική μορφή της απόκτησης βασικών δεξιοτήτων ανάγνωσης, γραφής και αρίθμησης, αλλά περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα μαθημάτων, περνώντας από την πλάκα και τον μαυροπίνακα στους διαδραστικούς πίνακες και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, της εκπαιδευτικής, εντούτοις, πολυγνωσίας προκρίνεται η ευπαιδευσία.

Η ποιοτική, τουτέστιν, σφαιρική καλλιέργεια, που αρθρώνει τον νοήμονα λόγο σε πράξη ζωής. Γιατί, κατά τον Πλάτωνα, «ο βίος του ανθρώπου ευρυθμίας τε και ευαρμοστίας δείται». Το «δράξασθε παιδείας μήποτε οργισθή Κύριος» ας εδραιωθεί, επιτέλους, έμπρακτα στα σχολεία μας, για να μην εκκολάπτουμε στο μέλλον επιφανειακά «πεπαιδευμένους», αλλά να υπερηφανευόμαστε για τους αληθινά ευπαίδευτους πολίτες μας.