Ο Έρασμος, ο κορυφαίος εκφραστής του ουμανιστικού Αναγεννησιακού πνεύματος, αλλά και εμπρηστικός στηλιτευτής της κοινωνικοπολιτικής και θρησκευτικής διαφθοράς της εποχής του, στο πολύκροτο έργο του «Μωρίας εγκώμιον» προσωποποιεί τη λατινική «stultitia» ή την ελληνική «μωρία» μέσα από μιαν «επιδέξια και μεγαλοφυή μεταμφίεση», κατά τον Τσβάιχ, που απηχεί τολμηρές αλήθειες διαχρονικών δηκτικών αποτιμήσεων.
Η θεά Αφροσύνη με καγχαστική προκλητικότητα δεν προσαγορεύει μόνο τους πιστούς της θεότρελους ή μωρόσοφους, αλλά αυτοσυστήνεται ως γέννημα και θρέμμα του παντοδύναμου Πλούτου, που ανέκαθεν μ’ ένα του νεύμα μπορεί να επιφέρει απρόβλεπτες κοσμογονικές ανατροπές: «Αυτός κανονίζει με τα κέφια του πολέμους, ειρήνη, κυβερνήσεις, συμβούλια, δικαστήρια, κυβερνήσεις, συνελεύσεις, γάμους, συνθήκες, συμμαχίες, νόμους, τέχνες, αγώνες, απολαύσεις, δουλειές, […] όλες τις δημόσιες κι ιδιωτικές υποθέσεις των ανθρώπων».
Καυχάται ακόμα η Μωρία για τις δυο νύμφες που τη γαλούχησαν, τη Μέθη και την Απαιδευσία, καθώς και τους αυλικούς της, που δεν είναι άλλοι από τη Φιλαυτία, την Κολακεία και τη Λήθη, την Τεμπελιά, την Ηδονή, την Άνοια και την Τρυφή μαζί με τους δυο θεούς της, επίσης, τον Καλοφαγία και τον Υπναρά. Κι ανάμεσα στους πολλούς ευήθεις και μωρολόγους, που επικρίνει, είναι όσοι ζουν με θαλασσοδάνεια, με την ψευδαίσθηση πως είναι πλούσιοι, ενώ γκρεμοτσακίζονται, και όσοι, επιπλέον, «κλέβουν, κάνουν κοντραμπάντο, πασάρουν το ψεύτικο για αληθινό κι ύστερα θέλουν να περνούν και για σπουδαία πρόσωπα!».
Εκτός από τους αδίστακτους κλεπτοκράτορες και θησαυροθήρες, τη χορεία των ανεύθυνων απατεώνων και των αφελών αυτοκαταστροφέων, των αποφώλιων τεράτων και των μωροφιλόδοξων λυμεώνων, εμπλουτίζει με τους θεσιθήρες και τους ψηφοθήρες, τους δωροδόκους, τους δωρολήπτες και τους στρεψόδικους, όπως και με τους πάσης φύσεως ανενδοίαστους σκανδαλοποιούς.
Οι συνειρμοί των ως άνω περικοπών είναι πέρα από αυτονόητοι. Ο αβδηριτισμός της κουφόνοιας και της αβελτηρίας, ο ανορθολογισμός και η επιπολάζουσα ακρισία της ανευθυνότητας, που διακωμωδεί με εύθυμη παιδαγωγία η Εράσμια Laus Stultitiae, επιβεβαιώνουν το σύνδρομο μιας αθεράπευτης παθογένειας από τις αρχές του 16ου αιώνα μέχρι τις αρχές του δικού μας, όπου οι αήθεις πράξεις, οι ευτελείς συνήθειες και οι απάνθρωπες νοοτροπίες της εξηλιθίωσης και της τέλειας αποβλάκωσης στιγματίζουν τα έργα και τις ημέρες του φαύλου κύκλου τους.
Και ο τόπος μας, δυστυχώς, βρίθει τέτοιων κραυγαλέων παραδειγμάτων: από το Πραξικόπημα και τη φούσκα του Χρηματιστηρίου μέχρι την κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού μας συστήματος, από την αεροπορική τραγωδία «Ήλιος» έως τη φονική έκρηξη στο Μαρί και από τη διασπάθιση του δημοσίου χρήματος σε ημικρατικούς οργανισμούς, τις πολυειδείς μίζες της κλοπής και της κλεπτοαποδοχής μέχρι το πρωτοφανές κούρεμα των ιδιωτικών τραπεζικών καταθέσεων.
Όχι απλώς «κάτι σάπιο υπάρχει στο βασίλειο της Δανιμαρκίας», αλλά μια συστημική πυραμίδα από συνεχώς αναδυόμενα οικονομικά, πολιτικά, κοινωνικά και εισέτι εκκλησιαστικά ανοσιουργήματα με την άγνοια, την ανοχή και τη συνενοχή αρμοδίων και αναρμοδίων, που επιδείνωσαν τις επιπτώσεις από την παγκόσμια οικονομική κρίση σε μιαν κατεχόμενη μοιρασμένη πατρίδα. Πώς συγκρίνονται στο Ντοστογιεφσκικό μυθιστόρημα οι «κοινωφελείς προθέσεις» της απονενοημένης τρέλας τού Ρασκόλνικωφ και οι παρανομίες των ιματιοκλεπτών-λωποδυτών, των τοιχορύχων και των βαλαντιοτόμων στην αρχαία Ελλάδα, με τα ειδεχθή κίνητρα της κρατικής και ιδιωτικής καταλήστευσης, τα ακατονόμαστα αίσχη και τις πράξεις ανθρωποκτονίας από κάποιους επιτήδειους μεγαλόσχημους;
Μοιραία, έτσι, το τραγελαφικό «Μωρίας εγκώμιον» επισύρει τον μώμο της ατιμωρησίας, εφόσον μέχρι τώρα η τιμωρός νέμεσις εκκρεμεί στο πουργατόριο της κατά Πλάτωνα αιδούς και δίκης για την έξοδο της τραγωδίας μας, της «των τοιούτων παθημάτων καθάρσεως».
Διότι η εγκληματική μωρία της κοινωνικής σήψης και της ηθικής εξαθλίωσης θα εξακολουθήσει το ανίερο αυτοεγκώμιό της στη βέβηλη, κατ’ εξοχήν, πλουτοκρατία του βασιλείου της, εάν η αβάσταχτη ελαφρότητα της ατιμωρησίας γίνει φτερό με τα «όσα παίρνει ο άνεμος» ή αδιόρατο σκουπιδάκι κάτω από το «μαγικό» χαλί. Όπως, ακριβώς, πιστεύει και η πλειονότητα του λαού με την ολοσχερή απώλεια εμπιστοσύνης σε θεσμούς και διαβεβαιωτικές υποσχέσεις.
Και καθώς ο μυθολογικός θεός Μώμος, ο γιος της Θέμιδος, κατέκρινε τον Ήφαιστο γιατί δεν κατασκεύασε παράθυρα στο στήθος των ανθρώπων, για να βλέπουν τα ψέματα ή τις αλήθειες του κόσμου, για το έγκλημα της ατιμωρησίας των τόσων εγκλημάτων επικαλούμαστε όχι απλώς τη χλευαστική μομφή της απαξίωσης και της αποδοκιμασίας του, αλλά το ραβδί της έγκαιρης και ρηξικέλευθης καταδίκης του.
