Ο Τάκης Χ. Ευδόκας στο νέο του βιβλίο σκιαγραφεί

«Ο Κύπριος έγινε οσφυοκάμπτης, σαλίγκαρος που υποκλίνεται, γλείφει και προχωρεί» - Δεν υπάρχουν πια λεβέντες…

Ποιος είναι ο χαρακτήρας του Κύπριου; Ο φίλτατος γιατρός, Τάκης Ευδόκας, επιχειρεί με ένα βιβλιαράκι 70 περίπου σελίδων να αποκρυπτογραφίσει και αδρομερώς να σκιαγραφήσει τον χαρακτήρα του Κύπριου.

Μετά που διάβασα το βιβλίο, νομίζω πρέπει να επανέλθει με μια πιο εκτενή, λεπτομερειακή και βαθύτερη εξήγηση και ερμηνεία. Και προπάντων, να αναλύσει τον Κύπριο και από ψυχιατρικής σκοπιάς. Θα εισηγούμουν, μάλιστα, να γίνει συνεργασία ομάδας ψυχολόγων, κοινωνιολόγων, ψυχιάτρων όπως και πολιτικών αναλυτών, οικονομολόγων, νομικών και ιστορικών για να καταγραφεί και να αναλυθεί ο χαρακτήρας του Κύπριου, αν και αμφιβάλλω ότι θα το πετύχουν.

Όταν ο Τάκης Ευδόκας είπε σε ένα φίλο του ότι θέλει να γράψει ένα βιβλίο για τον χαρακτήρα του Κύπριου, εκείνος, ως γνήσιος Κυπραίος, του είπε: «Θα βάλεις πολλούς εναντίον σου». Αμφιβάλλω αν θα συμβεί κάτι τέτοιο, επειδή ο Τάκης Ευδόκας, ευγενική και εκλεπτυσμένη φύση και ψυχή, δεν ήταν αρκετά απότομος και ωμός, κατά την άποψή μου, στον προσδιορισμό του χαρακτήρα του Κύπριου.

Η δουλοπρέπεια και το γλείψιμο των κρατούντων και των κυβερνώντων για να επωφεληθεί ή για να βολευτεί, είναι μέσα στο DNA του. Μέγας συμφεροντολόγος και ιδιοτελής, βλέπει πρώτα το δικό του, προσωπικό συμφέρον και όφελος και ύστερα το συμφέρον του συνόλου και του τόπου. Με κάποιες ευτυχείς εκλάμψεις. Το 1955-59, με τον ανεπανάληπτο αγώνα της ΕΟΚΑ, το 2004, με το δημοψήφισμα και σήμερα με την εκδήλωση κοινωνικής αρωγής και αλληλεγγύης προς όσους πολλούς εξ ημών υποφέρουν εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.

Το «άγιο» μέσο

Όμως, την ίδια στιγμή ο Κύπριος είναι ο μέγας και πιστός λάτρης του άγιου και αδιαίρετου και άμωμου «μέσου», δι’ ου τα πάντα επιτυγχάνονται. «Μέσο» σημαίνει: Ρουσφέτι, βόλεμα, τακτοποίηση, ευνοιοκρατική προαγωγή ή και μετάθεση, εξυπηρέτηση, ή κατά το αιδημόνως κομματικά εκφερόμενο, διευκόλυνση προς δήθεν ανήμπορους ή πάσχοντες συνανθρώπους.

Νομίζω ότι ψυχολόγοι, κοινωνιολόγοι και ψυχίατροι οφείλουν να επιχειρήσουν μιαν επιστημονική προσέγγιση και εξήγηση του φαινόμενου του «ρουσφετιού», με όλες τις πολιτικές, κομματικές, κυβερνητικές, οικονομικές, κοινωνιολογικές και ιατρικές προεκτάσεις και επιπτώσεις του στην κυπριακή κοινωνία. Για δύο κυρίως, λόγους.

Πρώτον, για να μελετηθεί γιατί μια κοινωνία με έναν από τους υψηλότερους δείκτες μόρφωσης στον κόσμο βρίσκεται σε τόσο θλιβερά χαμηλό επίπεδο πολιτικών αντανακλαστικών και αντιδράσεων σε όσα επηρεάζουν τη ζωή μας, που δεν ξεπερνά τα όρια της δουλόφρονος παραίτησης και της υποτελούς συναίνεσης.

Δεύτερον, εξαιτίας της ανικανοκρατίας, της ημεροκρατίας, της ευνοιοκρατίας και της ρουσφετοκρατίας, αειθαλή προϊόντα της αήττητης ακόμα κομματοκρατίας, τα περισσότερα λαμπρά μυαλά της Κύπρου διαπρέπουν και τιμώνται στο εξωτερικό ενώ στην πατρίδα τους είναι άγνωστα. Γιατί; Διότι ο Κύπριος δεν ανέχεται τον καλύτερό του, δεν παραδέχεται ότι δεν ξέρει και αρνείται να ομολογήσει ότι δεν κατέχει την πάσα σοφία. Δέστε τους ηγέτες μας, από τον Μακάριο μέχρι σήμερα: Πάνσοφοι, παντογνώστες, παντεπόπτες, μικροί Λουδοβίκοι, που πάσχουν από το γνωστό σύνδρομο της ύβρεως: «Το κράτος είμαι εγώ»! Αλαζόνες, μικροί Ναπολέοντες, που έμειναν τουλάχιστον 50χρόνια πίσω.

Τα γιαούρτια Μακαριακών

Ο Τάκης Ευδόκας αναφέρεται και σε αυτό το βιβλίο του στον Μακάριο. Άνθρωπος μεν της Εκκλησίας αλλά στην πολιτική, ο Μακάριος δεν διέφερε από έναν δικτάτορα. Κόμματα, πολιτικοί, συνδικαλιστές, πολίτες, ενώπιόν του ένιωθαν δέος και φόβο. Δεν τολμούσαν να διαφωνήσουν. Όσοι διαφωνούσαν ήσαν εχθροί του Μακάριου, δηλ. της Κύπρου, πράκτορες ξένων συμφερόντων. Ο Τάκης Ευδόκας, νεαρός επιστήμονας, που ήρθε στην Κύπρο από τη Νέα Υόρκη, μετά από παράκληση του Μακάριου, κάτι ξέρει για τον χαρακτήρα του. Όταν διανοήθηκε να τον αντιπολιτευθεί, δοκίμασε τη γεύση των γιαουρτιών και των τοματών, χώρια οι ύβρεις, οι προσβλητικοί χαρακτηρισμοί και οι απειλές υποστηρικτών του Μακάριου.

Ο Κύπριος, γράφει ο Τάκης Ευδόκας, είναι δουλευταράς, δημιουργικός, έξυπνος, επιτήδειος αλλά φιλοχρήματος. Το χρήμα είναι ο θεός του. Επειδή μετά την εισβολή-κατοχή απέκτησε γρήγορα και εύκολα χρήμα, κατάντησε ένας αηδής νεόπλουτος και αρχοντοχωριάτης. Αυτοκίνητα πολυτελείας, οκέλλες, ως εάν θα μείνει στην… αιωνιότητα, και μάσα ως εάν θα πεθάνει αύριο. Οι αξίες, οι αρχές, οι αρετές που τον κράτησαν τόσους αιώνες όρθιο, παραχώρησαν τη θέση τους στην επίδειξη, στο άππωμα, στην σπατάλη, στην αλαζονεία, στην αυθάδεια και στην ξιππασιά.

Η κυρία, η… μάνταμ, πρέπει καθηκόντως να έχει μία ή δύο μαυρούδες που τα παιδιά της οικογένειας απαξιωτικά και υποτιμητικά αποκαλούν, «δούλες». Ο Τάκης Ευδόκας παραθέτει ένα παράδειγμα που δείχνει, ακριβώς, το κατάντημα και την αθλιότητα του Κύπριου: Μια… κυρία, που έκανε τα μπάνια της στα Κοκκινοχώρια έλεγε σε φίλη της: «Ξέχασα να πω στη Φιλιππινέζα να πάει εκκλησία για μένα την Κυριακή».

Δουλικότητα

Ο Τάκης Ευδόκας αναφέρεται σε τρεις τύπους ανθρώπων, τον συμμορφούμενο, τον επιθετικό και τον απομονωμένο. Ο Κύπριος έχει ιδιαίτερη σχέση με την εκάστοτε εξουσία. Κρυψίνους και εν πολλοίς ιδιοτελής, δεν θέλει ή και δεν τολμά να εκφράσει τη γνώμη, την άποψη ή, προπάντων, τη διαφωνία του. Οργίζεται με αποφάσεις της εκάστοτε κυβέρνησης ή του εκάστοτε Προέδρου αλλ’ ως χαζοχαρούμενος, τους χειροκροτεί επειδή προσμένει ρουσφέτι, βόλεμα, εξυπηρέτηση. Κάνει το καλό παιδί, το φρόνιμο και το υπάκουο αλλά κανείς δεν ξέρει τι πραγματικά σκέφτεται ή τι στο τέλος θα αποφασίσει.

Η υποτακτικότητα, η δουλικότητα, η ανεκτικότητα μέχρι αηδίας, η συμμόρφωση και η συναίνεση του Κύπριου, που τα σοφά κόμματά μας τα αποδίδουν στη… σοβαρότητα και στην ωριμότητά του, είναι απότοκα αιώνων δουλείας και εντεύθεν προσπάθειας επιβίωσης. Αλλά σήμερα; Τι εμποδίζει τον καθένα από εμάς να εκφράσει δημόσια ή να διατυπώσει προς την εξουσία την άποψή του, την οργή και το θυμό του; Το κόστος! Κανείς δεν θέλει να πληρώσει κόστος για όσα λέγει ή για όσα δεν πράττει καθηκόντως. Οι πολιτικοί αναλαμβάνουν την ευθύνη. Στα λόγια. Όχι ως πράξη παραίτησης, απολογίας, συγγνώμης, αποχώρησης.

Σαλίγκαρος

Ο Κύπριος, γενικά, είναι αρκετά εγωιστής. Όμως, προκειμένου να εξυπηρετηθεί, να γίνει το δικό του, να προωθήσει τα συμφέροντά του, συχνά σε βάρος άλλων, γίνεται ο γελοιωδέστερος οσφυοκάμπτης και γλείφτης ή κωλογλείφτης, όπως σημειώνει ο Τάκης Ευδόκας. Και προσθέτει πως ο Κύπριος είναι ακόμα ανώριμος και δεν έχει σταθερές απόψεις. Ίσως γι’ αυτό, παρατηρεί, γίνεται θύμα λαοπλάνων.

Μια εξήγηση ή ερμηνεία μπορεί να αποδοθεί σε αυτό που ένας πολίτης επισήμανε ως την πεμπτουσία του χαρακτήρα του Κύπριου: «Κρύψε να περάσουμεν»! Ένας άλλος διαζωγράφισε τον Κύπριο ως εξής: «Ο Κύπριος έγινε οσφυοκάμπτης, σαλίγκαρος που υποκλίνεται, γλείφει και προχωρεί. Έγινε πονηρός, ψεύτης, εξυπνόβλακας και εγωιστής. Τα χρήματα τον έκαναν περισσότερο αρχοντοχωριάτη. Μετά το 1974, έχασε τα ιδανικά του, στέγνωσε από πατριωτισμό. Σήμερα, ο καλός Κύπριος θεωρείται ηλίθιος». Δεν υπάρχουν πια λεβέντες, όπως παρατηρεί πικρά ένας που ρωτήθηκε από τον Τάκη Ευδόκα. Η λεβεντιά απαιτεί αξιοπρέπεια, φιλότιμο, ήθος, αυτοσεβασμό, ισχυρή αίσθηση ελευθερίας και δύναμη αγώνα. Τέτοιες αρετές δεν ανευρίσκονται στους περισσότερους σημερινούς Κύπριους.

Είναι όλα μαύρα για τον Κύπριο και τον χαρακτήρα του; Ο γιατρός, και θα συμφωνήσω μαζί του, δεν τα βλέπει όλα άραχλα όσον αφορά τον χαρακτήρα του Κύπριου. Φαίνεται να αρχίζει να ωριμάζει, εξαιτίας και των οικονομικών συνθηκών και των χαστουκιών που τρώει απανωτά. Ο Τάκης Ευδόκας θεωρεί πως ο Κύπριος είναι ιδεολόγος και πως όταν οι συνθήκες το απαιτήσουν ξυπνά μέσα του η ιδεολογία. Με την παρούσα κρίση απέδειξε το μεγαλείο της ψυχής του, όπως με τα κοινωνικά παντοπωλεία.

ΣΑΒΒΑΣ ΙΑΚΩΒΙΔΗΣ
Μέρος εκτενέστερης παρουσίασης σε εκδήλωση που έγινε στο βιβλιοπωλείο «Γιαλούσα» (Αιγαίον) στις 3/6/2014