Το δύσκολο κομμάτι είναι η αποδοχή από τον κόσμο και η αλλαγή νοοτροπίας
Η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει και προσαρμόζεται στην πίεση που υπάρχει και στις νέες πραγματικότητες που έχουν πλέον διαμορφωθεί
Η ΑΝΙΣΟΡΡΟΠΙΑ μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σε εργασιακά δικαιώματα και παροχές είναι πραγματικότητα, σε σχέση με το επίπεδο των υπηρεσιών που προφέρονται
Σήμερα, η νέα φάση πραγμάτων θέτει τη χώρα μας σε μια προσπάθεια ριζικού μετασχηματισμού και δομικής αναδιάρθρωσης της οικονομίας, με κύρια ανάγκη την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της παραγωγικότητας και κατ’ επέκτασιν της κερδοφορίας. Είναι, βέβαια, αλήθεια ότι όλα αυτά τα χρόνια, η κυπριακή κοινωνία και το πολιτικο-οικονομικό σύστημα, με ελάχιστες εξαιρέσεις(!), ήταν αδιάφοροι ή/και αντίθετοι, και δεν κατανόησαν τη διαρθρωτική και αναπτυξιακή διάσταση των ιδιωτικοποιήσεων.
Το πολιτικό σύστημα, ανεξαρτήτως εναλλαγών κομμάτων, ήταν γενικά αντίθετο στις ιδιωτικοποιήσεις, αποκλείοντας και ενοχοποιώντας κάθε συζήτηση για τη διαρθρωτική και αναπτυξιακή διάσταση των ιδιωτικοποιήσεων. Πιθανώς διότι υπήρχε μια πελατειακή σχέση, που βόλευε όλους τους εμπλεκομένους. Οι σχέσεις αυτές καταδυνάστευσαν επί δεκαετίες ολόκληρο τον Δημόσιο Τομέα, Ημικρατικούς Οργανισμούς και Δημόσιες Επιχειρήσεις, όπου αναπτύχθηκε ο πελατειακός μηχανισμός διορισμού ημετέρων και κομματικών στρατών. Κάθε προσπάθεια, λοιπόν, ιδιωτικοποίησης προσέκρουε στα αλληλοεξαρτώμενα συμφέροντα πολιτικού και συνδικαλιστικού συστήματος.
Για παράδειγμα, η ανισορροπία μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα σε εργασιακά δικαιώματα και παροχές είναι πραγματικότητα, σε σχέση με το επίπεδο των υπηρεσιών που προφέρονται από αυτούς τους φορείς. Είναι γεγονός ότι οι εργαζόμενοι του Δημοσίου λαμβάνουν καλύτερες οικονομικές παροχές, συγκριτικά με αυτών του ιδιωτικού, χωρίς αναγκαστικά η προσφορά εργασίας τους να είναι καλύτερη. Κατάφεραν και διασφάλισαν απολαβές και προνόμια μέχρι και τρεις φορές υψηλότερα των αντίστοιχων του ιδιωτικού τομέα και, σταδιακά, εθίστηκαν στη διαχείριση των εταιρειών και την άσκηση εξουσίας. Οι συντεχνίες όλο και λάμβαναν και μεγαλύτερη δύναμη, υποστηρίζοντας τους αδυνάτους μεν, χωρίς όμως να ζητείται η ανάπτυξη και εξέλιξη αυτών!
Αλλά για να είμαστε ακριβοδίκαιοι, η πιο πάνω αναφορά είναι γενική και σίγουρα δεν αντικατοπτρίζει όλους τους δημοσίους υπαλλήλους, διότι είναι αλήθεια ότι υπάρχουν πάρα πολλοί εξ αυτών που δουλεύουν σκληρά και με φιλότιμο, για να καλύψουν την αδιαφορία εκείνων που καλύπτονται από το υφιστάμενο σύστημα… Συνεπώς, θα ήταν άδικο να ισοπεδώσουμε παντελώς τον αγώνα τόσων εργαζομένων στον δημόσιο τομέα. Στην πραγματικότητα, το σύστημα, έτσι όπως έχει εξελιχθεί, έχει πρόβλημα, και όχι το ανθρώπινο δυναμικό που εργάζεται σ' αυτό! Για διόρθωση των κακώς εχόντων, ως έχουμε αναφέρει πιο πάνω, είναι πλέον μεγίστης σημασίας να μπορούν αυτές οι εταιρείες να προσφέρουν υπηρεσίες ανταγωνιστικές και ποιοτικές.
Ενόψει, δε, της ανάκτησης του ευρωπαϊκού βηματισμού της χώρας, επιβάλλεται να γίνει η σχετική αλλαγή στην κουλτούρα των εργασιακών σχέσεων, δίνοντας έτσι το πράσινο φως για τις Ιδιωτικοποιήσεις στην Κύπρο. Το δύσκολο κομμάτι είναι η αποδοχή από τον κόσμο, η αλλαγή της νοοτροπίας και των πεποιθήσεων, και το ότι κλονίζονται στερεότυπα δεκαετιών.
Θετική επίπτωση
Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι οι ιδιωτικοποιήσεις έχουν θετική επίπτωση στη συνολική παραγωγή και τους ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας του Κράτους. Αυτό συμβαίνει διότι ενισχύεται ο ανταγωνισμός, αναθεωρούνται υφιστάμενες πρακτικές και συνήθειες, καθώς αλλάζει η επαγγελματική κουλτούρα τόσο του εργαζομένου όσο και του εργοδότη, λόγω της μείωσης του παρεμβατικού ρόλου του κράτους στην οικονομία.
Συνεπώς, βελτιώνεται η συνολική παραγωγικότητα της επιχείρησης, με αποτέλεσμα να βελτιώνονται τα έσοδα και η κερδοφορία της. Επίσης, γίνεται πλέον ανάγκη να εκσυγχρονιστεί το θεσμικό πλαίσιο, διότι υστερεί σε σχέση με τις νομοθεσίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί στο εργατικό δίκαιο και στην υιοθέτηση διαφόρων πρακτικών που εφαρμόζονται με επιτυχία στην ευρωπαϊκή αγορά, σε σχέση με εργασιακά θέματα. Η Κύπρος καλείται, σήμερα, να προχωρήσει ταχύτατα, έστω και υπό πίεση, σε ένα μεγάλο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων. Η αλλαγή στην κοινωνία και τον πολιτικό και δημόσιο τομέα, καθώς και η ανατροπή των υφιστάμενων παθογενών δομών και σχέσεων αποτελούν την πολιτική προϋπόθεση για την επιτάχυνση των ιδιωτικοποιήσεων και την ένταξή τους σε μία νέα αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να είναι σαφές σε όλους ότι οι ιδιωτικοποιήσεις είναι δύσκολες και για αντικειμενικούς λόγους.
Ενδεικτικά μόνο να αναφέρω τους κινδύνους και τις αβεβαιότητες στις αγορές, τους επιβραδυνόμενους ρυθμούς ανάπτυξης, καθώς και τη διαδικασία δανειακής απομόχλευσης των ευρωπαϊκών τραπεζών και ειδικά των κυπριακών τραπεζών. Ακόμη, η εκτιμώμενη από τις αγορές υψηλή πιθανότητα χρεοκοπίας της χώρας αποτρέπει οποιαδήποτε σκέψη για επενδύσεις. Η στενότητα ρευστότητας του εγχώριου τραπεζικού συστήματος δεν διευκολύνει τις επενδύσεις και το επιχειρηματικό περιβάλλον παραμένει προβληματικό.
Αυτό σημαίνει ότι για να πετύχουν οι ιδιωτικοποιήσεις, μέσα σε αντίξοες συνθήκες, θα χρειαστεί, πέρα από τεχνοκρατική επάρκεια, σταθερή πολιτική βούληση και διεύρυνση της κοινωνικής υποστήριξης. Προϋπόθεση γι' αυτό είναι η καθαρότητα στη στόχευση και η διαφάνεια στην εκτέλεση, και η σωστή ενημέρωση προς τον κόσμο και τους ενδιαφερομένους.
Πρώιμο σήμα προς εταίρους και αγορές
ΔΕΝ πρέπει να αγνοούμε το γεγονός ότι οι ιδιωτικοποιήσεις, εκτός από το να περιορίζουν το πελατειακό κράτος, την ίδια ώρα απελευθερώνουν πολύτιμους πόρους για την παραγωγική οικονομία, μηδενίζουν την αιμορραγία, αν οι εταιρείες είναι ζημιογόνες, και δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας, αν συνδεθούν με σοβαρό αναπτυξιακό πρόγραμμα. Στη διαδικασία αυτή δεν πρέπει να υπάρχουν προκαταλήψεις ως προς τα εργαλεία, διότι υπάρχει πια, με βάση τη διεθνή εμπειρία δεκαετιών, πλήθος εργαλείων και τεχνικών που μπορούν και πρέπει να αξιοποιηθούν!!!
Περαιτέρω, οι ιδιωτικοποιήσεις μπορούν να δώσουν ένα πρώιμο σήμα προς τους εταίρους και τις αγορές, ότι η προσπάθεια συνεχίζεται με συνέπεια και δέσμευση από το κυπριακό κράτος, κάτι που είναι αναγκαίο ώστε να αρχίσει η ανάκτηση της εμπιστοσύνης προς τη χώρα μας. Ενώ εσωτερικά δίνεται το μήνυμα προς τους πολίτες και την κυπριακή κοινωνία ότι η προσπάθεια αποδίδει, η οικονομία αρχίζει να κινείται, το κλίμα αρχίζει να αλλάζει! Σίγουρα η επιχειρηματικότητα και το ιδιωτικό επιχειρείν έχει τις δικές του ατέλειες, αποτυχίες και ευθύνες. Σίγουρα δεν υπάρχει το απόλυτα υγιές και καθαρό ιδιωτικό επιχειρείν, και από την άλλη το γκρίζο και παθογενές κρατικό.
Όμως, μπορούμε να αποφύγουμε σοβαρά λάθη, διότι εχουμε περιπτώσεις που ήδη βίωσαν οι εταίροι, όπου το σπάσιμο του κρατικού μονοπωλίου και το άνοιγμα των αγορών στον ανταγωνισμό οδήγησαν στη δημιουργία θνησιγενών και προβληματικών ιδιωτικών επιχειρήσεων, όπως το παράδειγμα στην αγορά ηλεκτρισμού.
Συνεπώς, θα πρέπει να γίνει με σύνεση και ευλάβεια η όλη διαδικασία, ώστε να μην αποτύχει. Το κρίσιμο στοιχείο για να λειτουργήσει η αγορά, και οι ιδιωτικοποιήσεις και η ωφέλεια της κοινωνίας και της οικονομίας, είναι να λειτουργήσουν αποτελεσματικά οι θεσμοί της αγοράς: ο ανταγωνισμός, οι ανεξάρτητες εποπτικές, ελεγκτικές και ρυθμιστικές Αρχές, η δικαιοσύνη, η δημόσια διοίκηση, η εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, η διαφάνεια, ο έλεγχος, η λογοδοσία, η εταιρική διακυβέρνηση στις επιχειρήσεις και ο εκσυγχρονισμός στη νομοθεσία!
Οι ιδιωτικοποιήσεις πρέπει να γίνουν με καθαρούς, διαφανείς, αποτελεσματικούς και αναπτυξιακούς τρόπους, ώστε να πείσουν την κοινωνία για την αναγκαιότητά τους και να δώσουν ένα σήμα στις αγορές και τους εταίρους ότι η Κύπρος αλλάζει.
ΜΑΡΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
Νομικός με ειδίκευση σε θέματα Ανθρώπινου Δυναμικού και
Εργατικού Δικαίου,
πρώην Νομικός Σύμβουλος Λαϊκής Τράπεζας
[email protected]
