Οι θεσμικές αλλαγές στην ΕΕ και το στοίχημα της Ελλάδας

Το δίκτυ ασφαλείας του τραπεζικού συστήματος και το πακέτο πυλώνων της τραπεζικής ενοποίησης

Η ΕΝΟΠΟΙΗΣΗ του τραπεζικού συστήματος, η βιωσιμότητα της κοινής αγοράς και του ευρώ

Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στην ΕΕ είναι το δημοκρατικό έλλειμμα. Το κενό που υπάρχει μεταξύ των Βρυξελλών και των πολιτών των κρατών-μελών. Το πρόβλημα έχει δύο σκέλη. Το ένα αφορά στην αλαζονεία των τεχνοκρατών της ΕΕ και δη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, οι οποίοι πάσχουν από το σύνδρομο της κλειστής αιθούσης, που έχουν την ψευδαίσθηση ότι εκείνο το οποίο αποφασίζουν είναι το ορθό. Το άλλο σκέλος αφορά στα κράτη-μέλη και τους πολίτες, οι οποίοι, διά της απουσίας τους και μέσω της λανθασμένης αντίληψης ότι η Ευρώπη είναι μακριά, δίνουν την ευκαιρία στους τεχνοκράτες των Βρυξελλών είτε να αυθαιρετούν είτε και να αυξάνουν αντί να περιορίζουν τις λανθασμένες ή τις αναποτελεσματικές αποφάσεις.

Καζίνο και τσιφλίκι

Σήμερα η Ευρώπη διέρχεται μια σοβαρή κρίση, που οφείλεται σε διάφορους παράγοντες μεταξύ των οποίων και τα διαρθρωτικά προβλήματα. Εν ολίγοις εγκαθιδρύθηκε η κοινή αγορά και το ευρώ χωρίς, όμως, να οικοδομηθούν και να λειτουργήσουν θεσμοί διαχείρισης κρίσεων και στήριξης και χωρίς να γίνουν βήματα, που γίνονται τώρα -κάλλιο αργά παρά ποτέ - μέσω της προσπάθειας για την Ενοποίηση των Τραπεζών, που αποτελεί ένα σοβαρό στοίχημα για την Ελληνική Προεδρία, η οποία θα διευθύνει στην ουσία τη διαπραγμάτευση, με την προσδοκία να γίνουν βήματα προόδου ώς το τέλος Ιουνίου.

Η Κύπρος αποτελεί χώρα που τελεί υπό καθεστώς μνημονίου και θύμα της τραπεζικής κατάρρευσης λόγω ανυπαρξίας εσωτερικών δικών της ελέγχων και κοινών ευρωπαϊκών, που είχε ως αποτέλεσμα τη μετατροπή των τραπεζών σε καζίνο και σε τσιφλίκια των κομμάτων και οικονομικών παραγόντων του τόπου, κατά τρόπο καταστροφικό. Συνεπώς, το ζήτημα της ενοποίησης των τραπεζών δεν είναι ξένο για μας. Αντιθέτως, λόγω εμπειρίας θα έπρεπε να έχουμε σημαντικό ρόλο με θέσεις και αξιοπιστία. Επί του παρόντος μάλλον υπάρχει κενό και σε επίπεδο ηγεσίας και επικοινωνίας, γεγονός που αφορά και τα ΜΜΕ, καθώς και των πολιτών.

Οι Μηχανισμοί

Η Κύπρος ήταν όντως ένα πιλοτικό πρόγραμμα της ΕΕ για την αντιμετώπιση ανάλογων κρίσεων. Και σήμερα η ΕΕ σχεδιάζει να θέσει σε εφαρμογή ολόκληρο πακέτο για την Ενοποίηση των Τραπεζών στη βάση της δική μας περίπτωσης, που περιλαμβάνει τους εξής πυλώνες:

1. Ενιαίο Μηχανισμό Εποπτείας των Τραπεζών, ο οποίος εκτιμάται ότι θα αναλάβει δράση στις 3 Νοεμβρίου 2014, ενώ προηγουμένως και μέχρι το καλοκαίρι του επόμενου έτους θα έχουν ολοκληρωθεί τα πανευρωπαϊκά τεστ αντοχής των τραπεζών. Θα έχει υπό την εποπτεία του 128 συστημικές τράπεζες της Ευρώπης. Η διαδικασία αυτή θα αυξήσει την αξιοπιστία του τραπεζικού συστήματος και θα περιορίσει τους κινδύνους δημιουργίας καταστάσεων ανάλογων με εκείνες που έζησε η Κύπρος, ακόμη και η Ιρλανδία.

2. Μηχανισμό Εξυγίανσης, ο οποίος αποτελείται από δύο σκέλη:

α. Το Μηχανισμό Τραπεζικών Εκκαθαρίσεων, που αφορά στο σύστημα καταθέσεων και εγγυήσεων και

β. Στο Ευρωπαϊκό Ταμείο Εξυγίανσης.

3. Τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας, ο οποίος θα είναι και αρμόδιος για τα ζητήματα της εξυγίανσης των τραπεζών. Σύμφωνα με την απόφαση του Δεκεμβρίου, ο Μηχανισμός Σταθερότητας θα συσταθεί το 2015 και θα κρίνει πότε μια τράπεζα θα τίθεται σε εξυγίανση ή εκκαθάριση. Ο Μηχανισμός θα επιβλέπει τις 128 συστημικές τράπεζες της Ευρώπης και άλλες περίπου 150 τράπεζες με διασυνοριακή δραστηριότητα. Εντός του μηχανισμού θα συσταθεί Όργανο το οποίο θα ονομάζεται Συμβούλιο Εξυγίανσης και θα αποφασίζει πότε μια τράπεζα θα τίθεται σε εξυγίανση ή εκκαθάριση. Η απόφαση θα εφαρμόζεται μέσα σε 24 ώρες, εκτός κι αν υπάρχει ένσταση από κράτος-μέλος.

Στον δρόμο της Κύπρου και οι εξαιρέσεις

Σε περίπτωση εξυγίανσης θα τίθεται στην ουσία η διαδικασία του "bale in", άλλως η Ευρώπη θα "κουρεύεται" κυπριακά. Τα κράτη-μέλη θα έχουν την ευθύνη ώστε οι μέτοχοι να επωμίζονται πρώτοι το κόστος και εν συνεχεία θα την πληρώνουν οι πιστωτές. Οι μεγάλοι καταθέτες θα συνεισφέρουν, όμως ιδιαίτερη μεταχείριση είναι δυνατό να τυγχάνουν τα φυσικά πρόσωπα. Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι θα υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες η συνεισφορά τους θα ακολουθεί εκείνην του Ευρωπαϊκού Ταμείου Εξυγίανσης, καθώς και των Εθνικών Ταμείων Εγγύησης των Καταθέσεων. Με τη διαδικασία αυτή εκφράζεται η πρόθεση όπως υπάρξει μια καλύτερη μεταχείριση των καταθετών άνω των 100.000 ευρώ.

Βεβαίως, από το "κούρεμα" θα είναι δυνατό να εξαιρεθούν οι εξής κατηγορίες:

1) εγγυημένες καταθέσεις, δηλαδή εκείνες που είναι κάτω των 100.000 ευρώ,

2) εξασφαλισμένες υποχρεώσεις,

3) υποχρεώσεις που έχουν αρχική διάρκεια μικρότερη του ενός μηνός,

4) μισθοί, συνταξιοδοτικά δικαιώματα, προμήθειες σε εμπορικό πιστωτή ή προμηθευτή.

Η διαδικασία αυτή σχετίζεται με την παροχή στο ίδρυμα αγαθών και υπηρεσιών απαραίτητων για την καθημερινή λειτουργία του, όπως είναι οι υπηρεσίες τηλεπικοινωνιών, οι υπηρεσίες κοινής ωφελείας και η ενοικίαση, η συντήρηση και η φροντίδα των χώρων, καθώς και οι υποχρεώσεις σε φορολογικές Αρχές και Αρχές κοινωνικής ασφάλισης. Προϋπόθεση συνιστά ότι οι υποχρεώσεις αυτές είναι, σύμφωνα με το ισχύον πτωχευτικό δίκαιο, προνομιούχες.

Το ταμείο εξυγίανσης

Κλειδί για την τραπεζική ενοποίηση αποτελεί το Ευρωπαϊκό Ταμείο Εξυγίανσης που θα αρχίσει να λειτουργεί από το 2016. Σε αυτό θα συνεισφέρουν το σύνολο των ευρωπαϊκών τραπεζών ανάλογα με το μέγεθος μίας εκάστης. Εντός δεκαετίας από τη σύστασή του, δηλαδή το 2026, το Ταμείο θα έχει συγκεντρώσει 55 δισ. ευρώ, ή ποσοστό της τάξης του 1% των καλυμμένων καταθέσεων. Στη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου οι συνεισφορές των τραπεζών στο ταμείο θα έχουν εθνικό χαρακτήρα και στην τελική φάση το ταμείο θα αποκτήσει Ενιαία Πανευρωπαϊκή ταυτότητα με τη μορφή του κοινού «κουμπαρά». Κατά τη μεταβατική περίοδο των 10 ετών, εάν μια τράπεζα προχωρεί σε εκκαθάριση, η όλη διαδικασία θα στηρίζεται από τράπεζες της δικής της εθνικότητας και από το ίδιο το κράτος. Εάν δεν δύναται το κράτος να βοηθήσει, θα αναζητείται βοήθεια από άλλα κράτη και στο τέλος θα επεμβαίνει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ταμείο διάσωσης της Ευρωζώνης).

Αυτονόμηση της Ευρώπης και ο ρόλος της Τρόικας

ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ Ταμείο Εξυγίανσης εμφανίζεται ως ο "κουμπαράς" της Ευρώπης και η δημιουργία του θα γίνει εκτός των Συνθηκών της ΕΕ στο πλαίσιο Διακυβερνητικών Διασκέψεων, υπό το πρόσχημα ότι η Γερμανία είναι δυνατό να βρεθεί ενώπιον συνταγματικών ζητημάτων λόγω της αμοιβαιοποίησης των πόρων της. Από την άλλη, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο θεσμικά θα συναποφασίζει επί της τραπεζικής ενοποίησης, θέτει το ερώτημα πώς θα είναι δυνατό να τίθεται, σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα, στο περιθώριο.

Όπως έχει τεθεί στο περιθώριο και στο θέμα της Τρόικας. Ήταν δε σαφώς ενοχλημένος, την περασμένη Τετάρτη, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Μάρτιν Σουλτς από τη στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Όπως είπε ο κ. Σουλτς κατά τη διάρκεια κοινής Διάσκεψης Τύπου με τον Έλληνα Πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά, του οποίου η χώρα προεδρεύει της ΕΕ αυτό το εξάμηνο, δεν μπορεί η Επιτροπή να προβάλλει τον ισχυρισμό ότι ο έλεγχος της Τρόικας ανήκει στα κράτη-μέλη και όχι στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, του οποίοι τα μέλη εκπροσωπούν τους λαούς της Ευρώπης.

Στην ίδια διάσκεψη είχε τεθεί και ζήτημα πλήρους αυτονόμησης των μηχανισμών της ΕΕ από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Ο μεν Σαμαράς δεν έκλεισε την πόρτα προς μια τέτοια εξέλιξη αφού, όπως είπε, αυτά είναι θέματα που συζητούνται και θα συζητηθούν, ο δε Σουλτς μάλλον την άνοιξε, υπό την έννοια ότι είναι υπέρ της αυτονόμησης της Ευρώπης στο ζήτημα αυτό, που περνά βεβαίως μέσα από την αύξηση των εξουσιών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Μια θέση που βρίσκει σύμφωνο τον Έλληνα Πρωθυπουργό, ο οποίος, αναλύοντας τις προτεραιότητες της Προεδρίας της χώρας του, αναφέρθηκε στην προώθηση της ενοποίησης των τραπεζών, στις προσπάθειες για την καταπολέμηση της ανεργίας και την ανάπτυξη, για την παράνομη μετανάστευση, που είναι πρόβλημα συναφές με την ασφάλεια και τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την καταπολέμηση της μαφίας που σε μια νύχτα βγάζει κέρδη εκατομμυρίων, στοιβάζοντας σε σαπιοκάραβα ταλαιπωρημένους ανθρώπους που ψάχνουν για μια καλύτερη ζωή. Και σε αυτά προστίθεται η θαλάσσια πολιτική, την οποία συνέδεσε με την ενέργεια, τις θαλάσσιες ζώνες και την ασφάλεια. Το όλο πακέτο είναι συναφές με τη συνοχή της Ευρώπης και με την ανάπτυξη, διότι χωρίς ανάπτυξη δεν μπορεί να υπάρξει κοινωνική πολιτική.

Το στοίχημα της Ελληνικής Προεδρίας είναι η προώθηση του πακέτου της ενοποίησης των τραπεζών, επί του οποίου θα γίνει σκληρή διαπραγμάτευση μεταξύ των θεσμών της ΕΕ και μεταξύ των κρατών για να υπάρξουν αποτελέσματα.

Το ευρώ και το τραπεζικό σύστημα

Η τραπεζική ενοποίηση είναι προϋπόθεση της ομαλότητας και της εύρυθμης λειτουργίας του ευρώ και της κοινής αγοράς, της νομισματικής πολιτικής της Ευρώπης. Η έλλειψη μηχανισμών και ελέγχων άφησε ανοιχτό τον δρόμο στο εύκολο κέρδος, που μετατράπηκε σε ζημιά την οποία πληρώνουν αθώοι πολίτες, τους οποίους το θεσμικό νομικό πλαίσιο της Ευρώπης δεν θωράκισε επαρκώς. Σήμερα αναζητούνται και επιβάλλονται μεταρρυθμίσεις που θα δημιουργήσουν ένα δίκτυ ασφαλείας στις τράπεζες, στους καταθέτες και στους επενδυτές, ενισχύοντας την αξιοπιστία της κοινής αγορά και του ευρώ σε εσωτερικό και διεθνές επίπεδο. Υπό αυτές τις συνθήκες οι μεταρρυθμίσεις στην ευρωζώνη είναι συμφυείς με την επιβίωση και τον ρόλο που θέλει να διαδραματίσει η ΕΕ εντός του παγκόσμιου συστήματος. Όσο δε για την Κύπρο, εκείνο που προσδοκάται είναι το αυτονόητο: Να ξαναγίνει η Κύπρος τραπεζικό κέντρο της Ευρώπης, πιο ισχυρό απ΄ ό,τι ήταν στο παρελθόν.