Να γίνει με όρους διεθνών σχέσεων και όχι κομματικών αυτοσχεδιασμών

Ποιοι ξένοι δρώντες επηρεάζουν το πρόβλημα, ιδιαίτερα μετά την «αραβική άνοιξη», τη συριακή κρίση και την ανακάλυψη υδρογονανθράκων. - Ποια είναι η κυπριακή πολιτική αφήγηση και ποια αλλαγή παραδείγματος επιβάλλεται

Η ΑΛΛΑΓΗ στρατηγικής δεν μπορεί να γίνει από το Εθνικό Συμβούλιο σε μια ή δυο καφενόβιες συναντήσεις άσχετων, μη ειδικών και εν πολλοίς αχάμπαρων κομματικών

Ο Αβραάμ Λίνκολν προέτρεψε κάποτε: «Μην αλλάζεις άμαξα όταν διαβαίνεις το ποτάμι». Η άμαξα του Κυπριακού ούτε μπήκε ούτε διαβαίνει το ποτάμι προς τη λύση. Την εμποδίζει εδώ και 40 χρόνια ένας αξεπέραστος τουρκικός κατοχικός ογκόλιθος. Χειρότερα: Εξαιτίας αστοχιών και ασυναρτησιών, όπως και ανεπαρκειών και βλακειών της ελληνικής πλευράς, αυτός ο ογκόλιθος κατά καιρούς κινείται και συνθλίβει ελληνικές θέσεις. Με την προοπτική, με βάση τους μακράς πνοής τουρκικούς σχεδιασμούς, να διαλύσει πλήρως τη μηδέποτε εκκινήσασα άμαξα του Κυπριακού. Με αφορμή όσα έγιναν τους τέσσερις τελευταίους μήνες γύρω από το κοινό ανακοινωθέν και την εμφανή αποτυχία του Προέδρου Αναστασιάδη να πείσει ή και να εξαναγκάσει την τουρκική πλευρά να συναινέσει σε ένα στοιχειώδες ανακοινωθέν, που να ξεκαθαρίζει τη μεθοδολογία διαπραγμάτευσης και τη βάση μιας μελλοντικής διευθέτησης του Κυπριακού, εντείνονται οι εισηγήσεις για αλλαγή στρατηγικής της πλευράς μας.

Με επιστολή του προς τον Γ.Γ. του ΟΗΕ, ημ. 2/1/2014, ο Πρόεδρος Αναστασιάδης προτείνει γρήγορη υιοθέτηση ενός σύντομου ανακοινωθέντος, που να περιέχει τις βασικές αρχές λύσης καθώς και πακέτο μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Η πρόταση Αναστασιάδη στηρίζεται σε τρία σημεία, όπως τα έχει πλειστάκις καταγράψει με επίκεντρο τη μία διεθνή προσωπικότητα του νέου ομόσπονδου κράτους, τη μία κυριαρχία και τη μία ιθαγένεια. Οι Τούρκοι, διά του κατοχικού Έρογλου, απέρριψαν τις θέσεις Αναστασιάδη και επιμένουν σε δύο κράτη, δύο λαούς και σε παρθενογένεση του μελλοντικού ομόσπονδου κράτους και όχι από μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι Τούρκοι επιμένουν, επίσης, ότι η κυριαρχία θα πηγάζει από τα δύο μελλοντικά κράτη, το ε/κ και το τ/κ. Το Κυπριακό βρίσκεται σε πλήρες αδιέξοδο που η ελληνική πλευρά αρνείται να δει και να καταλάβει.

Ο Εθνικός… καφενές

Ο πρόεδρος της ΕΔΕΚ, κατά κύριο λόγο, όπως και ένας πρέσβης, ο Τάσος Τζιωνής, καθώς και η Συμμαχία Πολιτών υποστηρίζουν ότι η διαδικασία των συνομιλιών εξεμέτρησε το ζην και, άρα, είναι καιρός να χαραχθεί από το Εθνικό Συμβούλιο μία νέα στρατηγική. Ακόμα και το συγκυβερνών ΕΥΡΩΚΟ, την περ. Τετάρτη, με ανακοίνωσή του υποστήριζε όπως στη συνεδρία της 24ης Ιανουαρίου, το Εθνικό Συμβούλιο καταλήξει «με νηφαλιότητα» σε μια διεκδικητική στρατηγική. Ποια είναι αυτή; Ουδείς την έχει παρουσιάσει σε λεπτομέρεια.

Κάθε σκεπτόμενος πολίτης θέτει ένα κεφαλαιώδες ερώτημα: Το Εθνικό Συμβούλιο, υπό την παρούσα σύνθεση και μορφή του, με τις δεδομένες και εγγενείς αδυναμίες ανάλυσης, μελέτης, σύνθεσης και κομματικών αγκυλώσεων και μικροκομματικών σκοπιμοτήτων, είναι σε θέση να δει τη μεγάλη εικόνα του Κυπριακού, αντί το δεντράκι ενός ανακοινωθέντος; Με απλά λόγια: Πριν αποφασιστεί η χάραξη μιας νέας στρατηγικής, απαιτείται η αναζήτηση και ενεργοποίηση των καλύτερων, αξιότερων και λαμπρότερων πολιτικών, νομικών, συνταγματικών, οικονομικών, ακαδημαϊκών, ενεργειακών και αναλυτικών μυαλών που διαθέτει ο τόπος. Αυτά τα μυαλά, μακριά από κομματόσκυλα και πολιτικούς αχυρανθρώπους, να μελετήσουν σε βάθος και να σχεδιάσουν τη στρατηγική της Κύπρου για την επόμενη 20ετία, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα σημερινά και μελλοντικά γεωπολιτικά, ενεργειακά, στρατηγικά, αμυντικά, οικονομικά ή και ασύμμετρα δεδομένα.

Η πεπατημένη, η μεγαλύτερη επιτυχία της Τουρκίας και η πλάνη μας

Η ελληνική πλευρά αποφεύγει να δει κατάματα ότι 40 χρόνων διαδικασία των συνομιλιών απέτυχε - σε βάρος μας. Και μόνο να ανατρέξει κανείς από την τουρκικής έμπνευσης και βρετανικής επίνευσης εισήγηση για τη λύση της ρατσιστικής, φασιστικής και αντιδημοκρατικής διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας μέχρι σήμερα, αντιλαμβάνεται την επιτυχία της Τουρκίας: Πέτυχε, από εισβολέας και κατακτητής, να μετατραπεί από την ελληνική πλευρά σε απλό παρατηρητή, ιδιαίτερα μετά την απόφαση Χριστόφια ότι η λύση του Κυπριακού είναι, τάχα, «κυπριακής ιδιοκτησίας». Σε συνέντευξή του στον εκλεκτό συνάδελφο, Κώστα Βενιζέλο («Φιλελεύθερος», 1/1/2014), ο πρέσβης Τάσος Τζιωνής επισημαίνει:

«Ακολουθώντας την πεπατημένη οδό, πιστεύω πως το Κυπριακό θα συνεχίσει να οδηγείται σε τελματώδεις και αδιέξοδες καταστάσεις. Η πεπατημένη, δηλαδή η διαδικασία των διακοινοτικών διαπραγματεύσεων, αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη επιτυχία της Τουρκίας στο Κυπριακό μετά την εισβολή. Με αυτήν τη μέθοδο κατάφερε να βγάλει την ουρά της απέξω και όλος ο κόσμος στρουθοκαμηλίζει ότι το πρόβλημα στην Κύπρο είναι μια εσωτερική διαμάχη μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων και ότι, όταν συμφωνήσουν μεταξύ τους, το πρόβλημα θα λυθεί. Κατάφερε, παράλληλα, να συνεχίζεται και να παγιώνεται ανενόχλητα η κατοχή, τόσο που η Τουρκία να μπορεί να ορέγεται τον, διά συμφωνιών, στρατηγικό έλεγχο ολόκληρης της Κύπρου και, μέσω αυτής, της ευρύτερης Ανατολικής Μεσογείου.

»Η ανακάλυψη υδρογονανθράκων ενίσχυσε τις ηγεμονικές φιλοδοξίες της. Πιστεύω ειλικρινά πως οι παραδοσιακές διαπραγματεύσεις για λύση δεν μπορούν από μόνες τους να οδηγήσουν σε συμφωνία και η Τουρκία δεν πρόκειται να εγκαταλείψει την Κύπρο σαν αποτέλεσμα μόνο αυτής της διαδικασίας, η οποία αποδεδειγμένα διαιωνίζει το Κυπριακό και το μετατρέπει, από πρόβλημα εισβολής και κατοχής, σε ζήτημα διαμοιρασμού εξουσιών (και, τώρα, υδρογονανθράκων). Ας το παραδεχθούμε: Επενδύοντας στις διακοινοτικές, επλανήθημεν πλάνην οικτράν».

Οι ξένοι δρώντες

Το Κυπριακό είναι διεθνές πρόβλημα τουρκικής εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής, εθνικού ξεκαθαρίσματος, εποικισμού, παραβίασης και καταπάτησης θεμελιωδών ελευθεριών και δικαιωμάτων των νόμιμων κατοίκων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οι ξένοι δρώντες που, άμεσα ή έμμεσα, εμπλέκονται στο πρόβλημα, ενώ γνωρίζουν μέχρι κεραίας τις ξεκάθαρες τουρκικές θέσεις, περιπλέκονται με τις θέσεις της ελληνικής πλευράς, οι οποίες θυμίζουν μνήμα του Αγίου Νεοφύτου. Συνεπώς, όταν γίνεται λόγος για χάραξη μιας νέας στρατηγικής, αυτή δεν μπορεί να γίνει από το Εθνικό Συμβούλιο, μεταξύ καφέ και ζεστής τυρόπιτας και με κουβέντες του καφενέ. Ούτε η κομματικά καταρτισμένη λεγόμενη «ομάδα Κυπριακού» μπορεί να αρθρώσει θέσεις ούτε οι άλλες, επίσης κομματικά στελεχωμένες, ομάδες «μελέτης» είναι σε θέση να ξεδιαλύνουν το κουβάρι του προβλήματος. Το Εθνικό Συμβούλιο καλείται, συνεπώς, να αντιμετωπίσει το Κυπριακό με όρους διεθνών σχέσεων και διακρατικών συσχετισμών.

Τώρα είναι η ευκαιρία για σοβαρή και σε βάθος επιστημονική μελέτη και ανάλυση των δεδομένων, όπως αναδύονται μετά τη λεγόμενη «αραβική άνοιξη», τη συριακή κρίση, την κατάσταση στη Μέση Ανατολή και τον ρόλο του Ιράν, την ανακάλυψη υδρογονανθράκων στην Αν. Μεσόγειο και την γεωπολιτική και ενεργειακή αναβάθμιση της Ελλάδας, του Ισραήλ και της Κύπρου, τα συμφέροντα των ΗΠΑ, της Ρωσίας, της Κίνας, της Ε.Ε. ως συνόλου και επιμέρους της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας. Κοντά σε αυτά είναι και τα συμφέροντα ενεργειακών γιγάντων που διαβλέπουν στη λεκάνη της Λεβαντίνης νέες προοπτικές κερδών.

Η τουρκική στρατηγική

ΟΛΟΙ οι ξένοι δρώντες, ειδικά οι Αγγλοαμερικανοί, που ελέγχουν τον ΟΗΕ, οι Ρώσοι και οι Ισραηλινοί καθώς και η Ε.Ε., ο καθένας για δικά του συμφέροντα και ρόλους, αντιμετωπίζουν με τον δικό τους φακό την Κύπρο και το Κυπριακό. Άρα, μια σε βάθος ανάλυση, πριν από τη χάραξη οποιασδήποτε νέας στρατηγικής, οφείλει να λάβει σοβαρά υπόψη την πολιτική αυτών των σημαντικών δρώντων σε συνάρτηση προς τα δικά μας συμφέροντα. Κυρίως, οι μελετητές και αναλυτές καλούνται να αναλύσουν σε βάθος τη διαχρονική πολιτική της Τουρκίας και την έναντι της Κύπρου στοχοθεσία της, όπως αυτή προσδιορίστηκε ακριβώς με όρους διεθνών σχέσεων τόσο από τον Νιχάτ Ερίμ (εκθέσεις Νοεμβρίου-Δεκεμβρίου 1956) και στρατηγικής, από τον Νταβούτογλου (με βάση το βιβλίο του: «Στρατηγικό βάθος. Η διεθνής θέση της Τουρκίας» - εκδόσεις «Ποιότητα», Αθήνα, 2010).

Ο Νταβούτογλου θεσμοθέτησε το γνωστό δόγμα περί «μηδενικών προβλημάτων» της Τουρκίας με τους γείτονές της. Η πολιτική Ερντογάν-Νταβούτογλου, της τελευταίας 10ετίας, έχει εξουδετερώσει αυτό το δόγμα και το μετατρέψει σε «πολλαπλά προβλήματα» με όλους τους γείτονές της. Η εμπλοκής της Τουρκίας στη συριακή κρίση, η υποβόσκουσα από ετών ψυχρότητα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ (από το 2003), η κρίση στις σχέσεις με το Ισραήλ, με το Αζερμπαϊτζάν, την Αρμενία, την Ελλάδα, η κατοχή της Κύπρου και, προπάντων, κατάρριψη του μύθου περί του «τουρκικού μοντέλου», είναι ζητήματα που πρέπει να ληφθούν υπόψη.

Περισσότερο, πρέπει να αναλυθεί με ψύχραιμη διεισδυτικότητα και επιστημονική, ακαδημαϊκή και πολιτική, διπλωματική εμβρίθεια η τελευταία βαρυσήμαντη και πολυδιάστατη κρίση στην Τουρκία, εξαιτίας του σκανδάλου διαφθοράς, που ανέσυρε στην επιφάνεια τον πόλεμο εξουσίας μεταξύ δύο δήθεν πιστών μουσουλμάνων και άλλοτε φίλων και συμμάχων, του Πρωθυπουργού Ερντογάν και του ιμάμη Φετουλάχ Γκιουλέν. Το 2014 θα είναι πολλαπλώς κρίσιμο για έναν Ερντογάν, που η εικόνα του αμαυρώθηκε και ο ίδιος απογυμνώθηκε από το… φωτοστέφανο του δήθεν δημοκράτη και ισλαμιστή… light.

Η ελληνική διήγηση

ΟΙ ΜΕΡΕΣ του Ερντογάν φαίνονται να είναι μετρημένες αλλ’ η ουσία, που μας ενδιαφέρει, είναι πού θα πάει η Τουρκία. Θα αλλάξει πολιτική έναντι της Ελλάδας και ειδικά της Κύπρου; Όχι, βέβαια. Δεν αποκλείεται, αν η κατάσταση εκτραχυνθεί, κατά πάγια τουρκική πρακτική, η εσωτερική κρίση να εξαχθεί προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Η Τουρκία έχει μια συγκεκριμένη και συγκροτημένη στρατηγική σε βάρος της Κύπρου. Το ερώτημα, συνεπώς, για την πολιτική ηγεσία είναι πώς, αυτή η επιθετική, αρπακτική και κατακτητική τουρκική στρατηγική αντιμετωπίζεται και εξουδετερώνεται; Όχι με ψηφίσματα και επίκληση του δικαίου αλλά με άλλους δραστικούς και ενεργητικούς τρόπους. Στις διεθνείς σχέσεις και στα σοβαρά κράτη ισχύει αυτό που αποκαλείται narrative.

Με απλά λόγια, η διήγηση ενός φαινομένου, γεγονότος, μιας ιστορίας. Στην πολιτική πρακτική σημαίνει την ξεκάθαρη στοχοθεσία ενός κράτους για την αντιμετώπιση κινδύνων και απειλών κατά της κρατικής κυριαρχίας, εδαφικής ακεραιότητας, ανεξαρτησίας και ελευθερίας του. Αυτές οι απειλές, στην περίπτωση της Κύπρου, προέρχονται από την κατοχική Τουρκία που καθημερινά βροντοφωνάζει στους κωφούς ηγέτες μας πως στόχος της είναι: Η κατάλυση και διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας, με ή χωρίς την υπογραφή μας, η αναβάθμιση και αναγνώριση του κατοχικού ψευδοκράτους και ο έλεγχος, στρατηγικός και τώρα ενεργειακός, της Κύπρου.

Ο πρέσβης, Τάσος Τζιωνής, επισημαίνει πως «η Κύπρος αναπτύσσει ήδη μια στρατηγική που έχει άξονά της τη νέα γεωπολιτική της θέση και κέντρο τους υδρογονάνθρακες της Αν. Μεσογείου. Σημασία έχει να συνειδητοποιήσουμε», λέγει, «τη νέα πραγματικότητα και να συμπεριφερθούμε "νούσιμα". Είμαι πεπεισμένος», προσθέτει, «πως, από τη νέα αυτή κατάσταση (με τους υδρογονανθρακες), θα προκύψουν ευκαιρίες και για τη λύση του Κυπριακού, που μπορούν να αποσπάσουν την Κύπρο από τον ασφυκτικό εναγκαλισμό της Τουρκίας και οι οποίες θα της επιτρέψουν να προσβλέπει στην επίτευξη σπουδαίων στόχων, όπως η ουσιαστική κυριαρχία και ανεξαρτησία της σε μια περιοχή αυξανόμενης αλληλεξάρτησης και αναβαθμιζόμενης σημασίας. Πρέπει, όμως, να αποφασίσουμε να δουλέψουμε σκληρά και μεθοδικά, να είμαστε εμείς, και όχι οι ξένοι, οι αφέντες του πλούτου μας, να επενδύσουμε, επιτέλους, στην άμυνα, στη διπλωματία και, κυρίως, στην παιδεία μας. Αλλιώς, το δώρο των υδρογονανθράκων θα γίνει φωτιά να μας κάψει».

Αλλαγή παραδείγματος

Ας προσεχθούν τρία πράγματα που ορθά θέτει ο πρέσβης Τ. Τζιωνής: Να δοθεί έμφαση και επένδυση στην άμυνα, στη διπλωματία και στην παιδεία. Γιατί; Διότι τα γεωπολιτικά δεδομένα στην περιοχή μας άλλαξαν άρδην και δραματικά, υπέρ μας και του Ισραήλ. Δεν μπορεί να γίνεται λόγος για ενεργειακή ασφάλεια και να μην εμπλέκονται σε αυτήν ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις, σε στενή συνεργασία με την Ελλάδα, αποτελεσματική και δραστήρια διπλωματία και αναβαθμισμένη, ποιοτικά, παιδεία. Το Ισραήλ, πολύ πριν ανακαλυφθεί το φυσικό αέριο, οργάνωσε ειδική ισχυρή δύναμη προστασίας των κοιτασμάτων και των ενεργειακών πόρων του.

Η Κυβέρνηση Αναστασιάδη, ορθά πράττουσα, αποφάσισε να αγοράσει από το Ισραήλ δύο σκάφη επιφανείας για να ενισχύσει το ναυτικό για να περιπολεί, να επιτηρεί και να προστατεύει την κυπριακή ΑΟΖ. Γίνεται αντιληπτό πως η αγορά των δύο σκαφών θα ήταν η αρχή ενός εξοπλιστικού προγράμματος στο πλαίσιο της εξαγγελθείσας ποιοτικής, οπλικής και μαχητικής αναβάθμισης της Εθνικής Φρουράς, από την οποία η πολιτική ηγεσία απαιτεί να είναι ο εγγυητής και ο υπερασπιστής της ασφάλειας και των συμφερόντων του τόπου. Κι όμως: Ο συγκυβερνών ΔΗΣΥ, για λόγους καθαρά λαϊκίστικους και φανφαρόνικους, αντέδρασε και η αγορά ματαιώθηκε.

Όταν, λοιπόν, κόμματα και πολιτικοί εισηγούνται αλλαγή στρατηγικής στο Κυπριακό, ουσιαστικά ζητούν αυτό που στις διεθνείς σχέσεις αποκαλείται paradigm shift ή, αλλαγή παραδείγματος. Με απλά λόγια, Κυβέρνηση και κόμματα καλούνται να αλλάξουν μια πολιτική και μια πρακτική, ειδικά στο Κυπριακό, που να απαλλάσσει τον τόπο από αδιέξοδες, επικίνδυνες συνομιλίες και ταυτόχρονα θα βάζει στέρεες βάσεις για μια νέα στρατηγική μακράς πνοής, στηριγμένη σε επιστημονική μεθοδολογία, αναλυτική σε βάθος μελέτη των παραμέτρων του προβλήματος και όλων των δεδομένων του, κυρίως εξωγενών, σε συνάρτηση και αλληλεξάρτηση με όσα συμβαίνουν στην περιοχή μας και τον στρατηγικό ρόλο της Ελλάδας.

Αυτή η αλλαγή στρατηγικής δεν μπορεί να γίνει από το Εθνικό Συμβούλιο σε μια ή δυο καφενόβιες συναντήσεις άσχετων, μη ειδικών και εν πολλοίς αχάμπαρων κομματικών, που το μόνο που τους νοιάζει είναι η καρέκλα και το κόμμα τους. Αν θα γίνει αλλαγή στρατηγικής, αυτή θα επιτευχθεί από τα λαμπρότερα, εξυπνότερα, ικανότερα και αξιότερα μυαλά που διαθέτει η Κύπρος, εντός και εκτός, με τη συνέργεια πλειάδας ειδικών, ακαδημαϊκών, δεξαμενών σκέψης και παραγωγής πολιτικής δικών μας, ελλαδικών ή και ξένων και σε συνεργασία με την Ελλάδα, το Ισραήλ και άλλες φίλες χώρες, που μοιράζονται τα ίδια δημοκρατικά ιδεώδη και έχουν τους ίδιους ή παραπλήσιους στόχους και σχεδιασμούς. Με απλά λόγια: Η όποια αλλαγή στρατηγικής της πλευράς μας, στο Κυπριακό, απαιτεί μακράς πνοής σκληρή, εξειδικευμένη, επιστημονική, σοβαρή και σε βάθος μελέτη και δουλειά. Πράγματα που το καφενείο του Εθνικού Συμβουλίου δεν ήταν και δεν είναι σε θέση να αντεπεξέλει.