ΣΥΜΠΡΑΞΗ - ΟΡΟΣΗΜΟ Ο TURKISH STREAM ΣΤΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

Ο ΔΙΕΘΝΟΛΟΓΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΚΑΙ Ο ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΔΙΚΑΙΟΥ, ΑΓΓΕΛΟΣ ΣΥΡΙΓΟΣ, ΑΝΑΛΥΟΥΝ ΤΙΣ ΠΡΟΕΚΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΡΩΣΟΤΟΥΡΚΙΚΗΣ ΣΥΜΦΩΝΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΓΩΓΟ TURKISH STREAM

Την περασμένη Δευτέρα, Μόσχα και Άγκυρα γιόρτασαν με πάσα επισημότητα στην Κωνσταντινούπολη την ολοκλήρωση της κατασκευής του υποθαλάσσιου τμήματος του αγωγού Turkish Stream, o οποίος συνδέει τις δύο χώρες μέσω της Μαύρης Θάλασσας και αποτελεί ορόσημο στο κεφάλαιο των ρωσοτουρκικών σχέσεων. Γιατί η Ρωσία τρίβει με ικανοποίηση τα χέρια, πώς ευνοείται η Τουρκία και με ποιον τρόπο η συμφωνία Ερντογάν - Πούτιν για τον αγωγό Turkish Stream αναγκάζει τις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής να στρέψουν το βλέμμα προς την νοτιοανατολική Μεσόγειο; Ο καθηγητής διεθνούς δικαίου και εξωτερικής πολιτικής Άγγελος Συρίγος και ο διεθνολόγος Χαράλαμπος Χρυσοστόμου αναλύουν στη «Σημερινή» της Κυριακής το πολύκροτο «ντιλ» Ρωσίας - Τουρκίας και τις επιπτώσεις του στους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Κύπρου.

Για να ανοίξουν οι βάνες, απομένει να κατασκευαστεί πλέον το χερσαίο τμήμα του αγωγού, που ο Πούτιν χαρακτήρισε «ένα από τα σύμβολα της ενίσχυσης της σύμπραξης» ανάμεσα στις δύο χώρες και πήρε το όνομά του από τον ίδιο τον Ερντογάν στην προσπάθειά του, κατά τον διεθνολόγο Χαράλαμπο Χρυσοστόμου, «να καταδείξει ακριβώς τη σημασία που έχει για την Τουρκία η δημιουργία του».

Παρακάμπτουν Ουκρανία και… τρίβουν τα χέρια

Ο αγωγός, συνεχίζει ο κ. Χρυσοστόμου, είναι εξίσου σημαντικός για τη Μόσχα: «Πρώτον, με τον TurkStream παρακάμπτει το ουκρανικό έδαφος για να καταλήξει στην Ευρώπη και να μπορέσει να συνεχίσει να διοχετεύει εκεί ρωσικό φυσικό αέριο. Η παράκαμψη», προσθέτει, «είναι σημαντική για τη Ρωσία, η οποία δεν επιθυμεί να εξαρτάται πλέον από την Ουκρανία η διέλευση του αγωγού, λόγω της υφιστάμενης αντιπαλότητας ανάμεσα στις δύο χώρες με επίκεντρο το ζήτημα της Κριμαίας, που στοίχισε στη Ρωσία τις ευρωπαϊκές και τις αμερικανικές κυρώσεις.

Με τον TurkStream το διασφαλίζει. Δεύτερο, επειδή ο αγωγός είναι διπλός, το ένα κομμάτι θα προμηθεύει την Τουρκία με ρωσικό φυσικό αέριο απευθείας, χωρίς να μεσολαβεί άλλη χώρα. Αυτό διασφαλίζει στη Ρωσία μια τεράστια αγορά για φυσικό αέριο, με δεδομένο ότι η Τουρκία καθίσταται σήμερα η δεύτερη μεγαλύτερη αγορά πώλησης ρωσικού φυσικού αερίου μετά τη Γερμανία.

Τρίτον, εμπεδώνει και εμβαθύνει τις σχέσεις Τουρκίας - Ρωσίας τόσο στα ενεργειακά όσο και σε άλλους τομείς. Λαμβάνοντας μάλιστα υπόψη ότι τρία μόλις χρόνια μετά την κατάρρευση του ρωσικού αεροσκάφους από τουρκικά πυρά, οι ίδιοι οι Ρώσοι όχι μόνο ξεπάγωσαν τους σχεδιασμούς, αλλά υλοποιήθηκε και ένα μεγάλο μέρος (το υποθαλάσσιο), αντιλαμβάνεται κανείς τη σπουδαιότητα που έχει για τη Ρωσία αυτός ο αγωγός».

«Παίκτης» η Τουρκία, ομπρέλα οι ΗΠΑ

Παράλληλα, ο αγωγός είναι σημαντικός για την Τουρκία γιατί «της εξασφαλίζει -με απευθείας αγωγό- προμήθεια ρωσικού φυσικού αερίου για τις δικές της τεράστιες ανάγκες και μπαίνει στον χάρτη των ενεργειακών δρόμων, διότι το μεγαλύτερο μέρος ενός πολύ σημαντικού αγωγού περνά από τα εδάφη της, γεγονός που προσθέτει ισχύ και αναβαθμίζει τον ρόλο της σε αυτό που ονομάζουμε ενεργειακό παιχνίδι». Ο Κύπριος διεθνολόγος προσθέτει ότι «η συμφωνία συνεπάγεται ακόμα μεγαλύτερη σύσφιγξη των σχέσεών της με τη Ρωσία στα ενεργειακά (βλέπε πυρηνικό σταθμό Άκιουγιου).

Αυτήν την εξέλιξη, «οι Αμερικανοί τη βλέπουν με μεγάλο προβληματισμό και ανησυχία για δύο βασικούς λόγους: Από τη μία, η Ρωσία δημιουργεί εναλλακτικούς διαδρόμους αγωγών για προμήθεια ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, δημιουργώντας μια εξάρτηση που δεν επιθυμούν οι ΗΠΑ. Από την άλλη, βλέπουν την Τουρκία (μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ και μια χώρα που ήταν στρατηγικός εταίρος των ΗΠΑ τόσο κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου όσο και μετά τη λήξη του) να κινείται σταδιακά προς τη Ρωσία, εμβαθύνοντας τη σχέση της, αλλά και την εξάρτησή της από τη Ρωσία».

Με βάση αυτά, «οι Αμερικανοί επιδεικνύουν τεράστιο ενδιαφέρον και σημασία στη ν/α Μεσόγειο επιδιώκοντας ένα πλέγμα συνεργασιών των χωρών της περιοχής. Διαφαίνεται ότι η τριμερής Ισραήλ - Κύπρου - Ελλάδας, αλλά και Αιγύπτου - Κύπρου - Ελλάδας θα διευρυνθούν με ομπρέλα τις Ηνωμένες Πολιτείες, ώστε να διασφαλίσουν ότι οι όποιες ποσότητες φυσικού αερίου υπάρχουν στη ν/α Μεσόγειο θα αξιοποιηθούν από πολυεθνικές αμερικανικών συμφερόντων όπως είναι η ExxonMobil, αλλά και την προοπτική να αποτελέσει η περιοχή έναν εναλλακτικό χώρο προμήθειας φυσικού αερίου προς την Ευρώπη για να μειωθεί η εξάρτησή της από την Τουρκία», σημειώνει ο κ. Χρυσοστόμου.

EastMed Vs TurkStreamτως, η σύσφιγξη των σχέσεων Ρωσίας και Τουρκίας «μεγαλώνει το ενδιαφέρον των Αμερικανών για την εναλλακτική λύση που φαίνεται να είναι η νοτιανατολική Μεσόγειος. Άρα, τείνει στη δική μας συνεργασία με πολύ πιο γοργούς και έντονους ρυθμούς, ώστε να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τη Ρωσία η Ευρώπη για προμήθεια φυσικού αερίου». Στο δίλημμα EastMed ή TurkStream, ο κ. Χρυσοστόμου υπογραμμίζει ότι «οι σχέσεις στο διεθνές περιβάλλον δεν είναι ούτε στατικές, ούτε δεδομένες. Αν αυτήν τη στιγμή υπάρχει κοινό ενδιαφέρον και του Ισραήλ και της Ελλάδας και των ΗΠΑ για το φυσικό αέριο της ν/α Μεσογείου και αυτό μας βοηθά να ενισχύσουμε την ενεργειακή ασφάλεια και την ασφάλεια των υποδομών μας, τότε πρέπει να προχωρήσουμε. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να διαρρήξουμε τις σχέσεις μας με την Ρωσία. Αν αύριο», σημειώνει, «υπάρξει μια εξομάλυνση των σχέσεων ΗΠΑ-Τουρκίας, πιθανόν να βολεύει την Αμερική να περάσει, για παράδειγμα, ο EastMed από την Τουρκία. Άρα εμείς δεν πρέπει να βάζουμε όλα τα… αβγά μας σε ένα καλάθι. Μπορεί για τους Αμερικανούς η εναλλακτική για το TurkStream να είναι ο EastMed, αλλά δεν σημαίνει ότι ο ένας αποκλείει τον άλλο. Είναι, όμως, κρίσιμο και το timing και το κόστος που προϋποθέτει η υλοποίησή του - αν, δηλαδή, το κόστος δημιουργίας του EastMed είναι τόσο μεγάλο και οι τιμές του φυσικού αερίου θα είναι πολύ πιο ψηλές, τότε οι ευρωπαϊκές χώρες που προμηθεύονται φυσικό αέριο από Ρωσία, θα επιλέγουν σίγουρα τον TurkStream», καταλήγει στο σχόλιο του ο διεθνολόγος Χαράλαμπος Χρυσοστόμου.

Ζήτημα… βιωσιμότητας
Από την πλευρά του, ο Άγγελος Συρίγος τονίζει ότι «το ενεργειακό πρόγραμμα της ΚΔ είναι εντελώς ανεξάρτητο από τον αγωγό Turkish Stream ή άλλους αγωγούς. Το κρίσιμο σημείο είναι αν βρεθούν ενεργειακά κοιτάσματα στο τεμάχιο 10 όπου γίνονται τώρα γεωτρήσεις ή σε κάποια άλλα από τα τεμάχια, όπως το 6 ή το 7. Ο αγωγός Turkish Stream μεταφέρει αυτήν τη στιγμή αέριο που έχει ήδη βρεθεί, κατά συνέπεια δεν επηρεάζει την Κύπρο». Σύμφωνα με τον κ. Συρίγο, «αυτήν τη στιγμή ο αγωγός EastMed δεν είναι οικονομικά βιώσιμος. Για να καταστεί οικονομικά βιώσιμος χρειάζεται να βρεθούν μεγάλα κοιτάσματα φυσικού αερίου. Ακόμα και το αιγυπτιακό κοίτασμα Ζορ, αν μπει μέσα στα κοιτάσματα που θα μπορούσαν να μεταφερθούν από τον EastMed, δεν αρκεί. Επομένως, το κρίσιμο σημείο είναι να βρεθούν τόσο μεγάλα κοιτάσματα που να καταστήσουν οικονομικά βιώσιμο τον EastMed. Ο Turkish Stream», σημειώνει, «μεταφέρει αέριο της Ρωσίας προς την Τουρκία, με προοπτική να το μεταφέρει προς την Ευρώπη και επιβεβαιώνει τον στρατηγικό σχεδιασμό της Τουρκίας οτιδήποτε έρχεται από τα ανατολικά να περνά μέσα από τα εδάφη της - γι’ αυτό ενοχλείται με τον EastMed».
Ωστόσο, «η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αμφιταλαντευόμενη όσον αφορά τον Turkish Stream. Αναζητεί εδώ και καιρό να έχει διαφορετικές πηγές τροφοδοσίας και ο συγκεκριμένος αγωγός επιβεβαιώνει ότι η Ρωσία είναι ο βασικός τροφοδότης της ΕΕ σε πετρέλαιο και αυτό δεν την καθιστά απαραιτήτως ευτυχή για τη συμφωνία», αναφέρει ο Ελλαδίτης καθηγητής.