ΚΑΝΕΝΑΣ ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ, ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑΤΟ, ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Όπως επίσημα έγινε γνωστό, η περίοδος μέχρι το τέλος του χρόνου, ή και αργότερα, θα αναλωθεί στην προσπάθεια των δύο πλευρών να συμφωνήσουν επί των όρων αναφοράς, πάνω στους οποίους θα στηριχθεί μια νέα προσπάθεια για οριστική λύση του κυπριακού προβλήματος.

Αν και κανείς δεν γνωρίζει ακόμα τι ακριβώς θα περιλαμβάνουν οι όροι αναφοράς, εντούτοις μπορεί να υποθέσουμε -και με βάση όσα είδαν το φως της δημοσιότητας- ότι αυτοί θα αναφέρονται τόσο στη διαδικασία που θα ακολουθηθεί όσο και στην ουσία του προβλήματος και συγκεκριμένα στις συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί, αφήνοντας για συζήτηση -πριν από τη διεθνή διάσκεψη- όλα τα άλλα εκκρεμούντα θέματα, περιλαμβανομένου και του θέματος της ασφάλειας, για το οποίο θα ασχοληθούμε παρακάτω.

Διεθνές δίκαιο και ασφάλεια

Σε προηγούμενη αρθρογραφία τονίσαμε ότι το ζήτημα της ασφάλειας των κρατών, σύμφωνα με το Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο και συγκεκριμένα με το άρθρο 51 του Καταστατικού Χάρτη και το άρθρο 4 της Συνθήκης της Λισαβόνας, είναι αποκλειστικά εσωτερικό θέμα των κρατών. Και επειδή το Διεθνές Δίκαιο υπερισχύει τόσο του εσωτερικού Δικαίου, όσο και κάθε άλλης διεθνούς συμφωνίας, είναι φανερό ότι η οποιαδήποτε διάταξη της συμφωνίας, που θα επιτευχθεί για επίλυση του Κυπριακού, αναφέρεται σε ζητήματα ασφάλειας του κράτους μετά τη λύση, είναι εξ υπαρχής άκυρη και, πέραν τούτου, μπορεί να ανατραπεί είτε σε διεθνές δικαστήριο είτε από το ίδιο το κράτος, το οποίο μπορεί να αποφασίσει διαφορετικά. Στην πρόσφατη ιστορία υπάρχουν πολλά παραδείγματα.

Τον Αύγουστο του 1945 υπογράφτηκε στο Πότσδαμ η συνθήκη ειρήνης μεταξύ των νικητών του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου (Τρούμαν, Τσόρτσιλ και Στάλιν). Στη συνθήκη αυτή καθοριζόταν ότι η Γερμανία θα παρέμενε αποστρατιωτικοποιημένη. Μετά την ίδρυση του ΟΗΕ, η Γερμανία, επικαλούμενη το άρθρο 51 (δικαίωμα της αυτοάμυνας), άρχισε να εξοπλίζεται και σήμερα είναι μια από τις ισχυρότερες χώρες του ΝΑΤΟ. Ομοίως, με τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου έπρεπε να ήταν αποστρατιωτικοποιημένα, όπως και τα Δωδεκάνησα με τη Συνθήκη των Παρισίων (1947).

Η Ελλάδα, ύστερα από τη συγκρότηση της στρατιάς του Αιγαίου από την Τουρκία και τον προσανατολισμό της στις δυτικές ακτές, επικαλούμενη επίσης το δικαίωμα της αυτοάμυνας, εξόπλισε όλα τα πιο πάνω νησιά, χωρίς καμιάν αντίδραση από τη διεθνή κοινότητα. Αλλά και στα δικά μας. Στη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας του 1960, δεν υπάρχει ούτε μια λέξη για την ασφάλεια του νέου κράτους, που δημιουργήθηκε. Τα ζητήματα ασφάλειας καθορίστηκαν μέσα από το Σύνταγμα της Δημοκρατίας και τη συνθήκη συμμαχίας, έγγραφα που καταρτίσθηκαν και υπογράφτηκαν μετά την ανακήρυξη της Δημοκρατίας. Ας σημειωθεί εδώ ότι τα στρατιωτικά αποσπάσματα της ΕΛΔΥΚ και της ΤΟΥΡΔΥΚ προβλέπονται στη Συνθήκη Συμμαχίας και όχι στη Συνθήκη Εγκαθίδρυσης.

Στη βάση των πιο πάνω, γίνεται φανερό ότι εφόσον το κυριότερο όπλο στη διαδικασία λύσης του Κυπριακού είναι το Διεθνές και το Ευρωπαϊκό Δίκαιο, το οποίο επικαλούμαστε σε κάθε ευκαιρία, ας έχουμε υπόψη και τη διάσταση αυτή. Και το κυριότερο είναι ότι, είτε από άγνοια είτε από αφέλεια, εντάξαμε την ασφάλεια στη διεθνή πτυχή του Κυπριακού, δίδοντας στην Τουρκία το δικαίωμα να έχει λόγο για ένα ζήτημα που αφορά αποκλειστικά και μόνο το νέο κράτος που θα προκύψει από τη λύση. Το κράτος αυτό είναι το μόνο που έχει την αρμοδιότητα να αποφασίσει αν θα έχει Ένοπλες Δυνάμεις ή όχι, αν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ, αν θα συνάψει συμμαχίες με άλλα κράτη κ.λπ.

Περί εγγυήσεων ασφάλειας

Και επειδή τελευταίως και με αφορμή τις εξελίξεις στο γεωπολιτικό περιβάλλον της περιοχής μας ακούονται διάφορα για τα ζητήματα ασφάλειας στο πλαίσιο των συζητήσεων για λύση του Κυπριακού, επιθυμούμε να επαναλάβουμε για πολλοστή φορά τα παρακάτω:

Κανένας διεθνής Οργανισμός, περιλαμβανομένου και του ΝΑΤΟ, δεν μπορεί να προσφέρει εγγυήσεις ασφάλειας στην Κύπρο. Συγκεκριμένα: Ο ΟΗΕ δεν μπορεί διότι, πρώτον, δεν προβλέπεται στον Καταστατικό του Χάρτη, διότι αυτό θα ερχόταν σε αντίθεση με το άρθρο 51 που καθορίζει το δικαίωμα της αυτοάμυνας των κρατών και, δεύτερον, δεν έχει δικές του Ένοπλες Δυνάμεις. Το ίδιο και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Εγγυήσεις ασφάλειας των κρατών μελών δεν προβλέπονται στη Συνθήκη της Λισαβόνας, διότι αυτό θα ερχόταν σε αντίθεση με το άρθρο 4 της Συνθήκης. Και, επίσης, η Ε.Ε. δεν έχει Ένοπλες Δυνάμεις. Όσο για το ΝΑΤΟ, θα μπορούσε να παράσχει εγγυήσεις ασφάλειας, μόνο στην περίπτωση που το νέο κράτος εντασσόταν σ' αυτό. Όμως η ασφάλεια αυτή δεν θα κάλυπτε απειλές προερχόμενες από την Τουρκία, η οποία είναι επίσης μέλος του ΝΑΤΟ. Σε κάθε περίπτωση, η ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ είναι ένα ζήτημα που θα το αποφασίσει το νέο κράτος και δεν μπορεί να περιληφθεί σε οποιαδήποτε συμφωνία λύσης.

ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΕΝΤΑΡΑΣ
Αντιστράτηγος ε.α.

Όχι αποστρατιωτικοποίηση

Καιρός να αντιληφθούν όλοι όσοι εμπλέκονται με το κυπριακό πρόβλημα ότι ασφάλεια στο νέο κράτος που θα προκύψει από τη λύση θα προσφέρει το ίδιο το κράτος και κανένας άλλος. Και όσοι κόπτονται για το Διεθνές Δίκαιο και την ασφάλεια, ας διακηρύξουν δημόσια την ανάγκη συγκρότησης στρατού από το νέο κράτος, μιας μεικτής επαγγελματικής δύναμης, η οποία να έχει τη δυνατότητα να εκπληρώνει τις παρακάτω αποστολές.

Να διασφαλίζει την Κύπρο από τις ασύμμετρες απειλές, να εξασφαλίζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Κύπρου στην ΑΟΖ και να εκπληρώνει τις διεθνείς υποχρεώσεις, ήτοι, την προστασία του FIR, την έρευνα - διάσωση και τη συμμετοχή στις ειρηνευτικές αποστολές του ΟΗΕ και της Ε.Ε. Εάν το νέο κράτος δεν έχει Ένοπλες Δυνάμεις, τότε όλες αυτές τις υποχρεώσεις, είτε του ίδιου του κράτους είτε τις διεθνείς, θα τις αναλάβει η Τουρκία, προς τέρψιν όλων όσοι οραματίζονται την αποστρατιωτικοποίηση της Κύπρου.