ΕΙΝΑΙ ΑΞΙΟΝ ΠΡΟΣΟΧΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΓΟΝΟΣ ΟΤΙ ΣΤΙΣ ΔΙΑΚΟΙΝΟΤΙΚΕΣ ΣΥΝΟΜΙΛΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΟΥΔΑΜΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ Η ΛΕΞΗ ΒΕΤΟ. ΟΛΑ ΤΑ ΒΕΤΟ ΕΙΝΑΙ ΣΥΓΚΕΚΑΛΥΜΜΕΝΑ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΦΡΑΣΕΟΛΟΓΙΕΣ ΤΗΣ ΜΟΡΦΗΣ: ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ «ΜΙΑ ΘΕΤΙΚΗ ΨΗΦΟΣ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΩΝ» Ή «ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΙΣΤΩΣΩΝ ΠΟΛΙΤΕΙΩΝ» Ή «ΕΙΔΙΚΗ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑ»

Ιστορικό παράδειγμα, από το οποίο θα έπρεπε να αντλούμε χρήσιμα διδάγματα προς αποφυγήν, είναι η περίπτωση της ίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960. Λειτούργησε με ένα δοτό σύνταγμα, στο οποίο οι συντάκτες του, κυρίως οι Βρετανοί και Τούρκοι, περιέλαβαν δυσλειτουργικά στοιχεία, που προάγουν τον φυλετικό και διακοινοτικό διαχωρισμό, με αποτέλεσμα να προκληθούν αδιέξοδα από τα πρώτα βήματά της, ως ανεξάρτητου κράτους

Σε ένα κράτος ή οργανισμό η δυνατότητα λήψη απόφασης είναι καθοριστικής σημασίας για τη λειτουργικότητα και βιωσιμότητά του. Η αδυναμία λήψης απόφασης οδηγεί σε αδιέξοδα, τέλμα και κατάρρευση του συστήματος. Ιστορικό παράδειγμα, από το οποίο θα έπρεπε να αντλούμε χρήσιμα διδάγματα προς αποφυγήν, είναι η περίπτωση της ίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) το 1960.

Λειτούργησε με ένα δοτό σύνταγμα, στο οποίο οι συντάκτες του, κυρίως οι Βρετανοί και Τούρκοι, περιέλαβαν δυσλειτουργικά στοιχεία, που προάγουν τον φυλετικό και διακοινοτικό διαχωρισμό, με αποτέλεσμα να προκληθούν αδιέξοδα από τα πρώτα βήματά της, ως ανεξάρτητου κράτους. Στην εκτελεστική εξουσία δόθηκε το δικαίωμα της αρνησικυρίας (ΒΕΤΟ) στον Τουρκοκύπριο (Τ/κ) αντιπρόεδρο της κυβέρνησης για τα θέματα ασφάλειας/άμυνας και εξωτερικής πολιτικής και στη νομοθετική εξουσία (Άρθρο 78) προβλέφθηκαν χωριστές πλειοψηφίες για έγκριση των φορολογικών νόμων.

Οι Τ/κ, από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας της ΚΔ, λόγω εξάρτησής τους από την Τουρκία, η οποία δεν ευνοούσε την ύπαρξη ενός ανεξάρτητου κράτους έναντι των νοτίων ακτών της, άσκησαν το δικαίωμα της αρνησικυρίας και προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα. Συγκεκριμένα, ο Τ/κ αντιπρόεδρος, στον τομέα της αμυντικής πολιτικής, την 20ή Οκτ. 1961, άσκησε βέτο στην απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου για τη συγκρότηση του Κυπριακού Στρατού σε μεικτή βάση.

Υποστήριζε ότι η συγκρότησή του μέχρι το επίπεδο λόχου έπρεπε να είναι σε αμιγή εθνοτική βάση. Στον τομέα της εξωτερικής πολιτικής προέβαλε βέτο την 21η Σεπτ. 1961 στην απόφαση του Προέδρου της ΚΔ να λάβει μέρος στη Διάσκεψη των Αδεσμεύτων στο Βελιγράδι. Στον τομέα της νομοθετικής εξουσίας οι Τ/κ βουλευτές την 31η Μαρ. 1961 προέβαλαν βέτο στο νομοσχέδιο «περί είσπραξης φόρων» και τη 18η Δεκ. 1961 στο νομοσχέδιο «περί φορολογίας εισοδήματος».

Πέραν τούτων, συσσωρεύτηκαν προβλήματα και σε άλλους τομείς (χωριστοί δήμοι, κάλυψη δημοσίων θέσεων σε ποσοστό 30% από το 18% των Τ/κ, κ.ά.) που προκάλεσαν δυσλειτουργίες, βαρύ κλίμα, προστριβές και δυσπιστία μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Δυσλειτουργίες που έδρασαν ως τροχοπέδη στη λειτουργία του νεοσύστατου κράτους.

Τα θεμέλια του κράτους υπέσκαπτε η Τουρκία, η οποία έθεσε ως στόχο τον έλεγχο της νήσου και το 1957 συνέταξε και έθεσε σε εφαρμογή το σχέδιο «Επανάκτησης Κύπρου» του Γραφείου Ειδικού Πολέμου του Γενικού Επιτελείου Στρατού της Τουρκίας (μεταφορά οπλισμού από την Τουρκία προ και μετά την ίδρυση της ΚΔ, στρατιωτικοποίηση της οργάνωσης ΤΜΤ, θύλακες, υποδαύλιση συγκρούσεων και εχθρότητας μεταξύ των δύο κοινοτήτων, πράξεις προβοκάτσιας κ.ά.).

Η αρχή της πλειοψηφίας

Πρέπει να επισημανθεί ότι, στα δημοκρατικά πολιτεύματα, για να μην προκαλούνται αδιέξοδα στη λειτουργία του κράτους, ακολουθείται η αρχή της πλειοψηφίας στη λήψη αποφάσεων. Η αρχή αυτή παραβιάσθηκε κατάφωρα στο σχέδιο Ανάν για λύση του Κυπριακού, όπως και στις διεξαγόμενες, έκτοτε, συνομιλίες για λύση Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ), με συγκλίσεις που βασίζονται στην παραβίαση αυτής της αρχής. Μια παραβίαση που οδηγεί στην αδικία και την αδυναμία λήψης απόφασης.

Στην αδικία, αφού εξισώνεται το 82% των Ελληνοκυπρίων (Ε/κ) με το 18% των Τ/κ είτε με αριθμητική ισότητα (γερουσία, δικαστική εξουσία), είτε με συγκεκαλυμμένα βέτο των Τ/κ (εκτελεστική εξουσία, κάτω Βουλή), και στην αδυναμία λήψη απόφασης, αφού στο επίπεδο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης απαιτείται συναπόφαση των δύο συνιστωσών πολιτειών για όλα τα ζωτικής φύσεως θέματα.

Στο επίπεδο αυτό θα υπάρχει πάντα συγκρουσιακή σχέση μεταξύ των πολιτειών, επειδή η τ/κ πολιτεία θα υποστηρίζει τα συμφέροντα της Τουρκίας σε βάρος εκείνων του κυπριακού κράτους. Αυτό θα συμβαίνει, επειδή οι Τ/κ θα έχουν πλήρη εξάρτηση από την Τουρκία, λόγω πλειοψηφίας εποίκων και διμερών συμφωνιών, σε όλους τους τομείς.

Η Τουρκία απαιτεί να ενσωματωθούν στη λύση οι συμφωνίες αυτές, όπως πέτυχε να επιβάλει και στην περίπτωση του σχεδίου Ανάν. Θέματα ΑΟΖ, φυσικού αερίου, FIR, αγωγού EASTMED, ασφάλειας/άμυνας και στρατηγικών συνεργασιών της Κύπρου με τις γειτονικές της χώρες (Ελλάδα, Ισραήλ, Αίγυπτος) θα αποτελούν πάντα σημεία τριβής και αντιπαράθεσης μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων στο επίπεδο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και θα υπάρχει αδυναμία λήψης απόφασης.

Η Τουρκία διεκδικεί παράνομα το 40% της ΑΟΖ της Κύπρου, απαιτεί μεταφορά του φυσικού αερίου της ΑΟΖ της στην Τουρκία, δεν αναγνωρίζει την οριοθέτηση της ΑΟΖ της ΚΔ με τις γειτονικές της χώρες, ούτε τις στρατηγικές συνεργασίες που έχει αναπτύξει με αυτές. Καταπολεμά το πρόγραμμα του αγωγού EASTMED, απαιτεί ευρωπαϊκές ελευθερίες στους Τούρκους υπηκόους και τη διατήρηση εγγυητικών δικαιωμάτων και στρατευμάτων σε ένα κράτος, το οποίο θεωρεί εκλιπόν από το 1963.

Στη ΔΔΟ (με αποκέντρωση ή μη εξουσιών), η αδυναμία λήψης απόφασης στο επίπεδο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης για τα ζωτικής φύσεως θέματα θα οδηγεί σε αδιέξοδα, παράλυση του κράτους και στρατηγική κατάρρευσή του προς όφελος της Τουρκίας, που έχει αμετακίνητο στόχο τον έλεγχο ολόκληρης της Κύπρου. Αυτό θα συμβαίνει ακόμα και αν οι Τ/κ αποδεχθούν να έχουν μία θετική ψήφο μόνο στα θέματα που επηρεάζουν τα δικά τους ζωτικά συμφέροντα, γιατί αυτά ταυτίζονται με εκείνα της Τουρκίας, λόγω πλήρους εξάρτησης (πλειοψηφία εποίκων, διμερείς συμφωνίες).

Είναι αδήριτη ανάγκη να εγκαταλειφθεί η μορφή της λύσης Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ), που καταλύει την ΚΔ, παραβιάζει τη δημοκρατική αρχή της πλειοψηφίας στη λήψη αποφάσεων και τα ανθρώπινα δικαιώματα με την απαίτηση εγγυημένων πλειοψηφιών σε κατοίκους και περιουσίες στις δύο ζώνες. Το εφεύρημα της κλήρωσης, που μελετάται για να αντιμετωπισθεί το πρόβλημα της αδυναμίας λήψης απόφασης στη ΔΔΟ, είναι αντιδημοκρατική ρύθμιση που προσβάλλει το κύρος του κράτους και την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας.

Σε κανένα κράτος και κανέναν οργανισμό δεν εφαρμόζεται αυτή η ρύθμιση. Είναι άξιον προσοχής και το γεγονός ότι στις διακοινοτικές συνομιλίες για τη λύση του Κυπριακού ουδαμού αναφέρεται η λέξη βέτο. Όλα τα βέτο είναι συγκεκαλυμμένα πίσω από φρασεολογίες της μορφής: απαιτείται «μια θετική ψήφος των Τουρκοκυπρίων» ή «συμφωνία των συνιστωσών πολιτειών» ή «ειδική πλειοψηφία». Αν δεν ληφθούν υπ’ όψιν τα προς αποφυγήν διδάγματα του 1960, ο Ελληνισμός της Κύπρου θα είναι καταδικασμένος να ζήσει ξανά τον εφιάλτη των βέτο στη λειτουργία του κράτους του σε μια λύση ΔΔΟ.

ΦΟΙΒΟΣ ΚΛΟΚΚΑΡΗΣ
Αντιστράτηγος ε.α.