ΤΑΣΟΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΗΣ: ΣΤΟΧΟΣ ΜΑΣ, ΕΝΑ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΕ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Ο ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΑΡΙΔΙΟ, ΤΟ ΚΑΝΕΙ ΝΑ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΚΑΙ ΕΠΙΒΑΛΛΕΙ, ΩΣΤΕ ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΝΑ ΕΠΙΔΙΩΚΕΙ ΤΗΝ ΑΡΙΣΤΕΙΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΡΟΛΟ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΚΗΝΗ, ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ ΟΤΙ ΕΧΕΙ ΝΑ ΔΙΑΔΡΑΜΑΤΙΣΕΙ ΚΑΙ ΕΝΑΝ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΡΟΛΟ

* Θα «κτίσουμε» σε αυτά που έχουν γίνει όλα αυτά τα χρόνια λειτουργίας του πανεπιστημίου, για να μπορέσουμε να πάμε ακόμη καλύτερα σε θέματα έρευνας και καινοτομίας. Θα προσπαθήσουμε επίσης να βελτιώσουμε ακόμη πιο πολύ το επίπεδο της παρεχόμενης εκπαίδευσης στοχεύοντας στην ποιοτική διδασκαλία, έχοντας υπόψη ότι η ποιοτική διδασκαλία δεν είναι ξεκομμένη από την ποιοτική έρευνα

* Στο σημείο ανάπτυξης, που βρίσκεται αυτήν τη στιγμή το πανεπιστήμιο, χρειάζεται να επικεντρώσουμε τις προσπάθειές μας στη στρατηγική ανάπτυξη. Η ίδρυση νέων σχολών και τμημάτων είναι σωστό να γίνεται στοχευμένα και προγραμματισμένα

Το όραμα και τους στόχους του για το Πανεπιστήμιο Κύπρου αναλύει, σε συνέντευξή του στη «Σημερινή» της Κυριακής, ο νέος πρύτανης, Τάσος Χριστοφίδης, ο οποίος διαδέχεται στην Πρυτανεία τον κ. Κωνσταντίνο Χριστοφίδη.

Κύρια επιδίωξη, τονίζει, να καταστεί το Πανεπιστήμιο ένα πρωτοπόρο ακαδημαϊκό ίδρυμα, που προάγει την επιστήμη και παράγει νέα γνώση προς όφελος της κοινωνίας, «αλλά και που ταυτόχρονα παρέχει πανεπιστημιακή εκπαίδευση άριστης ποιότητας», διασφαλίζοντας τον δημόσιο χαρακτήρα του ως το ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα της χώρας.

Σχεδιασμός με όραμα για το μέλλον

Ποιο το όραμα και οι προτεραιότητές σας ως νέου Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου;

Το Πανεπιστήμιο, έπειτα από σχεδόν τριάντα χρόνια ζωής, έχει καθιερωθεί στα μάτια της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας και της κοινωνίας ως ένα πολύ καλό εκπαιδευτικό ίδρυμα, που υπηρετεί την επιστήμη, παράγει έρευνα υψηλού επιπέδου και εκπαιδεύει φοιτητές με τον καλύτερο δυνατό τρόπο σε σημαντικούς κλάδους σπουδών. Στόχος θα πρέπει να είναι να ανεβάσουμε το πανεπιστήμιο ακόμη πιο υψηλά, ώστε αυτό να καταστεί ένα πρωτοπόρο ακαδημαϊκό ίδρυμα, που προάγει την επιστήμη και παράγει νέα γνώση προς όφελος της κοινωνίας, αλλά και που ταυτόχρονα παρέχει πανεπιστημιακή εκπαίδευση άριστης ποιότητας.

Στο σημείο ανάπτυξης, που βρίσκεται αυτήν τη στιγμή το πανεπιστήμιο, χρειάζεται να επικεντρώσουμε τις προσπάθειές μας στη στρατηγική ανάπτυξη. Η ίδρυση νέων σχολών και τμημάτων είναι σωστό να γίνεται στοχευμένα και προγραμματισμένα. Είναι πολύ καθοριστικό αυτήν τη στιγμή να ενδυναμώσουμε τις οντότητες του Πανεπιστημίου, συμπεριλαμβανομένων και των πολλών ερευνητικών κέντρων και μονάδων που το πανεπιστήμιο διαθέτει, ώστε αυτές να έχουν την πραγματική δυνατότητα να ανταποκριθούν πλήρως στην αποστολή τους.

Επιπλέον, είναι σημαντικό το πανεπιστήμιο να μπορεί να προσελκύσει μεγάλο αριθμό ικανών ξένων φοιτητών. Ιδιαίτερη προσπάθεια θα πρέπει να καταβληθεί για την προσέλκυση ξένων φοιτητών στα μεταπτυχιακά μας προγράμματα, που σε ένα ερευνητικό πανεπιστήμιο όπως το δικό μας διαδραματίζουν έναν πολύ σημαντικό ρόλο. Οι ξένοι φοιτητές εμπλουτίζουν το πανεπιστήμιο και τη χώρα μας, ενώ αποτελούν και τους καλύτερους πρεσβευτές μας στο εξωτερικό.

Βεβαίως, για να μπορέσουμε να έχουμε μεγάλο αριθμό ξένων φοιτητών, χρειάζεται η Κύπρος να γίνει προσιτή χώρα για σπουδές. Δυστυχώς, το υψηλό κόστος στέγης και διαβίωσης είναι απαγορευτικό. Η επίλυση του προβλήματος στέγης, που αντιμετωπίζουν οι φοιτητές, Κύπριοι και ξένοι, και η παροχή οικονομικών κινήτρων θα είναι, νομίζω, τα δύο πρώτα βήματα που χρειάζεται να γίνουν για την προσέλκυση φοιτητών από άλλες χώρες.

Εκσυγχρονισμός του εκπαιδευτικού συστήματος

Ο προκάτοχός σας είχε βάλει υψηλά τον πήχη των στοχοθεσιών, πετυχαίνοντας να προσανατολίσει τις δραστηριότητες του Πανεπιστημίου προς μια ιδιαίτερα δημιουργική εξωστρέφεια, ιδία στα θέματα έρευνας και οικονομίας. Εσείς, παραλαμβάνοντας τη σκυτάλη, προς ποια κατεύθυνση θα πορευθείτε;

Μπορεί ένας νέος πρύτανης να πιστεύει σε ένα διαφορετικό μοντέλο και σε διαφορετικές αρχές διοίκησης από τον προκάτοχό του, όμως σε καμιά περίπτωση δεν ακυρώνει το έργο των προκατόχων του. Ο στόχος όλων μας στο πανεπιστήμιο είναι κοινός. Το πανεπιστήμιο θα συνεχίσει να πορεύεται σε δρόμους που το οδηγούν στην ακαδημαϊκή αριστεία, σε καινοτόμα και πρωτοποριακά επιτεύγματα.

Θα «κτίσουμε» σε αυτά που έχουν γίνει όλα αυτά τα χρόνια λειτουργίας του πανεπιστημίου, για να μπορέσουμε να πάμε ακόμη καλύτερα σε θέματα έρευνας και καινοτομίας. Θα προσπαθήσουμε επίσης να βελτιώσουμε ακόμη πιο πολύ το επίπεδο της παρεχόμενης εκπαίδευσης στοχεύοντας στην ποιοτική διδασκαλία, έχοντας υπόψη ότι η ποιοτική διδασκαλία δεν είναι ξεκομμένη από την ποιοτική έρευνα.

Από την άλλη, πιστεύω ότι το πανεπιστήμιο θα μπορούσε να έχει και έναν αυξημένο ρόλο σε θέματα που απασχολούν την κοινωνία μας. Ιδιαίτερα θα ήθελα να σταθώ στα ουσιαστικά θέματα Παιδείας και Υγείας που θα πρέπει να μας απασχολήσουν. Το ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα της χώρας μπορεί να έχει ουσιαστικό ρόλο στον εκσυγχρονισμό του εκπαιδευτικού μας συστήματος, αλλά και στην αναβάθμιση του επιπέδου της παρεχόμενης ιατρικής φροντίδας.

Ειδικά για το εκπαιδευτικό μας σύστημα χρειάζεται να αφήσουμε στην άκρη τα περιθωριακά προβλήματα, που δεν είναι ουσιαστικά και αποπροσανατολίζουν και να επικεντρωθούμε στο πώς θα πάρουμε το εκπαιδευτικό μας σύστημα πιο μπροστά.

Επιδιώκουμε την αριστεία

Πώς μπορεί το Πανεπιστήμιο να «εκπληρώσει» το ακαδημαϊκό του πεπρωμένο, προσδιορίζοντας αυτόνομα τον δημόσιο ρόλο του, στο πλαίσιο αυτού που ονομάζεται «ακαδημαϊκός καπιταλισμός»;

Είναι γνωστόν ότι η κρατική χορηγία αυτήν τη στιγμή προς το πανεπιστήμιο, σε σύγκριση με αυτήν πριν από την οικονομική κρίση, είναι σημαντικά μειωμένη. Αυτή η πραγματικότητα, από μόνη της δημιουργεί πίεση στο πανεπιστήμιο να κινηθεί προς άλλες κατευθύνσεις για την εξασφάλιση οικονομικών πόρων. Αυτό όμως συνεπάγεται κινδύνους. Ένας κίνδυνος είναι η υποβάθμιση των κριτηρίων εισδοχής και του επιπέδου σπουδών σε κάποια προγράμματα.

Ένας άλλος κίνδυνος είναι να κινηθεί το πανεπιστήμιο σε κλάδους σπουδών που είναι «εμπορικοί» και που ίσως να μην ταιριάζουν σε ένα σοβαρό κρατικό ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα. Το πανεπιστήμιο έχει αναπτυχθεί σε πολύ μεγάλο βαθμό και έχει καταξιωθεί χωρίς να έχει αποβάλει τον δημόσιό του χαρακτήρα.

Ο δημόσιος χαρακτήρας του πανεπιστημίου δεν είναι βαρίδιο, το κάνει να ξεχωρίζει και επιβάλλει, ώστε το πανεπιστήμιο να επιδιώκει την αριστεία και πρωταγωνιστικό ρόλο στη διεθνή επιστημονική σκηνή, έχοντας υπόψη ότι έχει να διαδραματίσει και έναν σημαντικό κοινωνικό ρόλο. Ο «ακαδημαϊκός καπιταλισμός» μπορεί να επιβάλλει τη σταδιακή υπαγωγή της διαδικασίας εκπαίδευσης στην εμπορευματική λογική, αλλά δεν πρέπει να του επιτρέψουμε να επιβάλει σε ένα δημόσιο πανεπιστήμιο να ξεφύγει από τη βασική του αποστολή.

Από τη μια είναι η κρατική αυταρχία, με τις θεσμικές και νομικές επιτηρήσεις της, και, από την άλλην, η αγορά, με τις επιταγές και τις ποδηγετήσεις της, που καθορίζει, ενίοτε, τόσο τους σκοπούς της εκπαίδευσης, όσο και το περιεχόμενό της. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, τι μπορεί να κάνει το Πανεπιστήμιο και ποιος ο ρόλος του;

Οι θεσμικές και νομικές επιτηρήσεις υπάρχουν για κάθε πανεπιστημιακό ίδρυμα και ιδιαίτερα γι’ αυτά που χρηματοδοτούνται από τον φορολογούμενο πολίτη. Είναι σημαντικό, όμως, αυτές να μη βάζουν σε κίνδυνο βασικές αρχές και αξίες, όπως τις αξίες της ακαδημαϊκής ελευθερίας και της αυτονομίας του Πανεπιστημίου. Στο θέμα αυτό νομίζω ότι η ισχύουσα νομοθεσία που ρυθμίζει τη λειτουργία του πανεπιστημίου είναι ισορροπημένη.

Από την άλλην, η αγορά σπρώχνει τα πράγματα προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις. Ένα δημόσιο πανεπιστήμιο, όμως, είναι αναγκαίο, χωρίς να ζει στον δικό του ιδεατό κόσμο και να αποκλείει οποιαδήποτε σύνδεση με την αγορά εργασίας, να μην παρασύρεται από τις πρόσκαιρες, σε πολλές περιπτώσεις, ανάγκες της αγοράς και να παραμένει προσηλωμένο στη βασική του αποστολή, που είναι η προαγωγή της επιστήμης στο σύνολό της, η διατήρηση της επιστημονικής πολυφωνίας, η παροχή πανεπιστημιακής εκπαίδευσης υψηλού επιπέδου ακόμη και σε γνωστικά αντικείμενα που δεν είναι «εμπορικά», αλλά που δεν μπορούν να απουσιάζουν από ένα σοβαρό δημόσιο πανεπιστήμιο, και η ουσιαστική, σε βάθος χρόνου, συνεισφορά στην πρόοδο του τόπου και της κοινωνίας.

Ισορροπημένο το νομοθετικό πλαίσιο

Πώς κρίνετε το νομοθετικό πλαίσιο που ορίζει σήμερα τη λειτουργία του Πανεπιστημίου; Θεωρείτε ότι χρήζει αλλαγών και προς ποια κατεύθυνση;

Το πανεπιστήμιο είχε την τύχη να αρχίσει να λειτουργεί με ένα πολύ καλό και ισορροπημένο νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο, μεταξύ άλλων, διασφάλιζε και την ακαδημαϊκή ελευθερία και την αυτονομία του. Πανεπιστήμιο χωρίς ακαδημαϊκή ελευθερία και αυτονομία, δεν είναι πανεπιστήμιο. Κατά καιρούς έχουν γίνει κάποιες αναγκαίες τροποποιήσεις, όπως οι πιο πρόσφατες, που αφορούν την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα και τη δυνατότητα προσφοράς προγραμμάτων σε διεθνή γλώσσα. Προσωπικά πιστεύω ότι αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του πανεπιστημίου θα πρέπει να γίνονται πολύ σπάνια και μόνο για πολύ σοβαρό λόγο.

Υπήρξαν και υπάρχουν προσπάθειες χειραγώγησης

Αισθάνεστε ότι άλλοι θεσμοί εξουσίας στην κυπριακή κοινωνία χαλιναγωγούν ή επιχειρούν να παρεμποδίσουν την προσπάθεια του Πανεπιστημίου να επιταχύνει τον βηματισμό του προς τα εμπρός, ανοίγοντας δρόμους για την κυπριακή κοινωνία;

Στο παρελθόν, ιδιαίτερα στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, υπήρξαν από θεσμούς εξουσίας προσπάθειες χειραγώγησης του πανεπιστημίου και απόπειρες για παρεμπόδιση της πορείας του να πάει μπροστά. Η κυπριακή κοινωνία είναι βαθιά συντηρητική και ανασφαλής και συνήθως βλέπει με επιφύλαξη οτιδήποτε νέο ή οποιαδήποτε προσπάθεια γίνεται να ταράξουν τα λιμνάζοντα ύδατα. Επομένως, ένας νέος θεσμός όπως το πανεπιστήμιο δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση. Ευτυχώς, εκείνες οι προσπάθειες δεν ήταν επιτυχείς.

Αν και πιο αραιές, αυτές οι προσπάθειες παρατηρούνται και στις μέρες μας. Αναφέρω ενδεικτικά το θέμα ίδρυσης και λειτουργίας πανεπιστημιακών κλινικών στα δημόσια νοσηλευτήρια. Όλοι γνωρίζουν ότι με τη λειτουργία των κλινικών αυτών το όφελος για τον πολίτη και τον τόπο θα είναι τεράστιο, αφού το επίπεδο της παρεχόμενης ιατρικής φροντίδας θα αναβαθμιστεί. Αλλά, δυστυχώς, παρατηρούνται αντιδράσεις, που βεβαίως δεν σχετίζονται με το καλώς νοούμενο συμφέρον των πολιτών.

Ικανή και έτοιμη να παρεμβαίνει η επιστημονική κοινότητα

Θεωρείτε ότι η ακαδημαϊκή κοινότητα είναι, πλέον, ικανή και έτοιμη να επιτύχει την επιστημονική διείσδυση του Πανεπιστημίου στην κοινωνία;

Η ακαδημαϊκή κοινότητα είναι και ικανή και έτοιμη και παρεμβαίνει στην κοινωνία με το επιστημονικό της έργο, έστω και αν αυτό γίνεται αθόρυβα. Αυτό πράττει εδώ και καιρό. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οργανωμένες οντότητες ή μεμονωμένα μέλη του προσωπικού προσφέρουν την επιστημονική τους γνώση προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Θα ήταν αδύνατο να αναφέρω όλες τις περιπτώσεις, όμως ενδεικτικά αναφέρω ότι το Κέντρο Μοριακής Ιατρικής του πανεπιστημίου προσφέρει διαγνωστικά τεστ στο Υπουργείο Υγείας, σε γιατρούς και πολίτες, ενώ σημειώνω με ικανοποίηση το προχθεσινό επιστημονικό συνέδριο και την εκδήλωση του Κέντρου Εφαρμοσμένης Νευροεπιστήμης για την τρίτη ηλικία και την άνοια.

Τέλος, θα πρέπει να τονίσω με έμφαση ότι, με τη συνεχή ανάπτυξη της Ιατρικής Σχολής, η επιστημονική συνεισφορά του πανεπιστημίου στην κοινωνία και στους πολίτες ως προς τα θέματα υγείας θα γίνεται πιο έντονη.

Διάχυση της γνώσης

Παρά τις ποικιλώνυμες παρεμβάσεις του Πανεπιστημίου, σε διάφορους τομείς, υπάρχει μια διάχυτη αίσθηση ότι διακρίνεται από μια τάση απομονωτισμού σε σχέση με τα δημόσια πράγματα, οχυρούμενο πίσω από τα τείχη της γνώσης. Πώς θα το σχολιάζατε;

Είναι γεγονός ότι σε ένα πανεπιστήμιο με ερευνητικό προσανατολισμό, όπως το δικό μας, ο περισσότερος χρόνος αφιερώνεται στον τομέα της έρευνας και της παραγωγής νέας γνώσης. Οι συνάδελφοι είναι αφοσιωμένοι ερευνητές, αφού γνωρίζουν ότι το ποιοτικό ερευνητικό έργο είναι αυτό που βάζει τόσο τους ίδιους, όσο και το πανεπιστήμιο στον διεθνή ερευνητικό χάρτη. Από την άλλη, δυστυχώς, στην Κύπρο επικρατεί η εντύπωση ότι παρέμβαση του πανεπιστημίου σημαίνει συχνή αρθρογραφία των πανεπιστημιακών στον έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο.

Αναμφίβολα αυτή η μορφή παρέμβασης είναι σημαντική και οι πανεπιστημιακοί, έστω και αραιά, παρεμβαίνουν όταν πιστεύουν ότι έχουν κάτι σημαντικό να πουν. Όμως, θα πρέπει να λεχθεί ότι η παρέμβαση του πανεπιστημίου με άλλες μορφές είναι επίσης πολύ σημαντική.

Η προσφορά εμπειρογνωμοσύνης και συμβουλευτικών υπηρεσιών σε φορείς και οργανωμένα σύνολα ή ακόμη και σε μεμονωμένα άτομα, η προσφορά μαθημάτων επιμόρφωσης από συναδέλφους σε συνεργασία με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, η προσφορά μαθημάτων από συναδέλφους της Φιλοσοφικής Σχολής στον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού για σκοπούς κατάρτισης των ξεναγών, οι πολιτιστικές δραστηριότητες και παρεμβάσεις, οι ενημερωτικές εκδηλώσεις και δημόσιες διαλέξεις και οι εκλαϊκευμένες ομιλίες σε σχολεία και οργανωμένα σύνολα αποτελούν παραδείγματα παρέμβασης και γίνονται σε καθημερινή βάση, όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά ακόμη και στην ομογένεια του εξωτερικού.

Συλλογική η προσπάθεια

Πώς αντιμετωπίζετε το γεγονός ότι η νέα πρυτανική ηγεσία βρίσκεται για πρώτη φορά στο πηδάλιο, αφού τόσον εσείς όσο και οι δύο αντιπρυτάνεις δεν είχαν πρότερη ανάμειξη στη διοίκηση του Πανεπιστημίου;

Δεν είναι ορθό ότι τα άτομα της νέας πρυτανείας δεν είχαν πρότερη ανάμειξη στη διοίκηση του Πανεπιστημίου. Αντιθέτως και οι τρεις έχουμε υπηρετήσει σε θέσεις διοίκησης είτε από τη θέση προέδρου τμήματος, κοσμήτορα σχολής, μέλους της Συγκλήτου και άλλων συλλογικών οργάνων, διευθυντή ερευνητικών μονάδων, είτε ακόμη και από τη θέση μέλους διοικούσας επιτροπής άλλων πανεπιστημίων.

Έχοντας υπηρετήσει από αυτές τις θέσεις διοίκησης και με την εμπειρία που έχει αποκτήσει και με τον ενθουσιασμό που τη διακρίνει, νομίζω ότι η νέα πρυτανεία είναι σε θέση να ανταποκριθεί με απόλυτη επιτυχία στις προσδοκίες της πανεπιστημιακής κοινότητας. Βεβαίως, θα πρέπει πάντοτε να έχουμε υπόψη ότι τα επιτεύγματα του πανεπιστημίου είναι αποτέλεσμα της συλλογικής προσπάθειας των μελών της κοινότητας και όχι μόνο των πρυτανικών Αρχών.