Ν. ΡΟΛΑΝΔΗΣ: ΦΟΒΑΜΑΙ ΟΤΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΦΤΑΣΕΙ ΣΤΑ ΑΚΡΑ, ΣΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΕΠΑΝΑΦΕΡΩ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΜΟΥ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΡΑΤΟΡΙΟΥΜ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΥ ΜΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ, ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ

Ανέκαθεν ήμουν υπέρ αυτού του τύπου ομοσπονδίας, η οποία, με τη λογική της αποκέντρωσης, επιτυγχάνει τη βιωσιμότητα του συστήματος. Διότι, όταν έχεις όλα τα θέματα στην Κεντρική Κυβέρνηση, θα έχεις ατέρμονες συζητήσεις, που θα δυσχεραίνουν τη λειτουργία του κράτους

Απόλυτη συμφωνία με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας στο θέμα της αποκεντρωμένης ομοσπονδίας εκφράζει ο πρώην Υπουργός Εξωτερικών και Εμπορίου, Νίκος Ρολάνδης, επισημαίνοντας πως όσο αποκεντρωμένη είναι η ομοσπονδιακή δομή, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η λειτουργικότητα του συστήματος, με λιγότερα προβλήματα και δυσλειτουργίες.

Εκφράζει, παράλληλα, έντονη ανησυχία για τις κινήσεις της Άγκυρας στην κυπριακή ΑΟΖ, προτρέποντας τον Νίκο Αναστασιάδη να αντικρίσει με μεγαλύτερη προσοχή τα θέματα των υδρογονανθράκων. Στο πλαίσιο αυτό, επαναφέρει την πρότασή του για προσωρινή αναστολή του ενεργειακού προγράμματος, μέχρι την επίλυση Κυπριακού.

Η έκθεση του Γ.Γ. των ΗΕ σηματοδοτεί την επανέναρξη της διαδικασίας στο Κυπριακό, κάτι που διακαώς επιζητούσε η πλευρά μας, προβαίνοντας, ωστόσο, σε μια σειρά σημαντικών αναφορών, που κατατείνουν προς μια διαφοροποίηση του τοπίου όπως το γνωρίζαμε μέχρι σήμερα. Κάνει λόγο για νέες ιδέες, σημεία αναφοράς, κ.λπ. Τι να αναμένουμε;

Τα τελευταία 40 χρόνια έχω διαβάσει δεκάδες εκθέσεις των Γ.Γ. του ΟΗΕ για το Κυπριακό. Πάντοτε δίδονται αρκετές ερμηνείες στις εκθέσεις αυτές και καμιά φορά αποδίδονται απόψεις και εκτιμήσεις, που και οι ίδιοι τις οποίες συνέγραψαν, δεν τις είχαν σκεφτεί. Με απλά λόγια, πιστεύω ότι ο Γ.Γ. θέλει να συνεχιστεί η διαδικασία, αυτό είναι σαφές, και με κάποιο τρόπο θα συνεχιστεί. Ωστόσο, διαφαίνονται στην έκθεση και διάφορες επιφυλάξεις που υπάρχουν σ’ αυτό το προχωρημένο στάδιο της διαπραγμάτευσης, 44 χρόνια μετά την εισβολή.

Ο κ. Γκουτέρες προβαίνει παράλληλα σε αναφορά σε νέες ιδέες, και αυτό είναι σημαντικό, πέραν των ιδεών που έχουν ακουστεί μέχρι σήμερα, αναγνωρίζοντας, βεβαίως, και το δικό του πλαίσιο. Το σημαντικό, όμως, είναι αυτό: ότι κάνει αναφορά σε νέες ιδέες, οι οποίες μπορεί να χρησιμοποιηθούν. Αναφέρεται, επίσης, σε καλή προετοιμασία.

Όλα αυτά, συνιστούν τη βάση πάνω στην οποία πρέπει να εδραιώσουμε τις προσπάθειές μας στο επόμενο διάστημα. Φυσικά, είναι ένα πράγμα το να επαναρχίσουν οι συνομιλίες, και άλλο να καταλήξουμε σε συμφωνία. Ελπίζω, ωστόσο, να ξεκινήσει αυτός ο διάλογος, γιατί, διαφορετικά, η διχοτόμηση θα παγιωθεί, αν δεν παγιώθηκε ήδη.

Δύσκολη διαπραγμάτευση

Πώς εκτιμάτε ότι θα εξελιχθεί η διαπραγμάτευση, δεδομένων των δυσκολιών που υφίστανται;

Είναι γεγονός ότι, πλέον, δεν είναι καθόλου εύκολη η διαπραγμάτευση, αν δούμε την ουσία των πραγμάτων, καθώς έχουμε μια σειρά κρίσιμων θεμάτων που εκκρεμούν: Το θέμα των εποίκων, το θέμα των χρηστών περιουσιών, το θέμα της Μόρφου, η οποία, όπως αντιλαμβάνομαι, δεν θα επιστραφεί -παρότι, με δικές μου προσπάθειες, το 1981, είχαμε καταφέρει να συμπεριληφθεί στη δική μας πλευρά-, οι τουρκικές επενδύσεις στην κατεχόμενη περιοχή, το θέμα του νερού και του ρεύματος, το θέμα των τριών ελευθεριών για τους Τούρκους υπηκόους, τα μείζονα θέματα των εγγυήσεων, της ασφάλειας και της παραμονής στρατευμάτων, το θέμα της αποτελεσματικής συμμετοχής των Τ/κ στις εκάστοτε αποφάσεις, η εκ περιτροπής προεδρία κ.λπ.

Για όλα αυτά τα θέματα υπάρχουν τεράστιες δυσκολίες. Δυστυχώς, πολλά από αυτά τα θέματα δημιουργήθηκαν με την πάροδο του χρόνου, με τις απόψεις εκείνων που πίστευαν ότι, με τον μακροχρόνιο, θα κερδίσουμε. Δυστυχώς, όμως, με τον μακροχρόνιο κινδυνεύουμε να χάσουμε τα πάντα. Πέραν όλων αυτών, υπάρχει και το θέμα των υδρογονανθράκων, το οποίο, όπως έχω πει πλειστάκις, αντί να καταστεί καταλύτης για τη λύση του Κυπριακού, τείνει να καταστεί καταλύτης για μη λύση του Κυπριακού.

Στο σημείο αυτό έχω διαφορετικές απόψεις σε σχέση με όλους τους άλλους, καθώς, από το 2006, είχα υποβάλει την πρόταση να αποκτήσουν οι Τ/κ ένα μερίδιο των υδρογονανθράκων, προκειμένου να εξασφαλίσουμε κι εμείς, ως ε/κ πλευρά, το δικό μας μερίδιο. Δυστυχώς, τότε, ενώ ο Μ. Α. Ταλάτ δήλωσε πρόθυμος να συζητήσει αυτήν την πρόταση, ο Τάσσος Παπαδόπουλος δεν έπραξε τίποτε, με αποτέλεσμα, σήμερα, οι Τούρκοι να θέλουν συνδιαχείριση κ.λπ.

Να υπενθυμίσω, στο πλαίσιο αυτό, ότι προ καιρού είχα υποβάλει πρόταση για «επιβολή» μορατόριουμ στις δραστηριότητες για τα θέματα ενέργειας, προκειμένου να επιλυθεί, πρώτα, το Κυπριακό. Διότι, διερωτώμαι, πώς θα επιλυθεί το Κυπριακό, εάν ξεκινήσουν οι συνομιλίες και παράλληλα εκκινήσουν γεωτρήσεις δικές μας και μπει και η Τουρκία στο παιγνίδι;

Όλα αυτά προοιωνίζονται μια πολύ δύσκολη πορεία, η αποφυγή της οποίας επιβάλλει μια πιο συνετή πολιτική. Ανησυχώ πολύ γι’ αυτό το θέμα, και τώρα περισσότερο από κάθε άλλη φορά.

Κίνδυνοι στα ενεργειακά

Ποιους κινδύνους διαβλέπετε;

Όπως έχω επανειλημμένως επισημάνει, υπάρχει ο κίνδυνος η Τουρκία να μας εμποδίσει από του να αξιοποιήσουμε τον υποθαλάσσιο πλούτο της Κύπρου, δεύτερον, ενδέχεται η ίδια να αντλήσει μέρος αυτού του υποθαλάσσιου πλούτου, τρίτον, δεν αποκλείεται να μας οδηγήσει σε περιπέτειες, μη εξαιρουμένης της πολεμικής σύρραξης, και, τέταρτον, πιθανόν να οδηγήσει σε κατάρρευση, κάθε προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού. Επαναλαμβάνω, λοιπόν, την προτροπή μου προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, να μελετήσει αυτό το θέμα πιο προσεκτικά.

Δυστυχώς, ολόκληρος ο πολιτικός κόσμος δεν βλέπει αυτές τις δυσκολίες, επειδή έχουμε δικαίωμα, βάσει του δικαίου της θάλασσας, ως χώρα, να εκμεταλλευθούμε τους πόρους μας. Από την άλλη, όμως, ξεχνάμε ότι ένα μέρος αυτών των πόρων, με βάση τις θέσεις όλων, πρέπει να πάει στους Τ/κ. Κατά συνέπειαν, οιαδήποτε ενέργεια της Τουρκίας, παρότι παντελώς απαράδεκτη, θα κριθεί μέσα από αυτό το πρίσμα.

Πέραν τούτου, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι έχουμε να κάνουμε με μιαν απρόβλεπτη και επικίνδυνη χώρα, η οποία προβαίνει σε παράνομες επιθετικές ενέργειες σε διάφορα μέτωπα - Συρία, Ιράκ, κ.ο.κ. Πρόκειται, δηλαδή, για μια χώρα, η οποία μας δείχνει διαρκώς τον επικίνδυνο τρόπο που σκέφτεται.

Όλα αυτά, επιτάσσουν να πολιτευθούμε με μεγάλη προσοχή στο θέμα του ΦΑ, και επαναλαμβάνω την εισήγηση που υπέβαλα για μορατόριουμ στη διαδικασία υλοποίησης του ενεργειακού μας προγράμματος, μέχρι να λυθεί το Κυπριακό. Γιατί, αν λυθεί το Κυπριακό, θα είναι λυμένο και το πρόβλημα των φυσικών πόρων, αφού έχει συμφωνηθεί ότι οι υδρογονάνθρακες θα ανήκουν στην Κεντρική Κυβέρνηση. Για ποιον λόγο, λοιπόν, δεν αναμένουμε ακόμη λίγο, ώστε να εξασφαλίσουμε την πορεία λύσης του Κυπριακού;

Η αποκεντρωμένη ομοσπονδία

Γίνεται, το τελευταίο διάστημα, λόγος για μετατόπιση της βάσης λύσης του Κυπριακού, με τον ίδιο τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας να επαναφέρει το θέμα της «αποκεντρωμένης» ομοσπονδίας». Ποια η δική σας άποψη επί του θέματος;

Συμφωνώ με τον Πρόεδρο Αναστασιάδη όσον αφορά την ομοσπονδιακή δομή και το θέμα της αποκέντρωσης των εξουσιών. Αυτή ήταν η θέση μου πάντοτε, και πρέπει να αναφέρω ότι αυτή ήταν και η θέση πολλών άλλων χωρών που είναι ομοσπονδίες. Να υπομνήσω ότι στο περίφημο αγγλο-αμερικανο-καναδικό σχέδιο, που μας παραδόθηκε το 1978, η Κεντρική Κυβέρνηση περιοριζόταν στις απαραίτητες εξουσίες, εκείνες, δηλαδή, που επιβάλλετο, ώστε να διατηρηθεί η ενότητα του Κράτους. Αυτό, άλλωστε, προνοεί, και η συμφωνία Μακαρίου - Ντενκτάς.

Η οποία λέει το εξής: Οι εξουσίες και λειτουργίες της Κεντρικής Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης θα είναι τέτοιες, που θα διασφαλίζουν την ενότητα της χώρας, νοουμένου του δικοινοτικού χαρακτήρα του κράτους. Εφόσον, δηλαδή, έχουμε ένα δικοινοτικό ομοσπονδιακό κράτος, στην Κεντρική Κυβέρνηση αποδίδεις τις εξουσίες εκείνες που είναι αναγκαίες για τη διατήρηση της ενότητας.

προαναφερθέν σχέδιο ορίζονται οι εν λόγω εξουσίες ως εξής: Εξωτερικές υποθέσεις, εξωτερική άμυνα, θέματα συναλλάγματος και Κεντρικής Τράπεζας, διεθνές εμπόριο και εμπόριο μεταξύ δύο κοινοτήτων, επικοινωνίες, ομοσπονδιακά θέματα οικονομίας, τελωνείων, θέματα μετανάστευσης, πολιτικής αεροπορίας. Αυτές είναι οι αρμοδιότητες που εισηγείται το αγγλο-αμερικανο-καναδικό σχέδιο να αποδοθούν στην κεντρική κυβέρνηση.

Ίδιες πρόνοιες εισηγούνται και άλλα σχέδια των ΗΕ που ακολούθησαν, όπως τα ενοποιημένα έγγραφα του 1985 και οι Ιδέες Γκάλι το 1992. Κατά συνέπειαν, προσωπικά πάντοτε ήμουν υπέρ αυτής της λύσεως. Και θέλω να σας πω και το εξής: Αν πάτε, για παράδειγμα, στις ΗΠΑ θα δείτε ότι η καθεμιά από τις Πολιτείες έχει κυβερνήτη, υπουργούς, δικαστήρια και Βουλή.

Το ίδιο συμβαίνει στον Καναδά, όπου, για παράδειγμα, η Αλμπέρτα, η οποία έχει και χειρίζεται τα αποθέματα των πετρελαίων, αναλαμβάνει την ευθύνη όλων αυτών των θεμάτων, και δίνει ένα μέρος στην κεντρική Κυβέρνηση. Άλλο παράδειγμα είναι η Βαυαρία, όπου υπάρχει πρωθυπουργός και πλήρης κυβέρνηση. Άρα, λοιπόν, όταν καθορίζεις τις αρμοδιότητες και τα θέματα στο ομοσπονδιακό επίπεδο, δεν έχεις λόγο, ζητήματα εσωτερικής διακυβέρνησης, να τα τοποθετήσεις κάτω από την ομοσπονδιακή ομπρέλα και να δημιουργείς προβλήματα.

Με αυτά τα εννιά σημεία που έχω αναφέρει και καθορίζουν οι Αμερικανοί στο εν λόγω σχέδιο, το οποίο ήταν, κατά τη γνώμη μου, το καλύτερο σχέδιο που είχαμε ποτέ, μπορούμε να εξασφαλίσουμε την ενότητα της χώρας. Εγώ από τότε ήμουν υπέρ αυτού του τύπου ομοσπονδίας, η οποία, με τη λογική της αποκέντρωσης, επιτυγχάνει τη βιωσιμότητα του συστήματος. Διότι, όταν έχεις όλα τα θέματα στην Κεντρική Κυβέρνηση, θα έχεις ατέρμονες συζητήσεις, που θα δυσχεραίνουν τη λειτουργία του κράτους.

Η επιρροή της Τουρκίας

Υπάρχει και ο αντίλογος, ωστόσο, ότι η αποκέντρωση των εξουσιών είναι ήδη υπερβολική στο υφιστάμενο πλαίσιο λύσης και ότι δεν μπορούμε να πάμε σε μεγαλύτερη αποκέντρωση…

Πού είναι η αποκέντρωση σε όλα αυτά που έχουμε συζητήσει; Ας πάρουμε αυτό το σχέδιο, αλλά και άλλα σχέδια των ΗΕ… Πού είναι η αποκέντρωση; Αν έχουμε αυτά τα σημεία που έχω αναφέρει στην κεντρική Κυβέρνηση, ποιο το πρόβλημα να αφήσουμε τα ζητήματα που αφορούν την καθημερινότητα των ανθρώπων στις συνιστώσες πολιτείες; Το ότι έχουμε να κάνουμε με την Τουρκία, της οποίας η επίδραση πάντα θα υπάρχει, είναι ένα απαράγραπτο δεδομένο. Και αν έχουμε την εντύπωση ότι θα απαλλαγούμε από την επιρροή της, είμαστε μυθοπλάστες.

Άρα, όσο πιο καλό και λειτουργικό κράτος δημιουργήσουμε, τόσο μικρότερη θα είναι η επιρροή της Άγκυρας. Διότι και οι Τ/κ, όταν θα εξαρτώνται οικονομικά από το κράτος που θα δημιουργηθεί και όχι από την Τουρκία, θα απομακρυνθούν από αυτήν την επιρροή. Κατά συνέπειαν, η γνώμη η δική μου είναι ότι ένας αριθμός θεμάτων, που θα αποδοθούν στην κεντρική Κυβέρνηση, γύρω στα 9-10 και όχι 20 ή 30, όπως καθορίζονται στις διάφορες προσπάθειες που έγιναν μέχρι σήμερα, είναι ικανός να δημιουργήσει ένα βιώσιμο κράτος.

Όσο γίνεται λιγότερα βέτο…

Για το θέμα των βέτο ποια είναι η άποψή σας; Ένα θέμα για το οποίο και ο ΠτΔ εγείρει πάρα πολλούς προβληματισμούς…

Κοιτάξτε, αυτό είναι κάτι που προήλθε από τα ΗΕ. Η έκθεση του Γ.Γ. της 8 Μαρτίου 1990 προνοεί ότι πρέπει να δοθεί αποτελεσματική συμμετοχή των Τ/κ σε όλα αυτά τα θέματα. Η έκθεση αυτή υιοθετήθηκε από ψήφισμα των ΗΕ τέσσερεις ημέρες μετά, στις 12 Μαρτίου 1990, το οποίο, ουσιαστικά, καλύπτει αυτό το ζήτημα. Να σημειώσω εδώ ότι, στα παλαιότερα σχέδια, όπως το αμερικανικό, δεν υπήρχαν αυτές οι πρόνοιες, οι οποίες, δυστυχώς, επισωρεύθηκαν στο πλαίσιο του μακροχρόνιου αγώνα.

Ήταν μια έκθεση που είχε γίνει από τον Πέρες ντε Γκουεγιάρ, λίγο προτού αποχωρήσει από τη θέση του Γ.Γ., και η οποία δεν αντιμετωπίστηκε με τη δέουσα σημασία από την τότε πολιτική ηγεσία. Όμως, ήγειρε το θέμα της αποτελεσματικής συμμετοχής των Τ/κ κατά τρόπο απόλυτο. Κατά συνέπειαν, αυτό που δεν αρέσει στον ΠτΔ, και αντιλαμβάνομαι γιατί δεν του αρέσει, είναι ψήφισμα των ΗΕ. Θα ήταν καλό, λοιπόν, να μην επικαλούμεθα λύση με βάση τα ψηφίσματα των ΗΕ και να παίρνουμε από αυτά μόνον ό,τι μας αρέσει.

Συνοψίζοντας, λοιπόν, θα έλεγα ότι, όσο λιγότερες αρμοδιότητες έχουμε στην κεντρική Κυβέρνηση, τόσο λιγότερα βέτο θα υπάρχουν. Τα βέτο, θα πρέπει να περιοριστούν, κατά τη γνώμη μου, μόνο σε ορισμένα θέματα. Αυτό, ωστόσο, οι Τούρκοι δεν το αποδέχονται, και είναι ένα από τα μεγάλα προβλήματα που έχουμε να αντιμετωπίσουμε.