ΕΞΙ ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΣΧΟΛΙΑΖΟΥΝ ΣΤΗ «Σ» ΤΟ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΣ ΘΕΡΜΟΥ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΕΝΟΨΕΙ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΓΕΩΤΡΗΣΕΩΝ

Τις επόμενες κινήσεις της Τουρκίας στην κυπριακή ΑΟΖ προσπαθούμε να ανιχνεύσουμε συνομιλώντας με έξι εγνωσμένου κύρους αναλυτές και πολύ καλούς γνώστες των παραμέτρων της σημερινής γεωπολιτικής σκακιέρας της περιοχής. Στο ερώτημα ποιες είναι οι επόμενες κινήσεις της Τουρκίας και κατά πόσον ελλοχεύει κίνδυνος στην κυπριακή ΑΟΖ απαντούν οι Τουμάζος Τσιελεπής, Γιώργος Κολοκασίδης, Νίκος Μούδουρος, Ιωάννης Μάζης, Μιχάλης Κοντός και Λάμπρος Καούλλας.

Κοινό σημείο αναφοράς είναι οι μακροπρόθεσμοι στρατηγικοί στόχοι της Τουρκίας στην περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου, αν και καταγράφονται διαφορετικές διαβαθμίσεις για το ενδεχόμενο πρόκλησης μιας τεχνητής κρίσης ενόψει των επικείμενων γεωτρήσεων στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας.

«Σίγουρα ελλοχεύει άμεσος κίνδυνος στην κυπριακή ΑΟΖ», τονίζει ο κ. Τσιελεπής, σημειώνοντας ότι «πιο πιθανό είναι η Τουρκία να προχωρήσει σε γεωτρήσεις εντός της ΑΟΖ τής Κυπριακής Δημοκρατίας». Ο κ. Κολοκασίδης τονίζει «η Τουρκία θα φτάσει μέχρι του σημείου όπου θα απειληθεί σύγκρουση με αμερικανικά στρατιωτικά μέσα. Εκεί θα φρενάρει».

Την ίδια άποψη φαίνεται να έχει και ο Καθηγητής Ιωάννης Μάζης, ο οποίος σημειώνει ότι «η Τουρκία θα προκαλέσει μόνον τόσο, όσο θα της επιτρέψουν οι συνεργαζόμενες χώρες του άξονος (Ισραήλ, Αίγυπτος, Κύπρος, Ελλάδα) και βεβαίως οι άμεσα ενδιαφερόμενες χώρες (Γαλλία, Ιταλία, ΗΠΑ)».

Από την πλευρά του, ο Δρ Μούδουρος εκτιμά ότι η «η πιθανότητα κορύφωσης της κρίσης από την Άγκυρα αυξάνεται σε πλαίσιο απουσίας προϋποθέσεων κατάληξης στο Κυπριακό». Ως «εξαιρετικά δυσχερή επιλογή» χαρακτηρίζει την επιλογή της χρήσης στρατιωτικής βίας από πλευράς Τουρκίας ο Μιχάλης Κοντός, την ώρα που ο Λάμπρος Καούλλας μάς υπενθυμίζει ότι η πρόκληση προβοκάτσιας είναι πάγια τακτική της τουρκικής πολιτικής εδώ και περίπου 60 χρόνια.

ΤΙ ΘΑ ΚΑΝΕΙ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΣΤΗΝ ΑΟΖ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ;

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΛΟΚΑΣΙΔΗΣ *
Θα φρενάρει μπροστά στους Αμερικάνους

Η Τουρκία είναι έτοιμη να κλιμακώσει και θα φθάσει μέχρι του σημείου όπου θα απειληθεί σύγκρουση με αμερικανικά στρατιωτικά μέσα. Εκεί θα φρενάρει. Για ευνόητους λόγους. Πιστεύω ότι και οι Αμερικανοί δεν θα υποχωρήσουν και θα προσφέρουν στρατιωτική κάλυψη στις γεωτρήσεις τους. Πάντως για την Τουρκία σαφώς η κηδεμόνευση των ενεργειακών πηγών της Ανατολικής Μεσογείου είναι σημαντική παράμετρος του γεωπολιτικού της οράματος.

Συνεπώς θα εξαντλήσει κάθε περιθώριο για να πετύχει τη δική της εμπλοκή. Το ίδιο ισχύει και για το Αιγαίο. Ελλάδα και Κύπρος θα πρέπει να αντιτάξουν συλλογική συμμαχική ισχύ γιατί μόνο έτσι θα μπορέσουν να αντιρροπήσουν την τουρκική δύναμη στην περιοχή. Οι κινήσεις της Κυβέρνησης προς την κατεύθυνση της Αιγύπτου και του Ισραήλ είναι χρησιμότατες.

Θα πρέπει να επιταχυνθούν οι διαδικασίες, ώστε αυτές οι συγκλίσεις με τις γειτονικές μας χώρες να οδηγήσουν γρήγορα σε απτά αποτελέσματα. Τόσο από πλευράς εκμετάλλευσης του φυσικού πλούτου όσο και από αμυντική άποψη. Αυτό που με φοβίζει είναι αν αποφασίσει η Τουρκία να στρέψει τα πυρά της προς τον αδειοδότη αντί του αδειολήπτη.

Μέχρι στιγμής η Τουρκία περιοριζόταν σε στρατιωτικές αντιδράσεις επί του σημείου γεώτρησης εναντίον των αδειοληπτών. Επειδή δεν είχαμε συνηθίσει να θεωρούμε την ΑΟΖ μας ως χώρο άμεσης άσκησης κυριαρχίας, αυτό δεν μας ενοχλούσε και πολύ. Δεν αποκλείω κάποια στιγμή αυτό να αλλάξει. Ενδέχεται η Τουρκία να αλλάξει τροπάριο και να στρέψει τη στρατιωτική της ισχύ προς άλλη κατεύθυνση. Η γραμμή κατάπαυσης του πυρός στην Κύπρο είναι στρατιωτικά πολύ αφύλακτη για να αντέξει τέτοιου είδους επιβουλή.

* Νομικός

ΝΙΚΟΣ ΜΟΥΔΟΥΡΟΣ *
Θέλει λόγο στους ενεργειακούς σχεδιασμούς

Ολοκληρωμένη εκτίμηση για τις επόμενες κινήσεις της Άγκυρας δεν μπορεί να γίνει χωρίς συγκεκριμένη και σφαιρική πληροφόρηση. Η δυσκολία αυτή εμφανίζεται κυρίως εξαιτίας της ευρύτερης κρισιακής κατάστασης που καταγράφεται στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή και η οποία είναι προϊόν των συνεχών μετακινήσεων ισχύος που παρατηρούνται. Ωστόσο η ρευστότητα στην κατάσταση δεν εμποδίζει την καταγραφή γενικών τάσεων στην ανάπτυξη της πολιτικής της τουρκικής κυβέρνησης στην Ανατολική Μεσόγειο και στο ζήτημα της ενέργειας.

Η Τουρκία έχει ένα σχετικά ολοκληρωμένο γεωπολιτικό όραμα για τη συγκεκριμένη περιοχή. Κεντρικό του χαρακτηριστικό είναι ο μη αποκλεισμός της χώρας από τους ενεργειακούς σχεδιασμούς. Η προαναφερθείσα γενική αντίληψη οδηγεί την κυβέρνηση Ερντογάν σε κινήσεις δύο αξόνων: Ο πρώτος αφορά στο ίδιο το Κυπριακό, την κατάληξη των συνομιλιών με συγκεκριμένο αποτέλεσμα, καθώς και στην ομαλοποίηση των σχέσεων της χώρας με βασικούς παράγοντες των δυτικών αγορών εξαιτίας της οικονομικής αποσταθεροποίησης.

Επομένως, ο πρώτος άξονας επικεντρώνεται στη διπλωματική δραστηριότητα. Ο δεύτερος άξονας ξεχωρίζει από την ενεργοποίηση πιο «σκληρών» μέσων όπως οι προσπάθειες αμφισβήτησης του ενεργειακού προγράμματος της Κυπριακής Δημοκρατίας εντός θάλασσας. Η πιθανότητα κορύφωσης της κρίσης από την Άγκυρα αυξάνεται σε πλαίσιο απουσίας προϋποθέσεων κατάληξης στο Κυπριακό.

Εάν και εφόσον ισχύσει το συγκεκριμένο πλαίσιο, αυτό θα χαρακτηριστεί και από την προώθηση της αντίληψης ότι «οι Ελληνοκύπριοι δεν επιθυμούν διαμοιρασμό της εξουσίας με τους Τουρκοκυπρίους». Όμως την ίδια στιγμή η κορύφωση της έντασης θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις προσπάθειες της Τουρκίας για ομαλοποίηση της δύσκολης οικονομικής κατάστασης, στην οποία έχει περιέλθει.

* Δρ Τουρκικών Σπουδών

ΤΟΥΜΑΖΟΣ ΤΣΙΕΛΕΠΗΣ *
Σε γεωτρήσεις εντός της κυπριακής ΑΟΖ

Δεν ξέρω αν ελλοχεύει άμεσος κίνδυνος στο Αιγαίο, αλλά στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας σίγουρα ελλοχεύει. Βέβαια εννοώ το σύνολο της κυπριακής ΑΟΖ και όχι μόνο τις νότιες περιοχές. Η Τουρκία νομίζω ότι δεν θα παρεμποδίσει την επικείμενη γεώτρηση, γιατί δεν θα θελήσει να τα βάλει με τις ΗΠΑ, αλλά και επειδή δεν διεκδικεί το οικόπεδο «10» ούτε για την ίδια, ούτε για το ψευδοκράτος. Όμως, το πιο πιθανό είναι να προχωρήσει σε γεωτρήσεις εντός της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας και αυτό εμάς και μας ενοχλεί και μας ανησυχεί.

Περαιτέρω, σε σχέση με το Κυπριακό, θα ήθελα να τονίσω ότι με τη συζήτηση για την «αποκεντρωμένη» ομοσπονδία ο κ. Αναστασιάδης ανοίγει ένα ζήτημα που ήταν συμφωνημένο. Υπενθυμίζω ότι ο Γ.Γ. πρώτον, καθορίζει στο Πλαίσιό του τα θέματα που πρέπει να συζητηθούν και σε αυτά δεν περιλαμβάνεται το ζήτημα του διαμοιρασμού αρμοδιοτήτων της κεντρικής κυβέρνησης, απ' όπου και κρίνεται αν μία ομοσπονδία είναι αποκεντρωμένη ή συγκεντρωτική.

Δεύτερον, ο Γ.Γ. ζητά συνέχιση των συνομιλιών από εκεί που είχαν μείνει. Είναι γι' αυτούς και άλλους λόγους που δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι μετά και από αυτή την εξέλιξη ο Γ.Γ. του ΟΗΕ έχει πειστεί ότι έχουν δημιουργηθεί οι κατάλληλες προϋποθέσεις για επανέναρξη της διαπραγματευτικής διαδικασίας. Αυτό εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους, αρχής γενομένης από την δύσκολη μάχη που θα πρέπει να δοθεί τον Ιανουάριο, όταν θα συζητηθεί στο Συμβούλιο Ασφαλείας η παράταση της θητείας της ΟΥΝΦΙΚΥΠ.

* Επικεφαλής του Γραφείου Κυπριακού του ΑΚΕΛ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΑΖΗΣ *
Θα προκαλέσει μόνον όσο της το επιτρέψουν

Η Τουρκία θα προκαλέσει μόνον τόσο, όσο θα της επιτρέψουν οι συνεργαζόμενες χώρες του άξονος: Ισραήλ, Αίγυπτος, Λευκωσία, Αθήνα και βεβαίως οι άμεσα ενδιαφερόμενες για το βυθοτεμάχιον 7 χώρες: δηλ. α) η Γαλλία του Μακρόν με δεδηλωμένη τη διάθεση παρεμβάσεως στο πεδίο των ανακατανομών ισχύος της Ανατολικής Μεσογείου, β) η Ιταλία του εθνικιστή Σαλβίνι και γ) οι ΗΠΑ του «επιχειρηματία» και δυσανεξικού ως προς την Τουρκία (έστω και με μιαν απελευθέρωση του Πάστορα Μπράνσον) Προέδρου Τραμπ.

Εάν η ανωτέρω απάντησή μου περί ΝΑΤΟ, στην πρώτη ερώτησή σας, αρχίσει να εφαρμόζεται από σήμερα από τον Πρόεδρο Αναστασιάδη, οι πιθανότητες οιασδήποτε τουρκικής προκλήσεως μειούνται στο ελάχιστο. Εάν δεν προχωρήσουμε στην εφαρμογή της, και πάλιν οι πιθανότητες ουσιαστικών (θερμών, δηλαδή) τουρκικών προκλήσεων είναι ελάχιστες.

Η ισλαμιστική Άγκυρα θα προκαλέσει τόσον, όσο χρειάζεται για να κάνει αισθητή την παρουσία της και να νομιμοποιήσει τις διεκδικήσεις της στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και εφόσον ΑΟΖ διαθέτουν μόνο αναγνωρισμένα από τον ΟΗΕ κράτη, η Άγκυρα επιδιώκει μέσω της εμμέσου παραδοχής υπάρξεως, έστω και με την μορφή συνιστώντος state, τουρκοκυπριακής κρατικής οντότητος να κατοχυρώσει δικαιώματα στην «αντίστοιχη» ΑΟΖ.

Εδώ χρειάζεται προσοχή από πλευράς της Κυπριακής Δημοκρατίας: ακόμα και το πλέον στοιχειώδες επίπεδο συμβολισμού και σημειολογίας έχει τεράστια σημασία κατά την περίοδο των συνομιλιών. Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι υπαρκτό μέγεθος και υποκείμενο διεθνούς δικαίου και όχι «εκλιπούσα»!

Επίσης, οι πιέσεις της σε επίπεδο επανενάρξεως των συνομιλιών, θα κινηθούν σε ανάλογο ύφος: οι Άγκυρα και οι «βασάλοι της», οπωσδήποτε θα απαιτήσουν την τοποθέτηση του ζητήματος της κατανομής της ΑΟΖ στην ατζέντα των διαπραγματεύσεων. Αυτό δεν δύναται να γίνει αποδεκτό από πλευράς Λευκωσίας, διότι καθιστά τη διαπραγμάτευση άνευ αντικειμένου και συνιστά την απόλυτη παραχώρηση προς την Τουρκία: Τη διχοτόμηση της Νήσου και φυσικά και των αντιστοίχων κοιτασμάτων.

* Καθηγητής και Πρόεδρος του Τμ. Τουρκικών Σπουδών του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

ΛΑΜΠΡΟΣ ΚΑΟΥΛΛΑΣ*
Παλιά τους τέχνη  η προβοκάτσια

Το σενάριο να δημιουργήσει η Τουρκία τεχνητή κρίση είναι κάτι που θα πρέπει να μας κρατά πάντοτε σε εγρήγορση, ανεξαρτήτως της φύσης και της έντασης των πληροφοριών που υπάρχουν ανά εποχή. Ο ένας τρόπος είναι η ανοικτή επίδειξη αεροναυτικής ισχύος μέσα από θερμό επεισόδιο. Ένας άλλος τρόπος, όμως, πιο ύπουλος, είναι η προβοκάτσια, με πολιτικό σκοπό την διατήρηση του ηθικού πλεονεκτήματος της αναζωπυρωμένης βουλιμίας της στα μάτια τρίτων. Τη χρήση της προβοκάτσιας εκ μέρους της Τουρκίας για τη δημιουργία κεφαλαιοποιήσιμων τετελεσμένων την είδαμε τόσο στην Κύπρο μεταξύ 1958-1964, όπου έτσι προλείανε το έδαφος για διχοτόμηση, ομοσπονδιακή ή άλλως πως, αλλά και τα τελευταία χρόνια στη Συρία με τους υπό τον έλεγχό της τουρκομανικούς και ισλαμιστικούς παραστρατιωτικούς σχηματισμούς. Ποιο θα είναι το χειρότερο σενάριο δεν μπορώ να σας πω.

Αυτό που μπορώ να σας πω είναι πως για να είναι όσο το δυνατόν πιο ανώδυνες οι επιπτώσεις σε περίπτωση που το σενάριο αυτό επαληθευτεί, πρέπει το κυπριακό κράτος να κορυφώσει πολιτικο-διπλωματικά το αφήγημα της μίας και μοναδικής ενιαίας και αδιαίρετης κυριαρχίας του και, στο ίδιο πλαίσιο, να ενισχύσει τις δομές Άμυνας και Ασφάλειας, ήτοι την Εθνική Φρουρά, την Αστυνομία Κύπρου και την ΚΥΠ και τη μεταξύ τους διϋπηρεσιακή συνεργασία εν όψει μιας τέτοιας, ενδεχομένως υβριδικής, απειλής. Σε τέτοιες συνθήκες ετοιμότητας, ακόμη και αν η Τουρκία προβεί σε θερμό επεισόδιο, προβοκατορικό ή μη, τότε το κυπριακό κράτος, με τη σωστή επικοινωνιακή εκμετάλλευση, και νοουμένου πως δεν θα κλιμακωθεί σε πόλεμο, θα μπορεί να παρουσιαστεί στα μάτια της διεθνούς κοινότητας ως στυλοβάτης γεωπολιτικής ασφάλειας και σταθερότητας στην περιοχή.

* Επισκέπτης Λέκτορας Αστυνόμευσης, Τμήμα Νομικής, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Εξαιρετικά δυσχερής επιλογή η χρήση στρατιωτικής βίας

«Η πραγματοποίηση τουρκικής γεώτρησης στα ύδατα όπου η Άγκυρα θεωρεί ότι έχει δικαιώματα αποτελεί μια λιγότερο επώδυνη επιλογή αντίδρασης και ανατροπής του ενεργειακού status quo»

ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΟΝΤΟΣ *

Στο ζήτημα των ερευνών για ανεύρεση φυσικού αερίου στην κυπριακή ΑΟΖ, η Τουρκία έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα και ένα σημαντικό μειονέκτημα: το πλεονέκτημα είναι η συντριπτική της υπεροπλία στο επίπεδο της ναυτικής και εν γένει στρατιωτικής ισχύος. Είναι σε θέση να ελέγχει στρατιωτικά όχι μόνο τη δική της θαλάσσια περιοχή, αλλά και εκείνη της ΚΔ, όπως απέδειξαν τα γεγονότα του περασμένου Φεβρουαρίου, με την παρεμπόδιση της γεώτρησης της ΕΝΙ στο οικόπεδο 3.

Το μειονέκτημα είναι το γεγονός ότι το «παιχνίδι» δεν παίζεται στο στρατιωτικό πεδίο. Παίζεται στο πεδίο του διεθνούς δικαίου. Και σε αυτό, η ΚΔ, ως συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, έχει πετύχει να κατισχύσει. Βασικό ενισχυτικό της θέσης της είναι η εμπλοκή ξένων εταιρειών, αλλά και τρίτων κρατών.

Ως αποτέλεσμα, η Τουρκία δεν μπορεί να κεφαλαιοποιήσει τη στρατιωτική της υπεροπλία χωρίς να κάνει ένα πολύ θαρραλέο (και ενδεχομένως αυτοκαταστροφικό) άλμα πάνω από εδραιωμένες διεθνώς αρχές δικαίου, αλλά και διεθνείς αντιλήψεις περί του τι είναι δίκαιο στην προκειμένη περίπτωση.

Προκειμένου να μεταφέρει το παιχνίδι στο δικό της γήπεδο, δηλαδή στο στρατιωτικό, ενδεχομένως να πρέπει να αντιπαρατεθεί με ναυτικές δυνάμεις τρίτων κρατών, οι οποίες ναι μεν δεν θα υπερτερούν των τουρκικών στη δεδομένη περιοχή, αλλά ο συμβολισμός π.χ. μιας σύγκρουσης με αμερικανικό ή γαλλικό πολεμικό πλοίο θα δημιουργούσε μείζον ζήτημα στις ήδη κακές διπλωματικές σχέσεις της με αυτές τις χώρες. Κατά συνέπειαν, η επιλογή της χρήσης στρατιωτικής βίας από πλευράς Τουρκίας είναι εξαιρετικά δυσχερής.

Συνεπεία τούτου, η πραγματοποίηση τουρκικής γεώτρησης στα ύδατα όπου η Άγκυρα θεωρεί ότι έχει δικαιώματα (η ίδια ή το ψευδοκράτος) αποτελεί μια λιγότερο επώδυνη επιλογή αντίδρασης και ανατροπής του ενεργειακού status quo. Το κατά πόσον θα έχουμε τετελεσμένα στην κυπριακή ΑΟΖ εξαρτάται, πρώτον, από το πού θα επιλέξει να πραγματοποιήσει γεώτρηση και, δεύτερον, από τα αποτελέσματα.

Καθοριστικός παράγοντας θα είναι η αντίδραση των εταιρειών που αδειοδοτούνται από την ΚΔ, αλλά και των χωρών προέλευσής τους, κυρίως στην περίπτωση που θα πληγούν τα συμφέροντά τους. Στο παρόν στάδιο, η ΚΔ απολαύει σημαντικών πλεονεκτημάτων σε αυτήν την εξίσωση. Τίποτα όμως δεν είναι διασφαλισμένο, γι’ αυτό και θα πρέπει να δουλέψει πολύ μεθοδικά προκειμένου να τα θωρακίσει έναντι οποιουδήποτε ενδεχομένου, περιλαμβανομένης της πιθανής χρήσης βίας από πλευράς Τουρκίας και, κυρίως, της πιθανής εκτέλεσης τουρκικής γεώτρησης εντός αδειοδοτημένου κυπριακού οικοπέδου.

* Διεθνολόγος