Τις προάλλες ο Τούρκος Πρόεδρος Ερντογάν πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στη Γερμανία. Πρόκειται για την πρώτη επίσημη επίσκεψη του Τούρκου Προέδρου σε μια τόσο σημαντική χώρα της Ε.Ε. τα τελευταία χρόνια. Αν και στο πρόσφατο παρελθόν επισκέφθηκε Μεγάλη Βρετανία και Γαλλία, αυτό έγινε σε ένα πλαίσιο εργασίας επιμέρους ζητημάτων και όχι επίσημης διακρατικής συνάντησης. Με τις γερμανικές και τουρκικές σημαίες να κυματίζουν στους δρόμους του Βερολίνου, η μετάβαση του Ερντογάν στη γερμανική πρωτεύουσα είναι αναμφίβολα πολυσήμαντη, καθότι σηματοδοτεί μια νέα αρχή στις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών.

Είναι γνωστόν ότι, εδώ και κάποιο διάστημα, οι σχέσεις ανάμεσα στις δύο χώρες έχουν ψυχρανθεί. Η επιλογή της γερμανικής κυβέρνησης να απαγορεύσει τις δημόσιες συγκεντρώσεις του ΑΚΡ στη Γερμανία, κατά την περίοδο του συνταγματικού δημοψηφίσματος το 2017, δέχθηκε τις σκληρές επικρίσεις του Ερντογάν. «Αυτά τα εφάρμοζαν οι Ναζί», δήλωνε δημόσια, για να λάβει σαφείς προειδοποιήσεις από τη γερμανική πλευρά.

Σήμερα, οι δύο χώρες επιθυμούν την έναρξη μιας νέας περιόδου συνεργασίας.

Η επίσκεψη έλαβεν χώραν σε μια συγκυρία βαθιάς κρίσης στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Η αμερικανοτουρκική αντιπαράθεση, που πυροδότησε η κυβέρνηση Τραμπ, είχε αρνητικό αντίκτυπο στην τουρκική οικονομία και συνέβαλε στη μεγάλη πτώση της αξίας της τουρκικής λίρας έναντι του δολαρίου. Επιπλέον, ανάμεσα σε Τραμπ και Ερντογάν υπάρχει, πλέον, μια σε σχεδόν προσωπικό επίπεδο αντιπαράθεση. Ως εκ τούτου, δεν αποτελεί σύμπτωση το γεγονός ότι, σε μια τέτοια δύσκολη περίοδο για την Τουρκία, η γερμανική κυβέρνηση τείνει χείρα βοηθείας.

Οι δύο χώρες αντιμετωπίζουν ένα κοινό πρόβλημα: τον Τραμπ. Ο οικονομικός εθνικισμός του Αμερικανού Προέδρου δεν στοχοποιεί μόνο την Τουρκία, αλλά και τη Γερμανία, καθώς και άλλες χώρες της Ε.Ε. Η δυσμενής στάση του Τραμπ έναντι της Τουρκίας εκφράστηκε με αρνητικό τρόπο και στο ΝΑΤΟ, προκαλώντας την ανησυχία τόσο της Γερμανίας, όσο και της Γαλλίας, οι οποίες, για διάφορους λόγους -οικονομικούς, πολιτικούς και γεωπολιτικούς- δεν επιθυμούν να τη δουν να απομακρύνεται από τη Δύση. Η Τουρκία αποτελεί σημαντικό οικονομικό εταίρο για τη Γερμανία. Πέραν τούτου, στη Γερμανία ζουν 3 εκατομμύρια Τούρκοι.

Τουρκικές προσδοκίες

Ένας άλλος λόγος είναι ο κομβικός ρόλος της Τουρκίας ως πύλης εισόδου των προσφύγων που συρρέουν από τη Μέση Ανατολή στην Ευρώπη. Το ζήτημα των προσφύγων συνιστά μεγάλη πρόκληση για τους Ευρωπαίους ηγέτες και ιδιαίτερα για την Καγκελάριο Μέρκελ. Όσον αφορά τη Γαλλία του Μακρόν, αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στον ρόλο της Τουρκίας στην ενδυνάμωση του συστήματος άμυνας της Ε.Ε. Δεδομένης της ζωτικής γεωπολιτικής θέσης της Τουρκίας, η Γαλλία επιθυμεί την ευρωτουρκική συνεργασία για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων προβλημάτων στην περιοχή.

Η Τουρκία προσδοκά στη συμβολή των ευρωπαϊκών χωρών, ιδιαίτερα της Γερμανίας, ώστε να καταφέρει να ξεπεράσει την οικονομική κρίση που την κλονίζει. Οι επενδύσεις ευρωπαϊκών κεφαλαίων στην Τουρκία, για παράδειγμα, θα δώσουν μια βαθιά ανάσα στον Ερντογάν, σε μια περίοδο συστηματικής εκροής ξένων κεφαλαίων από τη χώρα. Επίσης, η επέκταση της τελωνειακής ένωσης Ε.Ε.-Τουρκίας θα ενισχύσει τις μεταξύ τους εμπορικές δραστηριότητες.

Παρά ταύτα, η στροφή της Άγκελα Μέρκελ προς μια νέα αρχή στις σχέσεις με την Τουρκία δεν γίνεται άνευ όρων. Όχι μόνο πίσω από κλειστές πόρτες, αλλά και ενώπιον του Τύπου, η Γερμανίδα Καγκελάριος έθεσε ανοιχτά το θέμα της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των δημοκρατικών ελευθεριών στην Τουρκία. Ομοίως, ο Γερμανός Πρόεδρος Steinmeier, στο πλαίσιο του επίσημου γεύματος που παρέθεσε προς τιμήν του Τούρκου Προέδρου, δεν δίστασε να επικρίνει την τουρκική κυβέρνηση και να εκφράσει ανοικτά την ενόχλησή του για την «καταπίεση που υφίσταται η κοινωνία των πολιτών» και «τις φυλακίσεις αντιπολιτευομένων». Ο Ερντογάν σχολίασε τις τοποθετήσεις του Γερμανού Προέδρου σε δηλώσεις του κατά την επιστροφή του από το Βερολίνο. Έστω και αν εξέφρασε μια ήπια ενόχληση, λέγοντας «δεν ήταν κομψό, δεν συμπεριφέρεσαι έτσι σε έναν φιλοξενούμενο», ο Τούρκος Πρόεδρος ήταν πολύ προσεκτικός και κράτησε χαμηλούς τόνους.

Υποδοχή χωρίς… θέρμη

Δεδομένης της πλήρως αρνητικής δημόσιας εικόνας του Ερντογάν στη γερμανική κοινή γνώμη, ουδείς ανέμενε από τους Γερμανούς πολιτικούς αξιωματούχους να υποδεχθούν τον Τούρκο Πρόεδρο με θέρμη. Κατά τις μέρες που προηγήθηκαν της επίσκεψης ο γερμανικός Τύπος υπογράμμιζε διαρκώς το θέμα της παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Τουρκία, απαιτώντας παράλληλα την απελευθέρωση των Γερμανών πολιτών που βρίσκονται κρατούμενοι στις τουρκικές φυλακές.

Εν ολίγοις, η εν λόγω επίσκεψη εξυπηρέτησε τα συμφέροντα και των δύο χωρών. Τα συμφέροντα, όμως, δεν ήταν οι μοναδικοί πρωταγωνιστές της συνάντησης, εφόσον η κοινή γνώμη σταδιακά προσδίδει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία στα δημοκρατικά και ανθρώπινα δικαιώματα. Αυτό θέτει δυσκολίες στην επιλογή των κυβερνήσεων να ασκήσουν πολιτική μόνο στη βάση των συμφερόντων. Αν η Τουρκία επιθυμεί τη στήριξη των ευρωπαϊκών κρατών, οφείλει να δει ξεκάθαρα ότι οι επιδόσεις της στις δημοκρατικές ελευθερίες είναι ανεπαρκείς. Το «ας συνεργαστούμε» της γερμανικής κυβέρνησης στον Ερντογάν συνοδεύεται και από την ανοικτή γερμανική απαίτηση από την Τουρκία για δημοκρατικά ανοίγματα.

Το μέλλον μάς επιφυλάσσει πολλά...