ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΗΜΕΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Κλείνοντας, για να μην ξεχαστεί, να επαναλάβω τη σοφή προειδοποίηση του Ανώτατου Δικαστή Keith: «Οι δημοκρατίες πεθαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες»

Στις 26 Αυγούστου 2002, σε μιαν απόφαση του αμερικανικού Εφετείου για την Έκτη Περιφέρεια, ο Ανώτατος Δικαστής Damon J. Keith αντιτάχθηκε σε αυτό που χαρακτήρισε ως την προσπάθεια του εκτελεστικού κλάδου της αμερικανικής Κυβέρνησης «να ξεριζώσει ανθρώπους μακριά από το δημόσιο μάτι, και πίσω από κλειστή πόρτα».

Ενάντια σε αυτήν την προσπάθεια και στο πλαίσιο της ανοικτής Δικαιοσύνης, o Ανώτατος Δικαστής Keith επανέλαβε μια βασική αρχή, η οποία είχε ήδη ενσωματωθεί από το αμερικανικό Supreme Court σε μια προηγούμενη απόφαση: «Ένα ενημερωμένο κοινό είναι ο πιο ισχυρός απ' όλους τους περιορισμούς κατά της κακοδιοίκησης...».

Ο Ανώτατος Δικαστής Keith πρόσθεσε τις ακόλουθες γενικές αρχές, τις οποίες όλοι οι πολίτες της Κυπριακής Δημοκρατίας (ΚΔ) θα έπρεπε να γνωρίζουν:

«Οι δημοκρατίες πεθαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες… Όταν η Κυβέρνηση αρχίζει να κλείνει τις πόρτες, ελέγχει επιλεκτικά τις πληροφορίες που δικαιωματικά ανήκουν στον λαό. Οι επιλεκτικές πληροφορίες είναι παραπληροφορήσεις» [Πηγή: Detroit Free Press v. Ashcroft, 303 F.3d 681, 683 (6th Cir. 2002)].

Κάπως συμβολικά, ο Ανώτατος Δικαστής Keith γεννήθηκε το 1922, το μοιραίο έτος κατά τον οποίο χιλιάδες άνθρωποι στην Τουρκία σκοτώθηκαν άδικα ή εκδιώχθηκαν βίαια από τις οικίες τους ή υπέφεραν, λόγω άλλων απάνθρωπων πράξεων. Συνάντησαν αυτήν τη θλιβερή μοίρα ως συνέπεια των αποφάσεων που ελήφθησαν πίσω από κλειστές πόρτες και που εφαρμόστηκαν με τον εξαναγκασμό. Χρόνια αργότερα, στην ΚΔ, ειδικά το 1974, χιλιάδες άλλοι άνθρωποι αντιμετώπισαν παρόμοια μοίρα.

Τα καταστροφικά γεγονότα του 1922 και του 1974 καταδεικνύουν τους τρομερούς κινδύνους που κρύβονται σε μυστικές διαδικασίες που οδηγούνται από κίνητρα υπέρ του διαχωρισμού και επιτυγχάνονται με απάνθρωπα μέσα.

Φως

Εν μέρει, λόγω των αποφάσεων των σοφών δικαστών, σαν τον Ανώτατο Δικαστή Keith, η γενική αρχή της διαφάνειας έχει καταστεί συνώνυμη με την ηθική, υπεύθυνη και φωτισμένη διακυβέρνηση στις φιλελεύθερες δημοκρατίες. Ευτυχώς, στις 17 Νοεμβρίου 2015, σε μιαν άξια προσπάθεια προώθησης των αρετών της διαφάνειας παντού, η UNESCO, ένα σκέλος του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), ενέκρινε το Ψήφισμα 38 C/70. Αυτό καθιέρωσε την 28η Σεπτεμβρίου ως Διεθνή Ημέρα για την Παγκόσμια Πρόσβαση σε Πληροφορίες.

Μια επεξηγηματική σημείωση, που επισυνάφτηκε στο Ψήφισμα 38 C/70, διαβίβασε σωστά μηνύματα, σαν τα ακόλουθα:

«Το καθολικό δικαίωμα της πληροφόρησης είναι ουσιώδους σημασίας για τις κοινωνίες να λειτουργούν δημοκρατικά και για την ευημερία του κάθε ατόμου. Η ελευθερία υπέρ της ενημέρωσης ή το δικαίωμα της πληροφόρησης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του θεμελιώδους δικαιώματος της ελευθερίας της έκφρασης...».

Η σημείωση του UNESCO πρόσθεσε: «Μια ανοιχτή και διαφανής Κυβέρνηση αποτελεί θεμελιώδη συνιστώσα ενός δημοκρατικού και ανεπτυγμένου κράτους... ». (Δείτε: )

Σκοτάδι

Η διαφάνεια οφείλει την προέλευσή της στην αρχαία αθηναϊκή δημοκρατία. Παρ' όλα αυτά, η διαφάνεια δεν φαίνεται να είναι ριζωμένη στην ΚΔ. Γιατί; Ίσως η εξήγηση να έγκειται σε τουλάχιστον τέσσερεις πραγματικότητες.

Πρώτον, λόγω της οθωμανικής διοίκησης από το 1571 μέχρι το 1878, η εποχή του Διαφωτισμού δεν διείσδυσε στην Κύπρο. Στα χρόνια εκείνα, αντί να φωτιστεί με δημοκρατικές, ηθικές και δίκαιες αξίες με αρχαίες αθηναϊκές ρίζες, η Κύπρος απέκτησε τη θολερότητα του οθωμανισμού. Η μεταγενέστερη βρετανική αποικιακή Κυβέρνηση εισήγαγε ορισμένα δημοκρατικά ίχνη, αλλά η θολερή κουλτούρα του οθωμανισμού παρέμεινε και, μάλιστα, παραμένει μέχρι σήμερα.

Δεύτερον, η ΚΔ είναι προϊόν του σκοταδιού. Για να αποκλειστεί η Ένωση μέσω της αυτοδιάθεσης, η ΚΔ ιδρύθηκε στις 16 Αύγουστου 1960 ως αποτέλεσμα των Συμφωνιών Ζυρίχης και Λονδίνου του Φεβρουαρίου του 1959. Αυτές πραγματοποιήθηκαν και επιτεύχθηκαν κάτω από αθέμιτες διαδικαστικές περιστάσεις - πίσω από κλειστές πόρτες και με απουσία ουσιαστικής διαβούλευσης με τα τότε αντικείμενα του Βρετανικού Στέμματος στην Κύπρο.

Οι συνέπειες ήταν κακοήθεις, κάτι που δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη. Το σκοτάδι είναι η αντίθεση του διαφωτισμού. Ως αποτέλεσμα, οι συμφωνίες και τα συντάγματα που δημιουργούνται στο σκοτάδι από πρόσωπα που υπηρετούν νεο-αποικιακές ατζέντες είναι αδιαφώτιστα και επιβλαβή.

Τρίτον, πριν από το πέρασμα του Περί του Δικαιώματος Πρόσβασης σε Πληροφορίες του Δημόσιου Τομέα Νόμου του 2017 (184(I)/2017), η ΚΔ και το Λουξεμβούργο ήταν τα μόνα δύο από τα 28 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν είχαν υιοθετήσει συγκεκριμένο συνταγματικό ή νομοθετικό δικαίωμα υπέρ της ελευθερίας της πληροφόρησης.

Αυτή η απαράδεχτη κατάσταση μπορεί να ήταν βολική για όποιους προέδρους, υπουργούς, βουλευτές και άλλους δημόσιους υπαλλήλους ήθελαν να κρύψουν παράνομες, απάνθρωπες, ανήθικες ή άλλες απρεπείς πράξεις. Όμως, αυτή η ανεπάρκεια ήταν βαθιά αντιδημοκρατική. Επίσης, ήταν επικίνδυνη. Η μυστικότητα ευνοεί την ανηθικότητα, εγκληματικότητα, διαφθορά και κακοδιοίκηση.

Τέταρτον, εδώ και δεκαετίες, το «Κυπριακό Πρόβλημα» επιβαρύνθηκε με μια παράξενη «διαδικασία», που χαρακτηρίζεται από παραλλαγές των μυστικών διαδικασιών που οδήγησαν στις προαναφερθείσες Συμφωνίες του 1959. Μάλιστα, τα βασικά προϊόντα της «διαδικασίας», όπως το κακόφημο «Σχέδιο Ανάν» του 2004, καταρτίστηκαν κρυφά, πίσω από κλειστές πόρτες και με ελλείψεις ουσιαστικών διαβουλεύσεων με τους πολίτες της ΚΔ.

Για να καταδείξω το μέγεθος της μυστικότητας, θα αναφερθώ στη δική μου εμπειρία σε σχέση με το «Σχέδιο Ανάν» που υποβλήθηκε σε δύο «ταυτόχρονα και ξεχωριστά δημοψηφίσματα» στις 24 Απριλίου 2004. Μέρες αργότερα, έχοντας διαπιστώσει ότι μόνον ένα μικρό μερίδιο των 9.000 σελίδων του «Σχεδίου» είχε στην επιφάνεια την ημερομηνία των «δημοψηφισμάτων», έγραψα επιστολές στον αείμνηστο Πρόεδρο Τάσσο Παπαδόπουλο και στην Κυπριακή Υπάτη Αρμοστεία στο Λονδίνο, τη γενέτειρά μου, όπου ζούσα το 2004.

Χωρίς επιτυχία, ζήτησα την αποκάλυψη όλων των 9.000 σελίδων που ενσωματώνονταν στο «Σχέδιο». Η ύπαρξη αυτών των πολλών σελίδων είχε αποκαλυφθεί από τον ΟΗΕ στις 31 Μαρτίου, 21 Απριλίου και 28 Μαΐου 2004. (Δείτε, π.χ., την παράγραφο 29 του Εγγράφου S/2004/437 του Συμβουλίου Ασφαλείας).

Πιο πρόσφατα, στις 24 Απριλίου 2018, με αφορμή την 14η επέτειο των «δημοψηφισμάτων», έστειλα ανοικτή επιστολή στον κ. Antonio Guterres, τον παρόντα Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ. Πάλι χωρίς επιτυχία, τον προσκάλεσα να αποκαλύψει όλες τις 9.000 σελίδες του «Σχεδίου Ανάν». (Δείτε: http://agora-dialogue.com/2018/04/24/an-open-letter-to-he-mr-antonio-guterres-the-secretary-general-of-the-united-nations/)

Η παρατεταμένη καταστολή της πλήρους έκδοσης του «Σχεδίου Ανάν» είναι απαράδεκτη. Αλλά συμβολίζει τηv ευρύτερη νεο-οθωμανική μυστικότητα που αμαυρώνει το «Κυπριακό Πρόβλημα». Σε αυτές τις άδικες συνθήκες, είναι αναπάντεχο το γεγονός ότι οι πολίτες της ΚΔ αναμένεται να αντιμετωπίσουν ένα εγγενές δυσοίωνο νεο-οθωμανικό μέλλον στην προτεινόμενη «δι-κοινοτική, δι-ζωνική ομοσπονδία» ή σε οποιαδήποτε συμφωνημένη «ενδιάμεση» κατάσταση πραγμάτων.

Σήμερα, παρά τις αμέτρητες ατέλειες και ελλείψεις της, η ΚΔ είναι προικισμένη με ορισμένα χαρακτηριστικά της δημοκρατίας. Όμως, εάν οι αρχές της διαφάνειας δεν γίνουν κατανοητές, σεβαστές και εφαρμοσμένες, ειδικά στη σκοτεινή «διαδικασία» του «Κυπριακού», αυτά τα δημοκρατικά χαρακτηριστικά μπορεί να περιθωριοποιηθούν και, μάλιστα, η ΚΔ μπορεί να διαλυθεί.

Δημοκρατικοποίηση

Εφόσον η γνώση παρέχει δύναμη, η δύναμη πρέπει να κρατιέται από ενημερωμένους και φωτισμένους πολίτες. Συνεπώς, η Διεθνής Ημέρα για την Παγκόσμια Πρόσβαση στις Πληροφορίες πρέπει να ενεργοποιήσει μια ριζική αλλαγή κουλτούρας στην ΚΔ.

Μέσω αυτού του άρθρου, καλώ τον ΟΗΕ, την Κυβέρνηση της ΚΔ και κάθε άλλη Κυβέρνηση που μπορεί να κατέχει τις 9.000 σελίδες του «Σχεδίου Ανάν» να τις θέσει σε δημόσια ηλεκτρονική θέαση. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει ένα πρώτο βήμα υπέρ της δημοσίευσης όλων των ακολούθων προσχεδίων και άλλων εγγράφων που συντάχθηκαν μυστικά στην Λευκωσία, στο Μον Πελεράν, στη Γενεύη, στο Κραν Μοντανά και αλλού. Τέτοια έγγραφα, ειδικά αν αφορούν το πεπρωμένο της ΚΔ, τα δικαιώματα των πολιτών και τις περιουσίες των εκτοπισμένων, δεν ανήκουν στους «δύο ηγέτες», στις «τρεις εγγυήτριες δυνάμεις» ή στους ξένους διπλωμάτες. Ανήκουν στον λαό της ΚΔ.

Η δημοσίευση τέτοιων εγγράφων δεν θα αρκεί για να διασφαλιστεί η ΚΔ. Επιπλέον, η «διαδικασία» σχετικά με το «Κυπριακό» πρέπει να περιλαμβάνει άλλους δημοκρατικούς μηχανισμούς αρχειοθέτησης, διαφάνειας και διαβουλεύσεις για να συμμετέχουν οι πολίτες της ΚΔ στη λήψη αποφάσεων. Με άλλα λόγια, η «διαδικασία» πρέπει να απο-οθωμανισθεί και να δημοκρατικοποιηθεί.

Μια τέτοια αλλαγή πρέπει να αποτελεί μέρος μιας μεγαλύτερης μεταμόρφωσης, με στόχο την αντικατάσταση των σκοτεινών νεο-οθωμανικών αξιών (π.χ. «δι-κοινοτισμό» και «πελατειοκρατία») με φωτισμένες δημοκρατικές αρχές (π.χ. ενσωμάτωση και αξιοκρατία).

Κλείνοντας, για να μην ξεχαστεί, να επαναλάβω τη σοφή προειδοποίηση του Ανώτατου Δικαστή Keith: «Οι δημοκρατίες πεθαίνουν πίσω από κλειστές πόρτες».

ΚΛΕΑΡΧΟΣ Α. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ
Επίκουρος Καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου UCLan στην Κύπρο.

Οι απόψεις στο άρθρο είναι προσωπικές.