Η λατινική λέξη Fortuna φέρει τη σημασία της τύχης. Η θεά Τύχη στην ελληνική αρχαιότητα ήταν η θεά του μη προβλέψιμου συμβάντος, της σύμπτωσης και του απροσδόκητου. Στην κλασική ρωμαϊκή μυθολογία Fortuna ήταν η θεά του τυχαίου και έφερε τη σημασία της καλής ή της κακής τύχης.

Στο γνωστό του έργο «Ο Ηγεμόνας», ο πολιτικός φιλόσοφος Μακιαβέλι, αποδίδει στην Τύχη (Fortuna) μια ειδική σημασία. Πιστεύει ότι αυτό που σε μεγάλο βαθμό καθορίζει την επιτυχία ή την αποτυχία ενός ηγεμόνα είναι η Τύχη. Για τον Μακιαβέλι, Τύχη είναι το σύνολο των συγκυριών που οι άνθρωποι δεν μπορούν να ελέγξουν και το Πνεύμα των Καιρών. Αυτές οι δύο παράμετροι -τυχαίες συγκυρίες και Πνεύμα των Καιρών- διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο στην επιτυχία ή την αποτυχία ενός ηγεμόνα. Δηλαδή, τρόπον τινά, για να είναι κάποιος ηγέτης επιτυχημένος, θα πρέπει να έχει και την τύχη με το μέρος του.

Όταν ιδρυόταν το ΑΚΡ η Τύχη ήταν με το μέρος του Erdoğan, καθώς τόσο οι εσωτερικές και εξωτερικές συνθήκες όσο και το Πνεύμα των Καιρών λειτουργούσαν προς όφελός του… Το γεγονός ότι στο εσωτερικό υπήρχε μια Κεντροδεξιά διασπασμένη, μια απελθούσα κυβέρνηση αποτυχημένη και ένας στρατός απαυδισμένος από τα πραξικοπήματα, σε συνδυασμό με τη διεθνή αναζήτηση ενός μετριοπαθούς Ισλάμ ως απάντηση στο ακραίο Ισλάμ μετά την 11η Σεπτεμβρίου, διευκόλυνε την άνοδο του ΑΚΡ στην εξουσία.   

Αρετή και μεταβαλλόμενες συνθήκες

Ο Μακιαβέλι δεν αποδίδει τις επιτυχίες του Ηγεμόνα αποκλειστικά στην Τύχη, αλλά θεωρεί πολύ σημαντική και την Αρετή. Για τον Ιταλό στοχαστή η Αρετή είναι κάτι περισσότερο από την καλοσύνη και την ενάρετη συμπεριφορά: Αρετή είναι η ικανότητα ενός ατόμου να επιτυγχάνει τους στόχους τους οποίους θέτει και συνιστά το σημαντικότερο γνώρισμα ενός ηγέτη.

Υπό αυτήν  την έννοια, ο Erdoğan μπορεί αναμφισβήτητα να χαρακτηριστεί επιτυχημένος. Με μεγάλη μαεστρία κατάφερε να επιτύχει τις στοχεύσεις του και, ιδιαίτερα, να οδηγήσει το κεμαλιστικό καθεστώς στην κατάρρευση. Ωστόσο, ο Τούρκος πρόεδρος αγνόησε ένα στοιχείο που για τον Μακιαβέλι συμβάλλει καθοριστικά στην επιτυχία ενός ηγέτη. Ο ηγεμόνας είναι καταδικασμένος να εκπέσει αν δεν προσαρμοστεί στις μεταβαλλόμενες συνθήκες και στο ρευστό Πνεύμα των Καιρών. Τότε η Τύχη γίνεται κακοτυχία. Αυτό είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα του Erdoğan.

Η Τουρκία δεν είναι πια η χώρα των πρώτων ημερών της ανόδου του ΑΚΡ και των θυματοποιημένων θρησκευόμενων στην εξουσία. Κατά τη δεκαπεντάχρονη περίοδο διακυβέρνησης του ΑΚΡ άλλαξαν πολλά. Ο Τούρκος πρόεδρος, όμως, βρίσκεται μακριά από τις ανάγκες που υπαγορεύουν οι νέες συνθήκες και το ανανεωμένο πνεύμα της σύγχρονης εποχής.  Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην Αρετή και την Τύχη. Ο Erdoğan απέτυχε να εκτιμήσει σωστά τις δεδομένες συνθήκες και να στραφεί σε πιθανούς και εφικτούς στόχους.

Η απουσία σωφροσύνης

Για τους Αρχαίους Έλληνες, η κορυφαία αρετή ενός επιτυχημένου πολιτικού άνδρα ήταν η Σωφροσύνη: η ικανότητά κάποιος να αξιολογεί τις πραγματικότητες και να συγκρατεί τον εαυτό του. Συγγενική είναι η φράση έξω φρενών και η λέξη σχιζοφρενής. Έξω φρενών είναι αυτός ο οποίος είναι εγκλωβισμένος στην οργή και δεν μπορεί να ελέγξει τον εγωισμό του. Η μοίρα τού έξω φρενών ηγέτη στην Αρχαία Ελλάδα ήταν η ολοκληρωτική συντριβή του. Ο Erdoğan δεν μπορεί να δει τις πραγματικότητες και αδυνατεί να βάλει φρένο στον εαυτό του.

Έχασε την αίσθηση της πραγματικότητας και είναι ανίκανος να συγκρατήσει την οργή του. Και να κερδίσει τις εκλογές, ένας τέτοιος ηγέτης δεν μπορεί να δώσει τίποτα περισσότερο στη χώρα του. Αγόμενος από ένα σύμπλεγμα μεγαλείου και έχοντας χάσει το μέτρο στην προσπάθειά του να κρατηθεί στην εξουσία, ο Τούρκος πρόεδρος έχει γυρίσει την πλάτη στην τύχη του.

Για χάρη της εξουσίας ξεκίνησε πόλεμο κατά του κουρδικού λαού με τη συμμετοχή στρατηγών που κάποτε καταδίκαζε. Άρχισε να εμφανίζεται στις πλατείες με γνωστά για τους στενούς δεσμούς τους με το παρακράτος πολιτικά πρόσωπα όπως οι Mehmet Ağar και Tansu Çiller.  Φυλάκισε φιλελεύθερους και δημοκράτες που κάποτε τον προστάτευσαν ενάντια στις δυνάμεις του κράτους. Και, όσον αφορά τις εξωτερικές σχέσεις, ανατίναξε κάθε γέφυρα με τον δυτικό κόσμο, ο οποίος για μια περίοδο τού πρόσφερε την ουσιαστική στήριξή του.

Για τον Erdoğan, παραμονή στην εξουσία σημαίνει ο ίδιος να βρίσκεται στην εξουσία. Η νευρική και επιθετική πολιτική του έβλαψε και το ρεύμα του Πολιτικού Ισλάμ στην Τουρκία. Πλέον, ελάχιστοι πιστεύουν ότι ο Erdoğan επιθυμεί να ιδρύσει ένα ισλαμιστικό καθεστώς. Υπάρχει η γενική άποψη ότι χρησιμοποιεί τη θρησκεία ως όχημα για να βρίσκεται στην εξουσία. Όπως κάποτε η στάση των Κεμαλιστών προκάλεσε μεγάλα πλήγματα στον Κεμαλισμό, έτσι και σήμερα ο Erdoğan επιφέρει πληγές στο Πολιτικό Ισλάμ. Είναι γεγονός ότι ο Erdoğan βρίσκεται σε τροχιά πτώσης. Αυτή η εκλογική αναμέτρηση είναι η δυσκολότερη της ζωής του. Αυτό δεν σημαίνει ότι θα χάσει τις εκλογές. Ωστόσο, και σε περίπτωση που κερδίσει, η Τουρκία τα επόμενα χρόνια θα πληρώσει το κόστος της πτώσης του.

Οι αντίπαλοι

Αυτήν τη στιγμή, μεγαλύτερος πονοκέφαλος του Τούρκου προέδρου είναι η βαθιά οικονομική κρίση της χώρας. Πέραν τούτου, προβλήματα του προκαλούν και δύο χαρισματικοί αντίπαλοί του, ο υποψήφιος του CHP Muharrem İnce και ο φυλακισμένος ηγέτης τον Κούρδων Selahattin Demirtaş. O İnce ακολουθεί μια διαφορετική πολιτική γραμμή από τους παραδοσιακούς πολιτικούς του CHP. Η επιλογή του να απευθυνθεί σε ψηφοφόρους και αντιπολιτευόμενα κόμματα που προέρχονται από διάφορους πολιτικούς χώρους -Κούρδοι, Ισλαμιστές κ.ά.- έχει καταφέρει να συγκροτήσει ένα ενιαίο μέτωπο κατά του Erdoğan.

Όντας χαρισματικός πολιτικός και ρήτορας, ο İnce κατά τη διάρκεια των συλλαλητηρίων ανεβαίνει στην οροφή των λεωφορείων και επικρίνει τον Erdoğan για αποκοπή των δεσμών του με τον λαό: «Καθώς εσύ τρως τα αβγά ορτυκιού στον κήπο του μεγάρου, ο λαός τρώει γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα. Τη στιγμή που οι άνθρωποι δεν μπορούν να πιουν ένα ποτήρι τσάι, εσύ πίνεις άσπρο τσάι των 4500 λιρών το κιλό».

Αν και διαχρονικά το CHP θεωρείται ως κόμμα των κοσμικών ελίτ στην Τουρκία, ο İnce είναι γιος ενός οδηγού φορτηγών και μουσουλμάνος ο οποίος ασκεί τα θρησκευτικά του καθήκοντα. Μολονότι εκπροσωπεί το CHP, το οποίο κάποτε απαγόρευε τη μαντίλα στα πανεπιστήμια, η μητέρα και η αδελφή του καλύπτονται. Με τις προεκλογικές ομιλίες του, ο İnce φαίνεται να λαμβάνει ψήφους και από τα συντηρητικά στρώματα του λαού. Κατά παρόμοιο τρόπο προσπαθεί να κερδίσει και τους Κούρδους.

Ο άλλος μεγάλος πονοκέφαλος του Erdoğan είναι ο Κούρδος ηγέτης Selahattin Demirtaş, ο οποίος κατευθύνει την προεκλογική του εκστρατεία από τη φυλακή. Ο Demirtaş είναι χαρισματικός, ουμανιστής και ικανός πολιτικός με έντονη αντιπολιτευτική δράση και σκληρή γλώσσα κατά του Erdoğan. Αυτήν τη στιγμή, μαζί με τους συνεργάτες του δίνει έναν φοβερό αγώνα για να εμποδίσει τον Erdoğan να αντλήσει ψήφους από την κουρδική δεξαμενή. Η δεκαπεντάλεπτη προεκλογική ομιλία του στην κρατική τηλεόραση είχε μεγάλο αντίκτυπο. Λόγω του φόβου που αισθάνεται για τον Demirtaş, ο Erdoğan έχει κλεισμένο τον Κούρδο πολιτικό εδώ και 20 μήνες στη φυλακή χωρίς δίκη.  

Οι κουρδικές ψήφοι

Η εκλογική μοίρα του Erdoğan θα καθοριστεί και από τις κουρδικές ψήφους, τις οποίες χρειάζεται όσο ποτέ άλλοτε καθώς, έστω και αν κερδίσει την προεδρική εκλογή, υπάρχει η πιθανότητα να χάσει την πλειοψηφία στη Βουλή. Στην περίπτωση που το κουρδικό κόμμα ξεπεράσει το εκλογικό όριο του 10% και εισέλθει στη Βουλή, αυτό θα αποτελέσει ένα μεγάλο «κουρδικό χαστούκι» για τον Erdoğan.

Αφενός η επιθετική πολιτική κατά των Κούρδων τόσο στο εσωτερικό όσο και στην ευρύτερη περιοχή και αφετέρου η εχθρική έναντι των Κούρδων στάση των στρατηγών και των μελών του βαθέος κράτους, δύνανται να επηρεάσουν τους συντηρητικούς κουρδικούς κύκλους, ώστε να ψηφίσουν με το σκεπτικό της χαμένης ψήφου…

Η εκλογική διαδικασία της 24ης Ιουνίου είναι σημαντική τόσο για τον Erdoğan όσο και για την Τουρκία. Ανεξαρτήτως αποτελέσματος, Erdoğan και Πολιτικό Ισλάμ βρίσκονται πλέον σε πτωτική τροχιά.  Ωστόσο, η πτώση του Erdoğan θα είναι γεμάτη προβλήματα, όπως ήταν άλλωστε και η άνοδός του, με αποτέλεσμα η χώρα για ένα χρονικό διάστημα να μην μπορεί να βγει από την εσωστρέφειά της.