ΤΟΤΕ ΠΟΥ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΟΤΙΚΗ ΒΙΑ ΕΦΤΑΣΕ ΣΤΟ ΖΕΝΙΘ

ΣΕ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ ΣΤΙΣ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ 1958 ΤΟ ΤΟΥΡΚΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΔΗΛΩΝΕ: «Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΜΑΣ […] ΑΠΟΦΑΣΙΣΕ ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΙ ΑΜΕΤΑΚΛΗΤΑ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗΣ, Η ΟΠΟΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΜΟΝΟΔΡΟΜΟ»

* Η τουρκική πλευρά ετοιμαζόταν να υιοθετήσει μια πιο «επιθετική» στάση, ώστε να καταστήσει δυνατή την πραγματοποίηση της Διχοτόμησης. Σε κάθε γωνιά του νησιού οργανώνονταν συγκεντρώσεις υπέρ του διαμελισμού του νησιού και συνεχίζονταν οι προετοιμασίες για το μεγαλύτερο συλλαλητήριο για τη Διχοτόμηση στις 8 Ιουνίου στην Τουρκία

* Η μαρτυρία του δράστη της βομβιστικής επίθεσης στο Τουρκικό Γραφείο Πληροφοριών. Το πρόσωπο αυτό, του οποίου το όνομα κρατήθηκε μυστικό και αναφέρεται ως «Χ» στο βιβλίο Onlar ve Biz (Αυτοί και Εμείς) του Hasan Demirağ, το οποίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις της ΤΜΤ

Στις αποικιακές εκθέσεις ο Ιούνιος του 1958 αξιολογείται ως «ο χειρότερος μήνας» από το 1955, όταν ΕΟΚΑ ξεκίνησε την ένοπλη δράση της. Σύμφωνα με την αποικιακή διοίκηση, ο Ιούνιος του 1958 ήταν χειρότερος ακόμα και από τον Νοέμβριο του 1956, μήνα κατά τον οποίο η ΕΟΚΑ πραγματοποίησε συνολικά 416 επιθέσεις.

Πράγματι, τόσο η πολιτική όσο και η εθνοτική βία κλιμακώθηκαν όσο ποτέ άλλοτε τον Ιούνιο του 1958. Αυτό δεν αποτελούσε σύμπτωση, αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι στις αρχές Ιουνίου του 1958 η Μεγάλη Βρετανία προετοίμαζε ένα νέο σχέδιο για την Κύπρο. Βασική επιδίωξη της τουρκικής πλευράς ήταν να δείξει την απαραίτητη «αποφασιστικότητα», ώστε να καταστήσει ξεκάθαρη την προσήλωσή της στη Διχοτόμηση και/ή να ενισχύσει τα στοιχεία που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν υπέρ της στο νέο σχέδιο.

Η τουρκική πλευρά ετοιμαζόταν να υιοθετήσει μια πιο «επιθετική» στάση, ώστε να καταστήσει δυνατή την πραγματοποίηση της Διχοτόμησης. Σε κάθε γωνιά του νησιού οργανώνονταν συγκεντρώσεις υπέρ του διαμελισμού του νησιού και συνεχίζονταν οι προετοιμασίες για το μεγαλύτερο συλλαλητήριο για τη Διχοτόμηση στις 8 Ιουνίου στην Τουρκία.

Σε ανακοίνωσή του στις 7 Ιουνίου 1958, το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωνε: «Η Κυβέρνησή μας […] αποφάσισε οριστικά και αμετάκλητα υπέρ της εφαρμογής της Διχοτόμησης, η οποία αποτελεί μονόδρομο».

«Διχοτόμηση ή θάνατος»

Συγχρόνως, η ΤΜΤ, σε προκήρυξή της που κυκλοφόρησε στη Λευκωσία την 7η Ιουνίου του 1958, διακήρυττε: «Καθώς προετοιμαζόμαστε για την ανά πάσα στιγμή έναρξη του αγώνα μας για ελευθερία, θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε και τους δύο μεγάλους και πραγματικούς μας εχθρούς. Ένας είναι ο στόχος μας: ΔΙΧΟΤΟΜΗΣΗ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ».

Σε μια τέτοια ατμόσφαιρα το βράδυ της 7ης Ιουνίου 1958 εξερράγη η βόμβα στο Τουρκικό Γραφείο Πληροφοριών στη Λευκωσία. Αυτή η βομβιστική ενέργεια αποτελεί ορόσημο για την ιστορία των δικοινοτικών σχέσεων στην Κύπρο. Μετά την επίθεση, το νησί βυθίστηκε στην ένταση και τη βία και τα επεισόδια που άρχισαν στη Λευκωσία εξαπλώθηκαν παντού. Ο αριθμός των νεκρών πολλαπλασιάστηκε ταχύτατα και η συχνότητα των βιαιοπραγιών έφτασε σε πρωτοφανή για την ιστορία του νησιού επίπεδα. Σπίτια και καταστήματα πυρπολήθηκαν, άνθρωποι δολοφονήθηκαν και ένα κύμα μετακίνησης πληθυσμού άρχισε να γίνεται πραγματικότητα.

Τα λόγια του Denktas σχετικά με τα συμβάντα αποκαλύπτουν τη σοβαρότητα της κατάστασης: «Με το που ξέσπασε το επεισόδιο εκείνο το βράδυ, οι δικοί μας πυρπόλησαν ολόκληρο τον Τακτακαλά. Πραγματικά, μεγάλη καταστροφή…».

Πράγματι, εκείνο το βράδυ αποτέλεσε την αφετηρία μιας μεγάλης καταστροφής, η οποία θα εξαπλωνόταν κατά κύματα σε κάθε γωνιά του νησιού.

Μια από τις δραματικότερες συνέπειες της τουρκικής προβοκάτσιας ήταν η ωμή σφαγή 8 Ελληνοκυπρίων στο Κιόνελι τη 12η Ιουνίου του 1958. Η τουρκική πλευρά επέμενε ότι η βομβιστική ενέργεια έγινε από Ελληνοκυπρίους. Μάλιστα, η Halkin Sesi στο φύλλο της 13ης Ιουνίου του 1958 δημοσίευσε ένα κείμενο με την υπογραφή «Ατρόμητος» (Yavuz) και τίτλο «Ζούμε τη μέρα της Συντέλειας», με το οποίο καθύβριζε ανοικτά τους Ελληνοκυπρίους: «Εξαιτίας της βόμβας που τοποθέτησαν στο Τουρκικό Γραφείο Πληροφοριών οι σαν πόρνες σε μπουρδέλο, δειλοί και ύπουλοι τρομοκράτες, η ένταση ανάμεσα στις δύο κοινότητες έφτασε στο ζενίθ. Λόγω της κατάστασης που προκλήθηκε, από το περασμένο Σάββατο η χώρα είναι λες και βιώνει το τέλος του κόσμου».

Παραδοχή για την τουρκική προβοκάτσια

Παρά τους ισχυρισμούς της τουρκικής πλευράς, ο κυβερνήτης Foot διέθετε αδιάσειστα στοιχεία, τα οποία αποδείκνυαν ότι η βομβιστική ενέργεια έγινε από Τουρκοκυπρίους. Την ισχυρότερη απόδειξη συνιστούσαν τα όσα είπε το βράδυ του συμβάντος στους αρμοδίους της αποικιακής διοίκησης ο ίδιος ο Denkta?, ο οποίος χωρίς ενδοιασμό παραδέχθηκε την τουρκοκυπριακή ευθύνη για το επεισόδιο. Στο τηλεγράφημα που απέστειλε ο Κυβερνήτης Foot στις 10 Ιουνίου στο Λονδίνο παρέθετε σημαντικές πληροφορίες αναφορικά με την παραδοχή του Denktas:

«Τα όσα ανέφερε ο Rauf Denktas σε συζήτησή του στον χώρο του συμβάντος με τον Επαρχιακό Λειτουργό και τον Βοηθό Αστυνομικό Διευθυντή έχουν καταγραφεί. Ο Denktas είπε "Well, We ’ve asked for it" ("Λοιπόν, πηγαίναμε γυρεύοντας"). Όταν ρωτήθηκε κατά πόσον ο ίδιος γνώριζε πώς ήταν βόμβα, απάντησε ότι επρόκειτο για τουρκική βόμβα. Σύμφωνα με τον Επαρχιακό Λειτουργό, ο Denktas χρησιμοποίησε την εξής φράση: "Οf course it is a Turkish bomb" ("Φυσικά και πρόκειται για τουρκική βόμβα").

Ένας εκ των αρμοδίων του Ειδικού Τμήματος που βρέθηκε στον χώρο του συμβάντος σημείωσε ότι ο Denktas είπε επακριβώς: "We ’ve asked for this. The Greeks would not dare to do it. We ’ve gone too far this time. I can’t stop it". ("Πηγαίναμε γυρεύοντας. Οι Έλληνες δεν θα τολμούσαν να κάνουν κάτι τέτοιο. Αυτήν τη φορά το πράγμα παρατράβηξε. Δεν είμαι σε θέση να το αποτρέψω").

O Κυβερνήτης σημείωσε ότι οι πληροφορίες αναφορικά με τον Denktas ήταν απόρρητες και, αφού υπέδειξε να μην τύχουν περαιτέρω χρήσης, συμπλήρωσε υπαινικτικά: «Φυσικά, αν και όποτε θελήσουμε να στοχοποιήσουμε τον Denktas η κατάσταση θα αλλάξει. Εγώ, για όσο υπάρχουν ελπίδες για τον εποικοδομητικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει στο πλαίσιο της τουρκικής κοινότητας, δεν είμαι πρόθυμος να προχωρήσω σε κάτι τέτοιο. Η δημοσίευση της παραδοχής του σχετικά με την ευθύνη των Τούρκων για τα επεισόδια θα μπορούσε να θέσει τη ζωή του σε κίνδυνο».

Η αφήγηση του «Χ», ο οποίος τοποθέτησε τη βόμβα

Και τώρα, ας διαβάσουμε τη μαρτυρία του δράστη της βομβιστικής επίθεσης στο Τουρκικό Γραφείο Πληροφοριών. Το πρόσωπο αυτό, του οποίου το όνομα κρατήθηκε μυστικό και αναφέρεται ως «Χ» στο βιβλίο Onlar ve Biz (Αυτοί και Εμείς) του Hasan Demira?, το οποίο κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις της ΤΜΤ:

«Μια μέρα ο Ismail Sadikoglu έφτασε στο στεγνοκαθαριστήριό μου και κάρφωσε το βλέμμα του στα μάτια μου. Όταν κοίταζε έτσι σίγουρα κάτι έτρεχε. Τον ρώτησα. Δεν δίστασε καθόλου. Ήταν φανερό ότι εγώ ήμουν αυτός που διάλεξαν γι’ αυτήν τη δουλειά. Μου είπε ότι θα τοποθετηθεί βόμβα στο Τουρκικό Γραφείο Πληροφοριών. (…) Πήγα να του πω "Αν υπάρχει κάποιος μέσα και πεθάνει;" και μου απάντησε "Όχι, δεν θα υπάρχει κάποιος μέσα, είναι ενήμεροι" και μου έκοψε την κουβέντα. Μετά, επί λέξει είπε: "Είναι ενήμεροι", και συμπλήρωσε ότι η βόμβα έπρεπε να τοποθετηθεί εκείνη τη μέρα, μέχρι το βράδυ το αργότερο και ότι δεν θα βρισκόταν κανείς εκεί. (…) Το να βάλεις βόμβα είναι πολύ πιο εύκολο από το να σκοτώσεις κάποιον. "Πού είναι η βόμβα;", τον ρώτησα.

Απάντησε: "Θα τη φτιάξουμε". (…) Βάλαμε αποκόμματα ελληνικής εφημερίδας στο ανοικτό στόμιο του σωλήνα για να νομίσουν ότι την έβαλαν Έλληνες. (…) Η βόμβα ήταν έτοιμη. Κάποιος έπρεπε να με πάρει στο Τουρκικό Γραφείο Πληροφοριών και, αφού την τοποθετούσα, θα έπρεπε αμέσως να με φυγαδεύσει. (…) Έπρεπε να είναι κάποιος με αυτοκίνητο. Στο μυαλό και των δύο μας ήρθε σαν άσος πίκα ο Alpay (Delikurt). (…) Του τηλεφωνήσαμε. Ήρθε σαν από μηχανής Θεός. Ήταν τρομερό αυτό το παιδί. Ήταν ένας λεβέντης σαν σπαθί, που για το έθνος του δεν δίσταζε μπροστά σε κανέναν κίνδυνο. Εξηγηθήκαμε. Συνεννοηθήκαμε. Τη βόμβα θα τη βάζαμε εγώ κι ο Alpay.

Ο Alpay θα οδηγούσε το ταξί, εγώ θα καθόμουν πίσω σαν πελάτης και θα άνοιγα την πόρτα. Θα έβαζα τη βόμβα και θα φεύγαμε. (…) Προχωρούσαμε πολύ αργά. Άναψα τσιγάρο. Τότε κάπνιζα πολύ, τώρα πάει καιρός να καπνίσω. Έσκισα ελαφρά την άκρη του φιτιλιού με ένα ξυράφι. Για να μην χυθεί το μπαρούτι που υπήρχε μέσα στο σκισμένο φιτίλι, πίεζα την άκρη του φιτιλιού με τα δύο μου δάχτυλα. Στα 20 μέτρα περίπου από τον στόχο μισάνοιξα την πόρτα του αυτοκινήτου και στα 5 μέτρα άναψα το φιτίλι με το τσιγάρο. Το φιτίλι άρχισε να καίει βγάζοντας έναν ελαφρύ ήχο και καπνούς. (…)

Έσπρωξα τη μισάνοιχτη πόρτα με τα πόδια μου και βγήκα έξω. Μπήκα στην μπροστινή αυλή του κτηρίου από την καγκελόπορτα του κήπου. Υπήρχε βεράντα, ένα ίσιο μέρος στο οποίο μπορούσε κάποιος να βγει ανεβαίνοντας μερικά σκαλοπάτια. Απ’ εκεί έφτανες στην κύρια είσοδο του κτηρίου. Χωρίς να ανεβώ τα σκαλιά, πετάχτηκα στο κατώφλι της πόρτας στηρίζοντας στον ώμο μου τη βαριά βόμβα, σαν σφαίρα που ετοιμάζεται να τη ρίξει ο σφαιροβόλος. Ήταν η πρώτη βόμβα που έβαζα στη ζωή μου. (…)

Έτρεξα αμέσως και πήδηξα στο ταξί. Ο Alpay με κοιτούσε χωρίς να βγάζει άχνα. Μπήκα στο αυτοκίνητο και με ταχύτητα τραβήξαμε για τη Λευκωσία. (…) Πήγαμε στα σπίτια μας και κοιμηθήκαμε. Εκείνο το βράδυ και τις επόμενες μέρες ολόκληρος ο τουρκικός Τύπος έβριζε τους Ελληνοκυπρίους. Ο λαός ήταν σε μια κατάσταση ταραχής και αγανάκτησης. Σε διάφορα μέρη είχαν αρχίσει μεμονωμένες ή μαζικές συγκρούσεις».