ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΧΙΛΛΕΙΟΣ ΠΤΕΡΝΑ ΤΟΥ ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΚΕΡΔΙΣΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΧΑΣΕΙ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ

ΚΕΡΔΙΖΕΙ ΕΔΑΦΟΣ ΤΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Η ΑΠΕΡΧΟΜΕΝΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΝΑ ΑΝΑΔΕΙΧΘΕΙ ΝΙΚΗΤΡΙΑ ΣΤΗ ΜΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΛΛΗ. ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΕΝΑ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΟ ΠΟΥ, ΕΑΝ ΕΠΑΛΗΘΕΥΤΕΙ ΣΤΙΣ ΚΑΛΠΕΣ, ΑΝΑΜΕΝΕΤΑΙ ΝΑ ΒΥΘΙΣΕΙ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΤΑΘΕΙΑ, ΕΝ ΜΕΣΩ ΕΝΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Ηλίας Κουσκουβέλης: «Με δεδομένους τους δύο πολέμους που έχει στα νότια σύνορά του και το Κουρδικό στο εσωτερικό του, είναι μάλλον δύσκολο να επιλέξει την εξαγωγή της κρίσης προς την Κύπρο και την Ελλάδα. Και τούτο διότι το κόστος, πολιτικό και στρατιωτικό, θα είναι μεγάλο. Πολύ απλά, η Ελλάδα δεν είναι Αφρίν... Τούτο, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι δεν θα επιχειρήσει να στείλει το ερευνητικό σκάφος στην ΑΟΖ της Κύπρου»

Οι ταυτόχρονες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές της 24ης Ιουνίου καθιστούν το πολιτικό τοπίο της Τουρκίας ακόμη πιο ρευστό. Όχι απλώς επειδή κόμματα που συμμαχούν στις βουλευτικές εκλογές είναι αντίπαλοι στις προεδρικές εκλογές, αλλά επειδή κερδίζει έδαφος το σενάριο η απερχόμενη κυβέρνηση να αναδειχθεί νικήτρια στη μία διαδικασία και η αντιπολίτευση στην άλλη. Πρόκειται για ένα ενδεχόμενο που, εάν επαληθευτεί στις κάλπες, αναμένεται να βυθίσει την κατοχική χώρα στην πολιτική αστάθεια, εν μέσω εντεινόμενης οικονομικής κρίσης.

Υπενθυμίζεται ότι υπάρχουν συνολικά έξι υποψήφιοι για την Προεδρία της Τουρκίας και δέκα κόμματα στα ψηφοδέλτια για την Τουρκική Εθνοσυνέλευση. Η «Συμμαχία του Λαού» στις βουλευτικές εκλογές αποτελείται από το κυβερνών κόμμα «Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης» ΑΚΡ, το μεγάλο εθνικιστικό κόμμα MHP και το μικρό εθνικιστικό-συντηρητικό κόμμα BBP. Τα τρία κόμματα υποστηρίζουν την υποψηφιότητα του Ταγίπ Ερντογάν στις Προεδρικές, μαζί με το ισλαμιστικό κόμμα HUDA, το οποίο στις βουλευτικές κατέρχεται μόνο του.

Η «Εθνική Συμμαχία» αποτελείται από το «Ρεπουμπλικανικό» Κόμμα CHP, το νεοϊδρυθέν «Καλό» κόμμα IYI, το κόμμα της «Ευδαιμονίας» SP και το «Δημοκρατικό» κόμμα DP. Στις προεδρικές εκλογές, ωστόσο, το CHP κατέρχεται με υποψήφιο τον Μουχαρέμ Ιντσέ, το IYI μαζί με το DP με υποψήφια τη Μεράλ Άκσενερ και το SP με υποψήφιο τον Τεμέλ Καραμολλάογλου. Το «Κόμμα Δημοκρατίας των Λαών» HDP κατέρχεται μόνο του στις βουλευτικές και υποστηρίζει το φυλακισμένο στέλεχός του Σελαχατίν Ντεμιρτάς στις προεδρικές εκλογές. Μόνο του κατέρχεται και το «Πατριωτικό» κόμμα Vatan, που στις προεδρικές έχει ως υποψήφιο τον ηγέτη του, Ντογού Περιντσέκ.

Τα πέντε σενάρια

Σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα Hurriyet, υπάρχουν αυτήν τη στιγμή πέντε σενάρια, αναφορικά με το πώς μπορεί να κινηθούν τα πράγματα:

1. Να θριαμβεύσει και ο Ταγίπ Ερντογάν και η συμμαχία του.

2. Να επανεκλεγεί ο Ερντογάν Πρόεδρος, αλλά την κοινοβουλευτική πλειοψηφία να έχουν η συμμαχία της αντιπολίτευσης και το HDP.

3. Να κερδίσει την προεδρία είτε ο Ιντσέ είτε η Άκσενερ στον δεύτερο γύρο και την κοινοβουλευτική πλειοψηφία η «Συμμαχία του Λαού».

4. Να σημειώσει διπλή νίκη η αντιπολίτευση σε προεδρικές και βουλευτικές εκλογές.

5. Το εξαιρετικά απομακρυσμένο ενδεχόμενο να ακυρωθούν οι εκλογές είτε λόγω απόφασης του Συνταγματικού Δικαστηρίου είτε λόγω μιας κατάστασης εκτάκτου ανάγκης, όπως μια πολεμική σύρραξη.

Όπως επισημαίνει η εφημερίδα, ερμηνεύοντας τις δημοσκοπήσεις, αναλόγως του πόσο επιτυχημένη θα είναι η πορεία του HDP και του SP, είναι πιθανόν η κοινοβουλευτική πλειοψηφία να καταλήξει στην αντιπολίτευση, καθώς δεν θεωρείται απομακρυσμένο ενδεχόμενο να συγκεντρώσουν όλα τα αντιπολιτευόμενα κόμματα 350+ έδρες στην Εθνοσυνέλευση των 600 βουλευτών.

Όπως αναφέρει σε δική του ανάλυση το Ινστιτούτο Brookings, υπό τον τίτλο «Έχει πιθανότητες η τουρκική αντιπολίτευση να κερδίσει το ΑΚΡ του Ερντογάν τον Ιούνιο;», οι δημοσκοπήσεις στην Τουρκία πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη επιφύλαξη. Ωστόσο, φαίνεται ότι είναι αρκετά πιθανό το σενάριο να επανεκλεγεί ο Ερντογάν αλλά χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία. «Αυτό θα δημιουργήσει μια εντελώς καινούρια πολιτική εικόνα γεμάτη προκλήσεις, στην οποία η αντιπολίτευση θα έχει μεγαλύτερο λόγο στον καταρτισμό πολιτικής απ' ό,τι είχε για τουλάχιστον μια δεκαετία», εξηγεί.

Το τρωτό σημείο

Σύμφωνα με το Brookings, ο Ερντογάν ήθελε σίγουρα να αποφύγει ένα ευρύ πεδίο προεκλογικής μάχης στις πρόωρες εκλογές. «Και είναι ειρωνικό, αλλά μπορεί να είναι η ίδια η Κυβέρνηση του ΑΚΡ που αποκάλυψε την αχίλλειο πτέρνα του Ερντογάν», αναφέρει, εξηγώντας: Με το να επιμένει σε μια συνταγματική αλλαγή που συγκέντρωνε το μεγαλύτερο μέρος των εκτελεστικών εξουσιών στον Πρόεδρο αλλά διατηρούσε μέρος του νομοθετικού έργου και τη δυνατότητα βέτο στο κοινοβούλιο, το ΑΚΡ φαίνεται να μην έλαβε υπόψη του την πιθανότητα πως το κόμμα του Προέδρου μπορεί να μη διαθέτει πάντοτε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Πριν από τις συνταγματικές αλλαγές, αναφέρει, το γεγονός πως το ΑΚΡ εμφανιζόταν πάντοτε στις δημοσκοπήσεις πολύ πιο ψηλά από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, μεταφραζόταν ως μια εύκολη επικράτηση στην Εθνοσυνέλευση, όμως οι πολυκομματικές συμμαχίες άλλαξαν τα εκλογικά μαθηματικά με τέτοιο τρόπο, ώστε να καταστήσουν δύσκολο το έργο της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας για το ΑΚΡ.

«Είναι ακριβώς επειδή οι εμπνευστές της περσινής συνταγματικής αλλαγής πίστευαν ότι το ΑΚΡ ήταν ανίκητο στις δημοσκοπήσεις και η ευρεία τουρκική αντιπολίτευση ήταν θεμελιωδώς ανίκανη να επιτύχει εσωτερική αρμονία, που είναι μια μεγάλη πιθανότητα να προκύψει μια αντιπολιτευόμενη Βουλή υπό την προεδρία του Ερντογάν. Το νέο σύστημα έχει ελάχιστες πρόνοιες για μια τέτοια συγκατοίκηση, και μία επιθετική αντιπολίτευση μπορεί ουσιαστικά να σακατέψει την παραγωγή πολιτικής του Ερντογάν. Εάν, μάλιστα, το ΑΚΡ χάσει την κοινοβουλευτική του πλειοψηφία στον πρώτο γύρο των εκλογών, ο Ερντογάν θα βρεθεί στον δεύτερο γύρο με την αύρα του αήττητου και του παραδοσιακού κυρίαρχου στην τουρκική πολιτική σοβαρά αποδυναμωμένη», τονίζει.

Η οικονομία θα είναι εκεί

Ως εκ τούτου, μεσούσης και της συνεχώς κλιμακούμενης οικονομικής κρίσης στην Τουρκία, ο Ταγίπ Ερντογάν είναι αντιμέτωπος με δύο τρωτά σημεία, την ανορθόδοξη κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο εσωτερικό μέτωπο και την οικονομία. Τα δύο αυτά προβληματικά στοιχεία επηρεάζουν και τους στόχους του. Ερωτηθείς από τη «Σημερινή» της Κυριακής, ο Ηλίας Κουσκουβέλης, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Κοσμήτορας της Σχολής ΚΑΕΤ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και κάτοχος της «Επώνυμης Έδρας ΓΕΕΘΑ στις Στρατηγικές Σπουδές "Θουκυδίδης"», ανέφερε ότι ο κυρίαρχος -αν όχι μοναδικός- στόχος του Ερντογάν είναι να επανεκλεγεί Πρόεδρος και, ει δυνατόν, να κερδίσει την πλειοψηφία στην τουρκική Εθνοσυνέλευση. «Το πρώτο, αυτήν τη στιγμή φαίνεται πιο πιθανό από το δεύτερο, με βάση την κατάσταση στη χώρα και τις μετρήσεις», αν και θα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί με αυτές, όπως επισήμανε.

Αν επικρατήσει ο Ερντογάν θα συνεχίσει το νεο-οθωμανικό του όνειρο, προσπαθώντας να εξαπλώσει την Τουρκία προς τα νότια και να τη μετατρέψει σε διεθνή παίκτη, εκτιμά ο καθηγητής. «Ασφαλώς το μεγάλο του πρόβλημα για την επικράτησή του είναι η οικονομία, της οποίας την επιδείνωση δεν μπορεί να σταματήσει. Η οικονομία είναι η "αχίλλειος πτέρνα" του. Ακόμη και αν εκλεγεί, η κακή οικονομική κατάσταση θα είναι εκεί για να του δυσκολέψει τις όποιες προσπάθειες και μεγαλεπήβολα σχέδια», πρόσθεσε.

Πιο δύσκολες επιλογές

Αυτό, βεβαίως, που απασχολεί κυρίως την Κύπρο και την Ελλάδα είναι οι επιθετικές βλέψεις του Τούρκου Προέδρου εναντίον μας και κυρίως οι προσπάθειες στις οποίες ενδεχομένως να προβεί, ώστε να διασπείρει την εσωτερική πολιτική και οικονομική κρίση εκτός των τουρκικών συνόρων. Σύμφωνα με τον Δρα Κουσκουβέλη, «με δεδομένους τους δύο πολέμους που έχει στα νότια σύνορά του και το Κουρδικό στο εσωτερικό του, είναι μάλλον δύσκολο να επιλέξει την εξαγωγή της κρίσης προς την Κύπρο και την Ελλάδα. Και τούτο διότι το κόστος, πολιτικό και στρατιωτικό, θα είναι μεγάλο. Πολύ απλά, η Ελλάδα δεν είναι Αφρίν...». Τούτο, βεβαίως, τόνισε, δεν σημαίνει ότι δεν θα επιχειρήσει να στείλει το ερευνητικό σκάφος στην ΑΟΖ της Κύπρου. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι, Ελλαδίτες και Κύπριοι, κατέληξε.

Στην ουσία, όπως διαφαίνεται και από τα τουρκικά δημοσιεύματα, ο ελληνικός χώρος δεν εμπίπτει στις προτεραιότητες της εξωτερικής πολιτικής, όχι μόνο για τον Ερντογάν αλλά για κανέναν από τους υποψηφίους. Σύμφωνα με το τουρκικό δίκτυο TRT World, τρεις είναι οι βασικοί πυλώνες εξωτερικής πολιτικής, με τους οποίους ασχολείται ο προεκλογικός στην Τουρκία: Πόλεμος στη Συρία και εθνική ασφάλεια, Ευρωπαϊκή Ένωση και Κατάσταση της Ιερουσαλήμ.

Πόλεμος στη Συρία και εθνική ασφάλεια

Σύμφωνα με το TRT World, «η μάχη εναντίον της τρομοκρατίας στις γειτονικές χώρες Συρία και Ιράκ και ο εμφύλιος πόλεμος στη Συρία παραμένουν προτεραιότητα για σχεδόν όλους τους υποψηφίους». Το ΑΚΡ και ο Ερντογάν, επισημαίνει, έχουν υποσχεθεί να «καθαρίσουν» τα σύνορα της Τουρκίας από τρομοκράτες, αντανακλώντας την κυβερνητική πολιτική. Ο ίδιος ο Ερντογάν, μάλιστα, δήλωσε πως οι επιχειρήσεις θα συνεχιστούν «μέχρι να μη μείνει ούτε ένας τρομοκράτης» και θα επεκταθούν πέραν της «Ασπίδας του Ευφράτη» και του «Κλάδου Ελαίας». Ταυτόχρονα, αναφέρει ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να αναπτύσσει την αμυντική της βιομηχανία, για να καταστεί παγκόσμια δύναμη.

Από την πλευρά τους, Μουχαρέμ Ιντσέ και CHP δηλώνουν στο προεκλογικό μανιφέστο πως η μάχη της Τουρκίας κατά του FETO (γκιουλενιστές), των τρομοκρατών του PKK/YPG και του Daesh «θα συνεχιστούν χωρίς δισταγμό». Σε ό,τι αφορά τη Συρία, η θέση τους είναι ότι πρέπει να γίνει σεβαστή η κυριαρχία και η εδαφική ακεραιότητά της και πως η Τουρκία πρέπει να υποστηρίξει την πραγματοποίηση εκλογών και τη σύνταξη ενός νέου συντάγματος, ώστε οι Σύροι να θέλουν να επιστρέψουν στη χώρα τους.

Η Μεράλ Άκσενερ και το IYI θεωρούν την τρομοκρατία το μεγαλύτερο εμπόδιο στην ανάπτυξη εξωτερικής πολιτικής. «Το να είσαι κράτος σημαίνει να παράγεις πολιτική για να κάνεις τον κόσμο να ζει και όχι να πεθαίνει», δήλωσε. «Μια ισχυρή Συρία και ένα ισχυρό Ιράν σημαίνουν μια ισχυρή Τουρκία. Η ανάπτυξη των χωρών της περιοχής είναι πλεονέκτημα για την Τουρκία», πρόσθεσε.

Ο Ντεμιρτάς, στο δικό του μανιφέστο, δεσμεύεται να προσπαθήσει να συμβάλει στον τερματισμό του πολέμου στη Συρία και στην εξεύρεση μιας δημοκρατικής λύσης, βασισμένης στην ισότητα των πολιτών. Ο Περιντσέκ, από την πλευρά του, ο οποίος προέρχεται από ένα κόμμα με γνωστούς δεσμούς με τη Ρωσία, όπως επισημαίνει το TRT, εξέφρασε την ετοιμότητά του για την καταπολέμηση της τρομοκρατίας και την καλλιέργεια επίσημων σχέσεων με το συριακό καθεστώς. Μάλιστα δεσμεύτηκε πως, μόλις εκλεγεί, θα καλέσει τον Άσαντ στην Άγκυρα.

Ευρωπαϊκή Ένωση

Σε ό,τι αφορά την Ε.Ε., ο Ερντογάν δήλωσε, σύμφωνα με το δίκτυο, πως ουδέποτε εγκαταλείφθηκε ο στόχος της πλήρους ένταξης, παρά την τροπή που έχουν λάβει οι σχέσεις των δύο μερών, ρίχνοντας την ευθύνη στην ευρωπαϊκή πλευρά. Από την πλευρά του ο Ιντσέ υποσχέθηκε να αποκαταστήσει τις σχέσεις με τις δυτικές χώρες και την Ε.Ε. με στόχο την εξυπηρέτηση του εθνικού συμφέροντος και την πλήρη ένταξη. Ο Περιντσέκ και το SP τάσσονται εναντίον της ένταξης της Τουρκίας στην Ε.Ε. «Δεν θα αφήσουμε τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον να μας διατάζουν, θα κυβερνήσουμε τη χώρα από την Άγκυρα», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η θέση του Ντεμιρτάς είναι πως θα συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις για πλήρη ένταξη, στο πλαίσιο των δικών τους αρχών.

Κατάσταση της Ιερουσαλήμ

Το τρίτο βασικό στοιχείο, σύμφωνα με την ανάλυση του TRT World, αφορά την Ιερουσαλήμ. Όμως, επισημαίνει, το ζήτημα Ισραήλ-Παλαιστίνης είναι το μόνο θέμα εξωτερικής πολιτικής για το οποίο φαίνεται πως όλες οι δυνάμεις συμφωνούν, καθώς υποστηρίζουν την παλαιστινιακή πλευρά. Ο Ταγίπ Ερντογάν καταδίκασε την απόφαση των Αμερικανών, λέγοντας ότι «θα συνεχίσουμε να κάνουμε προσπάθειες μέχρι οι Παλαιστίνιοι να έχουν ειρήνη. Μέχρι αυτήν την ώρα, η Ιερουσαλήμ θα είναι η πρώτη μας Qibla (η κατεύθυνση προς την οποία προσεύχονται)».

Η Άκσενερ από την πλευρά της δήλωσε ότι «αυτό που συμβαίνει τώρα στην Ιερουσαλήμ δεν είναι περιφερειακό ζήτημα, είναι κάτι περισσότερο από αυτό. Είναι ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, ένα μακελειό», προσθέτοντας ότι η καταδίκη δεν αρκεί. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο Καραμόλλαγλου ανέφερε ότι οι καταδίκες δεν σταματούν το μακελειό στην Παλαιστίνη.

Θέση του Ιντσέ είναι πως ΗΠΑ και οι Ισραήλ διώκουν τους μουσουλμάνους της Παλαιστίνης και καλλιεργούν μόνιμη εχθρότητα. «Η Τουρκία δεν μπορεί να είναι απλός θεατής», τόνισε. Ο Περιντσέκ από την πλευρά του ανέφερε πως ο αγώνας των Παλαιστινίων για ανεξαρτησία είναι σημαντικός για την Τουρκία. Τέλος, ο Ντεμιρτάς έκανε λόγο για «εθνοκάθαρση» και υποσχέθηκε να υποστηρίξει τις προσπάθειες για αναγνώριση της Παλαιστίνης.