Οι λαοί, τα έθνη, τα κράτη οφείλουν να θυμούνται. Η μνήμη αποτελεί αναγκαίο όρο και προϋπόθεση επιβίωσης εθνικών, κοινωνικών συνόλων και λαών εν γένει. Λαοί που δεν θυμούνται, καταδικάζουν τον εαυτό τους στην αφάνεια, την ανυπαρξία και την ανυποληψία

Η 10η Μαΐου 1956 κατέγραψε μιαν από τις ηρωικότερες, χρυσές σελίδες του ελληνικού έθνους. Τότε περπάτησαν όρθιοι και αγέρωχοι στα βήματα της αγχόνης οι πρωτομάρτυρες της κυπριακής ελευθερίας, Μιχαλάκης Καραολής και Ανδρέας Δημητρίου, τιμώντας την ελληνική ιστορία της Κύπρου και τις ηρωικές παραδόσεις του έθνους των Ελλήνων. Επρόκειτο για τους πρώτους καταδικασθέντες στη θανατική ποινή δι’ απαγχονισμού με την κατηγορία των βρετανικών αποικιοκρατικών δυνάμεων για διεκδίκηση ελευθερίας.

Εκείνες τις ώρες της θυσίας των δύο Μεγάλων Ελλήνων, η Αθήνα εκαίγετο, η Ευρώπη εκινητοποιείτο δυναμικά στο πλευρό του κυπριακού Ελληνισμού, το έθνος εσείετο, η ελληνική πρωτεύουσα θρηνούσε τους ήρωες της Κύπρου, αλλά και νεκρούς διαδηλωτές, υποστηρικτές και συναγωνιστές της κυπριακής ελευθερίας. Συνταρακτικό υπήρξε το κείμενο του κορυφαίου αριστερού Γάλλου διανοούμενου και νομπελίστα, Albert Camus, της 6ης Δεκεμβρίου 1955 στην εφημερίδα «L’ Express», με τίτλο το «Ελληνόπουλο», που εκφράζει τον θαυμασμό του για τον αγώνα των Ελλήνων της Κύπρου για Ένωση και αξιοί από τους Βρετανούς να σεβαστούν τις ιστορικές θυσίες του Ελληνισμού για ελευθερία.

Οι λαοί, τα έθνη, τα κράτη οφείλουν να θυμούνται. Η μνήμη αποτελεί αναγκαίο όρο και προϋπόθεση επιβίωσης εθνικών, κοινωνικών συνόλων και λαών εν γένει. Λαοί που δεν θυμούνται, καταδικάζουν τον εαυτό τους στην αφάνεια, την ανυπαρξία και την ανυποληψία. Όταν οι πολλοί δεν τιμούν αυτούς που θυσιάστηκαν για την ελευθερία τους, περιέρχονται σε διεθνή περιφρόνηση και παγκόσμια απαξίωση.

Οι δύο ήρωες της κυπριακής ελευθερίας έδωσαν μαζί με πολλούς άλλους τη ζωή τους για την αυτοδιάθεση της Κύπρου και την Ένωση της μεγαλονήσου με τη «Μητέρα Ελλάδα». Αυτό ήταν και το σύνθημα όλων εκείνη την εποχή εκφραζόμενο δυναμικά και εντόνως. Το ιστορικό αίτημα της «Ενώσεως» στη νεότερη εποχή έχει ως αφετηρία του την 9η Ιουλίου 1821, όταν μαζί με τον υπόλοιπο Ελληνισμό ξεσηκώθηκε και η Κύπρος, διεκδικώντας ελευθερία και συστράτευση με τις λοιπές μαχόμενες δυνάμεις του έθνους.

Οι ήρωες Καραολής και Δημητρίου, μαζί με τον Σταυραετό του Μαχαιρά, Γρηγόρη Αυξεντίου, το πρότυπο γενναιότητας και αυτοθυσίας, Μάρκο Δράκο και τόσους άλλους αδικαίωτους αγωνιστές της κυπριακής ελευθερίας, έπεσαν μαχόμενοι για το ιδανικό της Ελλάδος, για την ιστορία και τον πολιτισμό του ελληνικού έθνους. Την 10η Μαΐου 2018, επέτειο της θυσίας των απαγχονισθέντων, η Αθήνα υποδεχόταν τον στερούμενο οποιασδήποτε πολιτικής δύναμης, πρίγκιπα Κάρολο, τιμώντας τον, ξεχνώντας να αποδώσει τιμές, να θυμηθεί αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους για την Ελλάδα και τον Ελληνισμό. Οι Καραολής και Δημητρίου την ώρα του απαγχονισμού έψελναν, μαζί με τους λοιπούς μελλοθανάτους, τον ελληνικό Εθνικό Ύμνο.

Η θυσία τους, δυστυχώς, δεν είναι μόνο αδικαίωτη, αλλά είναι και λησμονημένη. Οφείλουμε να γνωρίζουμε πάντοτε πως τα έθνη δεν υπάρχουν, δεν υφίστανται τυχαία. Υπάρχουν και συνεχίζουν την πορεία τους μέσα σε μια παγκόσμια σκηνή δύσκολων και επικίνδυνων διαδρομών, εφόσον θυμούνται και τιμούν την ιστορία, τον πολιτισμό και τους ήρωές τους. Τότε τους σέβονται και οι άλλοι λαοί. Η εθνική συνείδηση, όντας ενεργοποιημένη, είναι ο κώδωνας εκείνος που υπενθυμίζει στους λαούς τη διαρκή και αδιάλειπτη υποχρέωσή τους να σέβονται τον εαυτό τους και την ιστορία τους, να κοιτάζουν μπροστά έχοντας πάντα κατά νουν πως υφίστανται ως συνέχεια εκείνων που έφυγαν και που έπεσαν μαχόμενοι για την ελευθερία αυτών που υπάρχουν σήμερα και αυτών που έρχονται αύριο. Τα έθνη δεν είναι στιγμιαία υπόθεση, είναι ακολουθία μιας αδιάλειπτης ιστορικής πορείας.

Η ευθύνη της ηγετικής τάξης, πνευματικής και πολιτικής, για τη διαρκή παρακολούθηση και ενεργοποίηση της διαδρομής του έθνους, είναι τεράστια. Η ηγεσία είναι εκείνη που οφείλει να εμπνέει και να καθοδηγεί. Όλοι έχουν ευθύνη διάπλασης του σύγχρονου Έλληνα. Από τη διδασκαλία της ιστορίας σε όλες τις φάσεις της ζωής του ανθρώπου μέχρι και την κοινωνικοποίηση στην οικογένεια και τη λειτουργία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και επικοινωνίας. Να μη λησμονούμε πως εάν δεν στέκεις ως ελληνική ταυτότητα στον σύγχρονο κόσμο της παγκόσμιας ισοπέδωσης, οδηγείσαι αφεύκτως σε σταδιακή απομείωση της παρουσίας σου, ενώ οι κίνδυνοι εθνικού αφανισμού σου θα είναι πλέον ορατοί.

Ταυτόχρονα, διευκρινίζουμε πως εκσυγχρονισμός δεν σημαίνει απαραιτήτως υποχωρητικότητα ή και κοσμοπολιτισμό. Εάν ο εκσυγχρονισμός που σημαίνει πορεία προς τα εμπρός με εργαλείο την κοινωνική αλλαγή συμφιλιωθεί με την παράδοση και τον σεβασμό της εθνικής ταυτότητας, τότε θα έχουμε ένα θετικό άθροισμα στην πορεία του έθνους και στην ικανότητά του να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά και νικηφόρα επ’ αγαθώ του ιδίου, τις εξελίξεις, τις προκλήσεις και τις αλλαγές που επέρχονται στον κόσμο. Τέλος, υπογραμμίζουμε πως η σημερινή κρίση δεν αποτυπώνεται ούτε ως τυχαίο, ούτε ως απλά οικονομικό γεγονός. Αποτελεί προϊόν της εδώ και πολλά χρόνια εμφιλοχωρούσης πολιτιστικής κρίσης, εκδηλούμενης ως κρίσης αξιών και εθνικής ταυτότητας.

ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ Κ. ΓΙΑΛΛΟΥΡΙΔΗΣ
Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής,
Διευθυντής Κέντρου Ανατολικών Σπουδών
Για τον Πολιτισμό και την Επικοινωνία,
Πάντειο Πανεπιστήμιο