Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΜΙΑΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΜΑΤΗ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ

ΟΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΔΕΝ ΣΥΜΒΑΔΙΖΟΥΝ ΠΛΗΡΩΣ ΜΕ ΤΗ ΡΩΣΙΚΗ ΑΤΖΕΝΤΑ, ΟΥΤΕ ΟΜΩΣ ΕΚΠΛΗΡΩΝΟΥΝ ΤΙΣ ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΝΑΝΤΙ ΤΗΣ ΣΥΜΜΑΧΙΑΣ ΜΕ ΤΙΣ ΗΠΑ. ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΕΙ ΠΛΗΡΩΣ ΟΥΤΕ ΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΜΕ ΤΙΣ ΟΠΟΙΕΣ ΔΙΑΤΗΡΕΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΥΤΕ ΚΑΙ ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΗΣ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ

Η Ρωσία χρησιμοποιεί το Αφρίν ώστε η Τουρκία να μη στηρίξει της δυτικές χώρες στην επερχόμενη αντεπίθεσή τους κατά του καθεστώτος Άσαντ

Από το 2010 και μετά, έχοντας πλέον εδραιώσει την εξουσία του, το ΑΚΡ στράφηκε σε μια νέα πολιτική τόσο στο εσωτερικό όσο και στις εξωτερικές σχέσεις. Στα θεμέλια αυτής της νέας πολιτικής βρίσκεται το Ισλάμ. Σύμφωνα με το ΑΚΡ, η Τουρκία σήμερα επιστρέφει στις «εθνικές της αξίες», από τις οποίες την απομάκρυνε το κεμαλιστικό καθεστώς. Στην αντίληψη του ΑΚΡ οι «εθνικές αξίες» ισοδυναμούν με την αποκατάσταση της οθωμανο-ισλαμικής παράδοσης.

Αυτή η νέα πορεία στην εσωτερική πολιτική άρχισε συγχρόνως με τη στροφή στην τουρκική εξωτερική πολιτική λόγω της «Αραβικής Άνοιξης». Έκτοτε, η πίστη ότι στη Μέση Ανατολή θα εγκαθιδρυθεί μια νέα -βασισμένη στο σουνιτικό ισλάμ- τάξη κατέστησε την τουρκική εξωτερική πολιτική προέκταση της εσωτερικής πολιτικής. Ο Ερντογάν, ο οποίος πριν από την «Αραβική Άνοιξη» απευθυνόταν στον Σύρο Πρόεδρο Άσαντ με το «αδελφέ μου», τώρα τον αποκαλεί «δολοφόνο». Στο μεταξύ, είχε συνειδητά στραφεί στη διάρρηξη των σχέσεων της Τουρκίας με το Ισραήλ.

Με την άνοδο των Αδελφών Μουσουλμάνων στην εξουσία της Αιγύπτου, η κυβέρνηση του ΑΚΡ πίστεψε ότι -με αρχή την Τυνησία και την Αίγυπτο- οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι (?hvan) θα επικρατούσαν στην περιοχή. Τελικά, γνώρισε την ολοκληρωτική απογοήτευση. Καθώς οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι ανατρέπονταν στην Αίγυπτο, ο Άσαντ κατάφερνε να επιβιώσει στηριζόμενος από τη Ρωσία. Η Τουρκία είχε ήδη αποξενωθεί από τις χώρες της περιοχής.

Δεν διήρκεσε για πολύ

Οι διμερείς σχέσεις με την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ είχαν ήδη διαρραγεί και ο Ερντογάν, ο οποίος άσκησε σκληρή κριτική στις δυτικές χώρες -ιδιαίτερα για τη στήριξή τους στην πραξικοπηματική ανατροπή της κυβέρνησης Μόρσι στην Αίγυπτο- με αφορμή τα επεισόδια στο Πάρκο Gezi άρχισε να πιστεύει ότι η Δύση επιδιώκει την ανατροπή του. Ως επακόλουθο, στράφηκε στη δημιουργία ενός αυταρχικού καθεστώτος.

Η Τουρκία έγινε πλέον μια μοναχική χώρα. Μάλιστα, ο τότε σύμβουλος επί εξωτερικών θεμάτων και νυν επικεφαλής σύμβουλος του Τούρκου Προέδρου Ιμπραχήμ Καλίν χρησιμοποίησε την έκφραση «Έντιμη Μοναξιά» για να αιτιολογήσει την απομόνωση της Τουρκίας από «ηθικής» σκοπιάς. Σύμφωνα με τον Καλίν, η Τουρκία ήταν μεν μόνη αλλά αυτή η «έντιμη μοναξιά» έδειχνε την «ανωτερότητά» της, επειδή ακριβώς ήταν συνέπεια της «ηθικής» στάσης που τηρούσε η χώρα.

Ωστόσο, η «έντιμη μοναξιά» της Τουρκίας δεν διήρκεσε για πολύ. Επαναπροσέγγισε τη Ρωσία και αναπόφευκτα άλλαξε στάση στο θέμα της ανατροπής του Άσαντ. Πλέον η Τουρκία δεν εναντιώνεται ανοιχτά στην παραμονή του Άσαντ στην εξουσία. Εισβάλλοντας στο Αφρίν με την ανοχή της Ρωσίας και επιδιώκοντας να εμποδίσει τη δημιουργία μιας αυτόνομης περιοχής από τους Κούρδους, η Τουρκία ακολουθεί μια εξωτερική πολιτική γεμάτη αντιφάσεις. Διατείνεται ότι προασπίζει την «εδαφική ακεραιότητα» και την «εθνική ενότητα» της Συρίας, ωστόσο δεν εκφράζει αντιδράσεις στην παραμονή του Άσαντ στην εξουσία.

Συνεργάζεται μεν με Ρωσία και Ιράν, αλλά παρασκηνιακά στηρίζει την επέμβαση των ΗΠΑ κατά του Άσαντ. Την ίδια στιγμή δεν εκπληρώνει τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τη συμμαχία της με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ. Καθώς η κρίση με τις ΗΠΑ στο Μανμπίτζ της Συρίας κλιμακώνεται, προσεγγίζει τη Ρωσία και με τη στήριξη του Πούτιν εισβάλλει στο Αφρίν.

Εν ολίγοις, όπως αναφέρει ο πρώην διπλωμάτης Αϊντίν Σελτζέν, είναι αδύνατο να κατανοηθούν πλήρως οι δυναμικές της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής. Οι προτεραιότητές της δεν συμβαδίζουν πλήρως με τη ρωσική ατζέντα, ούτε όμως εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις της έναντι της συμμαχίας με τις ΗΠΑ. Δεν μπορεί να ικανοποιήσει πλήρως ούτε τις χώρες με τις οποίες διατηρεί σχέσεις ούτε και τα δικά της συμφέροντα.

Όλα μπορούν να αλλάξουν

Είναι γεγονός ότι στη Συρία η τουρκική εξάρτηση από τη Ρωσία ολοένα και αυξάνεται. Η σκληρή αντίδραση του Ερντογάν στις 5 Απριλίου 2017 στην επίθεση με χημικά στο Ιντλίπ -για την οποία θεωρήθηκε υπεύθυνο το συριακό καθεστώς- είναι αξιοπρόσεκτη: «Ακούσατε τα όσα συνέβησαν στη Συρία; Κοιτάξτε, περίπου 100, περισσότεροι από 100, άνθρωποι σκοτώθηκαν με χημικά όπλα. Είδατε τις εικόνες τους στις οθόνες, έτσι δεν είναι; Έι δολοφόνε Άσαντ! Πώς θα γλιτώσεις από το άχτι τους; Έι κόσμε που μένεις άφωνος μπροστά σε αυτό, Ηνωμένα Έθνη που μένετε άφωνα μπροστά σε αυτό, τι εξηγήσεις θα δώσετε για όλα αυτά;». Μετά από αυτήν την επίθεση, στις 7 Απριλίου 2017, ο Ερντογάν θα εγκωμίαζε την ενέργεια του Τραμπ να πλήξει τη Συρία με πυραύλους.

Ωστόσο, η αντίδρασή του στην πρόσφατη επίθεση με χημικά στην Ανατολική Γούτα ήταν πολύ ηπιότερη? ο Τούρκος Πρόεδρος δεν μίλησε για τον «δολοφόνο Άσαντ»: «Πρέπει να πω μιαν αλήθεια. Καταδικάζω όσους διέπραξαν αυτήν τη δολοφονία στην Ανατολική Γούτα και στην Ντούμα. Απ’ όπου κι αν προήλθε, όσοι διέπραξαν αυτήν τη δολοφονία θα δώσουν λογαριασμό και θα πληρώσουν βαρύ τίμημα. Συνεχίζουμε τις συζητήσεις και τις προσπάθειές μας σχετικά με αυτό».

Η σχετικά ήπια αντίδραση του Ερντογάν απορρέει από το γεγονός ότι στην περίοδο της «έντιμης μοναξιάς» αναγκάστηκε να προσεγγίσει τη Ρωσία. Η δε Ρωσία, γνωρίζοντας πώς να εκμεταλλευτεί την τουρκική «μοναξιά», προσπαθεί με κάθε τρόπο να κρατήσει την Τουρκία μακριά από τις ΗΠΑ. Αυξάνοντας σε μεγάλο βαθμό την επιρροή της στην Τουρκία, με την επιλογή της να κάνει τα στραβά μάτια στο θέμα της εισβολής στο Αφρίν, δεν διστάζει να στείλει το μήνυμα ότι την κατάλληλη στιγμή θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το Αφρίν κατά της Τουρκίας.

Με άλλα λόγια, η Ρωσία χρησιμοποιεί το Αφρίν ώστε η Τουρκία να μη στηρίξει τις δυτικές χώρες στην επερχόμενη αντεπίθεσή τους κατά του καθεστώτος Άσαντ, το οποίο κατηγορείται για τις επιθέσεις με χημικά στην Ανατολική Γούτα. Ο Ρώσος Υπουργός Εξωτερικών Λαβρόφ προ ολίγων ημερών δήλωσε ότι η Τουρκία θα πρέπει να παραδώσει το Αφρίν στη συριακή κυβέρνηση. Συγχρόνως έστειλε και ένα ξεκάθαρο μήνυμα προς την Τουρκία, αφήνοντας να εννοηθεί ότι όλα μπορούν να αλλάξουν στο Αφρίν σε περίπτωση που η χώρα ενισχύσει τις δυτικές δυνάμεις στη Συρία.