ΝΙΚΟΣ ΡΟΛΑΝΔΗΣ: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΠΟΥ ΕΒΑΛΕ ΤΟ… ΤΡΥΠΑΝΙ ΣΤΟΝ ΣΤΟΧΟ

ΘΕΩΡΟΥΜΕ ΟΤΙ Η ΕΥΡΩΠΗ ΜΑΣ ΣΤΗΡΙΞΕ, ΚΑΙ ΟΝΤΩΣ ΜΑΣ ΣΤΗΡΙΞΕ. ΑΛΛΑ Η ΣΤΗΡΙΞΗ ΕΧΕΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΑ. ΜΑΣ ΣΤΗΡΙΞΕ ΛΕΚΤΙΚΑ, ΜΕ ΜΙΑ ΙΣΧΥΡΗ ΑΠΟΦΑΣΗ. ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ, ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΙΝΟΥΝ ΑΝΑΚΛΗΣΗ ΤΩΝ ΠΡΕΣΒΕΩΝ, ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΤΡΑ, ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΒΟΛΗ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΙΣΧΥΡΩΝ ΚΥΡΩΣΕΩΝ, ΚΑΙ, ΤΕΛΟΣ, ΤΑ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΑ. ΑΠΟ ΑΥΤΑ, ΔΥΣΤΥΧΩΣ, ΕΜΕΙΣ ΔΕΝ ΠΗΡΑΜΕ ΤΙΠΟΤΑ

«Γνώμη μου είναι ότι υπήρχαν πολύ καλά περιθώρια να επιλύσουμε το πρόβλημα. Με την πρότασή μου δεν επιδίωκα να διασφαλίσω το μερίδιο των Τουρκοκυπρίων, αλλά το δικό μας μερίδιο. Αυτό είναι που δεν κατάλαβαν ορισμένοι, οι οποίοι με επέκριναν για την εισήγησή μου. Ήθελα να διασφαλίσω, ακριβώς, ότι θα λάβουμε εμείς το 80% και οι Τ/κ ας πάρουν το υπόλοιπο»

31 Μαρτίου 1998... Ακριβώς είκοσι χρόνια πριν. Μια μέρα καθοριστική για τη σύντομη ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας, ίσως όσο και η μέρα της ένταξης στην Ε.Ε. Ο Νίκος Ρολάνδης ήταν ο άνθρωπος που, σε πείσμα των καιρών, πρώτος έβαλε το… τρυπάνι στον στόχο, για να αναβλύσει το φυσικό αέριο στους κυπριακούς ορίζοντες και στη ζωή μας.

Γι’ αυτήν τη σημαντική επέτειο μιλά αποκλειστικά στη «Σ», αναθυμούμενος το χθες αλλά και προβληματιζόμενος για το σήμερα, εκθέτοντας τις αγωνίες, αλλά και τις προτάσεις του για το παρόν και το μέλλον του τόπου, σε σχέση πάντα με τη διαχείριση του θέματος των υδρογονανθράκων.

«Στην ιστορία του πετρελαίου και του φυσικού αερίου της Κύπρου υπήρξε αρχή και τέλος του δικού μου ταξιδιού… Όταν ξεκίνησα, σχεδόν κανένας στην Κύπρο δεν γνώριζε για υδρογονάνθρακες. Σήμερα αποτελούν τη ζωή και το μέλλον της Κύπρου...».

Κύριε Ρολάνδη, με ποιες σκέψεις αναθυμάστε και υποδέχεστε αυτήν την ιστορική ημέρα;

Θέλω να πω ότι, για μένα, η ημερομηνία εκείνη, η 31η Μαρτίου 1998, είναι πολύ σημαντική και πολύ σημαδιακή. Θυμάμαι πόσο δίσταζα πηγαίνοντας στο Γραφείο του Προέδρου Κληρίδη εκείνο το πρωί. Ο Γλαύκος με δεχόταν αρκετές φορές για να δούμε θέματα που αφορούσαν το υπουργείο, διότι είχε πολλά ζωτικά θέματα το Υπουργείο Εμπορίου. Με δεχόταν πάντα πρωί, γιατί έλεγε πως το «πρωί το μυαλό είναι καθαρό, προτού αρχίσουν οι σκοτούρες της μέρας».

Εκείνος πήγαινε στο γραφείο από τις 6.00-6.30, και ακολουθούσαμε εγώ και ορισμένοι άλλοι. Όταν του ανέφερα το θέμα, γύρισε και με κοίταξε μ’ ένα πολύ περίεργο ύφος, σαν να σκεφτόταν «άραγε αυτός είναι εντάξει;». Μου ζήτησε τότε να του εξηγήσω την κατάσταση. Και όταν του εξήγησα πώς έχουν τα πράγματα, κάνοντας μιαν αναδρομή στην εποχή όταν ήρθαν για πρώτη φορά οι Αμερικανοί, τότε που ήμουν Υπουργός Εξωτερικών, σκέφτηκε λίγο και μου είπε: «Νίκο, φέρε μου το στο Υπουργικό και θα στο περάσω…».

Έτσι ξεκίνησε αυτή η ιστορία. 31 Μαρτίου του 1998, είκοσι χρόνια σαν σήμερα, ήταν η μέρα που μπήκε το θέμα του φυσικού αερίου στη ζωή μας, έπειτα από το πράσινο φως του Προέδρου Κληρίδη. Ο ίδιος, με τη σοφία του, παρότι πετύχαμε, στην πενταετία, το εγχείρημα που είχαμε ξεκινήσει, παρέμεινε πολύ προσεκτικός… Και θέλω να προσθέσω ακόμα κάτι. Όταν υπέβαλα την πρόταση αυτή και απάντησε όπως απάντησε, ένα μεσημέρι στα γραφεία μιας εταιρείας στη Λάρνακα που ασχολείτο με τα πετρέλαια, γύρισε προς το μέρος μου και μου είπε: «Νίκο, σκέφτεσαι σωστά…».

Είχα, δηλαδή, την επίνευση και την έγκριση του Γλαύκου Κληρίδη… Αν εκμεταλλευθούμε, λοιπόν, σωστά το θέμα του αερίου, μπορούμε να πετύχουμε πολλά. Γιατί το αέριο μπορεί να αποβεί ευλογία, αλλά και κατάρα.

Στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής της ΚΔ, το θέμα του φυσικού αερίου εργαλειοποιήθηκε ως καθοριστικός παράγων για την επίλυση του Κυπριακού. Με την πάροδο του χρόνου, ωστόσο, διαβλέπουμε πως, από καταλύτης της λύσης, έχει μετατραπεί σε καταλύτη της μη λύσης. Γιατί, κατά τη γνώμη σας, συνέβη αυτό;
Ήταν, αρχήθεν, και δικός μου φόβος αυτό το ενδεχόμενο. Το φυσικό αέριο, όπως και το πετρέλαιο, έχει τεράστια αξία.

Δηλαδή, η αξία του, με βάση τα όσα μας έλεγαν και μας λέει η γεωλογική υπηρεσία των ΗΠΑ, πρέπει να είναι κοντά στα 30 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια στην περιοχή της Κύπρου. Με αυτήν τη βάση, ακόμα και σήμερα, που οι τιμές είναι πιεσμένες, το μερίδιο της Κύπρου, αφού αφαιρέσουμε τα ποσά που θα πάνε στις εταιρείες πετρελαίου, είναι αρκετά πέραν των 100 δις δολαρίων.

Αντιλαμβάνεστε τι σημαίνουν αυτά τα ποσά. Επειδή είναι πολύ μεγάλο το ποσό και επειδή έχουμε έναν απρόβλεπτο γείτονα, την Τουρκία, είχα εκφράσει φόβους από τότε, ότι καθώς η λεία είναι πολύ μεγάλη, η Τουρκία δεν πρόκειται να μας αφήσει ήσυχους. Σημειώστε ότι δεν είναι το μόνο μέρος του κόσμου όπου συμβαίνουν αυτά τα πράγματα… Συμβαίνουν και αλλού.

Τουλάχιστον σε άλλα είκοσι σημεία του κόσμου παρουσιάζονται παρόμοιες διενέξεις, εκ των οποίων οι τρεις στην περιοχή μας: Είναι οι αξιώσεις της Τουρκίας στην κυπριακή ΑΟΖ, οι αξιώσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο και η αντιπαράθεση του Λιβάνου με το Ισραήλ. Στο παρελθόν υπήρχε και η διαφορά της Λιβύης με τη Μάλτα, η οποία μάλλον έχει επιλυθεί.

Γι’ αυτόν τον λόγο, μόλις υπέγραψα τη συμφωνία με την Αίγυπτο, είχα την παραίνεση από τον Γλ. Κληρίδη, να τη βάλω στο χρηματοκιβώτιο του Υπουργείου έως ότου λυθεί το Κυπριακό - διότι ο σοφός ο Γλ. Κληρίδης διέβλεπε κι εκείνος ότι δεν είναι εύκολη ιστορία αυτή, καθότι ο πλούτος φαινόταν πολύ μεγάλος και είχαμε να κάνουμε με γείτονες οι οποίοι χαρακτηρίζονται από νοοτροπία άρπαγα. Επιπρόσθετα, υπάρχει και η τ/κ κοινότητα εδώ, η οποία έχει κάποια δικαιώματα, και η Τουρκία λέει ότι έρχεται για να τα προστατέψει.

Η πρόταση του 2006

Εδώ θα κάνω μια παρένθεση… Με βάση τη συνθήκη εγγυήσεως, η Τουρκία δικαιούται να πράξει αυτό το πράγμα, δεν θα πρέπει να έχουμε λανθασμένες εντυπώσεις επί τούτου. Άρα, ήταν πιθανόν να δούμε την κατάσταση αυτή να εκτραχύνεται.

Από το 2006 είχα κάνει μια πρόταση, σύμφωνα με την οποία, από κάθε καθαρό δολάριο που θα μπαίνει στο Ταμείο της ΚΔ, ένα ποσοστό που θα συμφωνηθεί -πρότεινα ένα ποσοστό μεταξύ 20-25%-, να τοποθετείται σ’ έναν λογαριασμό για τους Τ/κ, για το μέλλον και όχι άμεσα, είτε όταν λυθεί το κυπριακό πρόβλημα, είτε, αν δεν λυθεί, για μια περίοδο 10-12 χρόνων, ώστε να μην έχουμε αυτό το πρόβλημα και να διασφαλίσουμε για εμάς ένα ποσοστό γύρω στο 80%, ένα μεγάλο ποσοστό, και να προχωρήσουμε στους ενεργειακούς σχεδιασμούς.

Δυστυχώς, αυτή η πρόταση δεν μελετήθηκε καν από τη δική μας πλευρά τότε, Πρόεδρος ήταν ο Τάσσος Παπαδόπουλος, ενώ ο Μ. Α. Ταλάτ, ηγέτης της τ/κ κοινότητας, με κάλεσε δύο φορές σε γεύμα, λέγοντάς μου ότι είναι έτοιμος να μελετήσει αυτήν την πρόταση και μάλιστα να την πάρει και στην Άγκυρα. Προφανώς, δεν προωθήθηκε το θέμα και, τώρα, εκτιμώ ότι έχει περιπλακεί πολύ περισσότερο.

Σοβαρός κίνδυνος

Διαβλέπετε, πια, να αναφύονται σοβαροί κίνδυνοι;

Γνώμη μου είναι ότι υπάρχει σοβαρός κίνδυνος. Είναι γι’ αυτό που έκανα την πρόταση, με αρθρογραφία μου στην εφημερίδα σας την περασμένη βδομάδα, να τοποθετήσουμε ένα μορατόριουμ, δηλαδή να αναστείλουμε, με επιφύλαξη, τα δικαιώματά μας στην κυπριακή ΑΟΖ, νοουμένου ότι και η Τουρκία θα τερματίσει τις παράνομες δραστηριότητές της στη θαλάσσια περιοχή της Κύπρου, και να δώσουμε την ευκαιρία στον διάλογο, με στόχο την επίλυση του Κυπριακού μέσα στους επόμενους 9 μήνες. Δεν γνωρίζω τι θα πράξει ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, αυτός είναι που έχει την ευθύνη των χειρισμών.

Πιστεύω, ωστόσο, ότι μια και πέρασαν 20 ακριβώς χρόνια από την υπογραφή της ενεργειακής συμφωνίας, στις 31 Μαρτίου, και έπειτα από τόσες προσπάθειες, οι εννιά μήνες που προτείνω για αναστολή του ενεργειακού προγράμματος, δεν θα είχαν ιδιαίτερη σημασία, προκειμένου να λυθεί, επιτέλους, το Κυπριακό.

Με αυτόν τον τρόπο, ακριβώς, το ΦΑ θα καθίστατο καταλύτης της λύσης του κυπριακού προβλήματος. Φοβούμαι, όμως, ότι, όπως εξελίσσονται τα πράγματα, με αυτήν τη διελκυστίνδα που εντείνεται, δεν θα είναι εύκολες οι μέρες που θα επακολουθήσουν.

Δεν αισθανθήκατε ποτέ ότι οι προσδοκίες οι δικές μας, ακόμη και μέσα από τις πλέον σώφρονες και ρεαλιστικές στρατηγικές προσεγγίσεις, υπολείπονται πάντα των γεωπολιτικών βλέψεων της Τουρκίας, που συνεχίζει να παρανομεί σε όλα τα επίπεδα;

Κοιτάξτε, υπάρχει αυτό το ενδεχόμενο, και το γνωρίζουμε όλοι. Η Τουρκία είναι απρόβλεπτη και δυστυχώς δεν είναι μόνον ο Ερντογάν, στην αντιπολίτευση έχει και χειρότερους...

Επιβάλλονται λεπτοί χειρισμοί

Με τους οποίους συνεργάζεται για να επανεκλεγεί…

Ακριβώς, με τους εθνικιστές… Εγώ ο ίδιος έπραξα την Τουρκία, και γνωρίζω από πρώτο χέρι ότι δεν είναι εύκολος γείτονας και μπορεί να γίνει και επικίνδυνος. Το γνωρίζουμε αυτό από την ιστορία. Τα προβλήματά μας χρονολογούνται από τη δεκαετία του ’60, όταν μας βομβάρδισαν στην Τηλλυρία σκοτώνοντας πάρα πολύν κόσμο, το ’74 εισέβαλαν καταλαμβάνοντας πέραν του ενός τρίτου της Κύπρου, και αυτή η ιστορία συνεχίζεται.

Όταν έχουμε, λοιπόν, έναν γείτονα δύσκολο, ο οποίος είναι και πανίσχυρος, διότι τον έχουν περιβάλει με αυτήν την ισχύν οι δυτικοί του σύμμαχοι και, εσχάτως, και η Ρωσία, καθότι είναι επιθυμητός εταίρος για όλους, ενώ εμείς είμαστε απλώς μια κουκκίδα γης στη Μεσόγειο, αν δεν έχουμε τη δύναμη, πρέπει να έχουμε τη σοφία. Γιατί, το μόνο που σε σώζει, αν δεν έχεις τη δύναμη, είναι η σύνεση και η σοφία.

Και στο εξής, τα πράγματα θα είναι ακόμη πιο δύσκολα. Η γνώμη μου, λοιπόν, είναι ότι, με πολλή προσοχή και λεπτούς χειρισμούς θα πρέπει να δοκιμάσουμε να ξεπεράσουμε αυτόν τον σκόπελο. Διότι πάντοτε ένας μεγάλος πλούτος αποτελεί ελκυστική λεία, ιδία όταν ο διεκδικητής είναι πανίσχυρος και ο αντίπαλός του μια μικρή χώρα.

Εδώ εγείρετε ένα πολύ ουσιώδες ζήτημα… Αν και δεν είμαι σε καμία περίπτωση ειδικός ή γνώστης των ενεργειακών θεμάτων, εντούτοις έχω υπ’ όψιν μου ότι, στη γεωπολιτική της ενέργειας, κατά κανόναν, όταν ένας αδύναμος παίκτης καθίσταται ιδιοκτήτης σημαντικών πλουτοπαραγωγικών πηγών, όχι μόνο απολλύει την κυριότητά τους, αλλά χάνει, συνήθως, και την εθνική και κρατική του κυριαρχία. Όντας εξ αρχής ο πρωτεργάτης της ενεργειακής μας πολιτικής στον τομέα των υδρογονανθράκων, εκτιμάτε ότι μεθοδεύσαμε ορθά τη στρατηγική μας;

Κατά τη γνώμη μου όχι, και γι’ αυτό έχω κάνει τις συγκεκριμένες εισηγήσεις. Το να λέμε, με τρόπο απόλυτο, ότι συνεχίζουμε την πολιτική μας, σαν να είμαστε πλανητάρχες, και την ίδια ώρα να βρίσκεται απέναντι η Τουρκία με τεράστια δύναμη, την οποία δεν ανακόπτει κανείς, επειδή, δυστυχώς, η λεγόμενη διεθνής κοινωνία μόνο συμφέροντα γνωρίζει, δεν ξέρω πού θα οδηγήσει.

Γι’ αυτό χρειάζεται, επαναλαμβάνω, ιδιαίτερη προσοχή στους χειρισμούς. Να σας δώσω ένα παράλληλο παράδειγμα. Η Κίνα, αυτήν τη στιγμή, στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, κυριαρχεί, λόγω του μεγέθους και της δύναμής της. Γύρω υπάρχουν διάφορα κράτη, καθόλου ανίσχυρα, αλλά όχι με τόσο μεγάλη ισχύ όπως η Κίνα, όπως είναι η Ινδονησία, η Μαλαισία, το Βιετνάμ, η Ταϊβάν, το Μπρουνέι, τα οποία έχουν διεκδικήσεις.

Η Κίνα, παρ’ όλο που το θέμα πήγε στη Χάγη και εκδόθηκε απόφαση διαιτητικού δικαστηρίου εναντίον της, δεν υποχωρεί, δεν αναγνωρίζει τη συγκεκριμένη απόφαση και δεν επιτρέπει να εισέλθει κανείς στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας. Χρειάζεται, λοιπόν, και θα το ξαναπώ, ιδιαίτερη προσοχή, και αυτή είναι η δική μου παραίνεση προς τον αγαπητό μου Νίκο Αναστασιάδη, ο οποίος επωμίζεται αυτήν τη μεγάλη ευθύνη. Δεν λέω ότι είναι εύκολη η κατάσταση, αλλά πρέπει να προσέξει.

Ας είμαστε ρεαλιστές…

Άρα, ένας παράγοντας που παραμελήσαμε αυτά τα χρόνια, είναι και η ενίσχυση της αποτρεπτικής μας ισχύος, όποιες μορφές θα μπορούσε να διαλάβει αυτή;

Δεν θα έλεγα ότι θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε ικανή αποτρεπτική δύναμη, ας είμαστε ρεαλιστές. Η Τουρκία έχει τόση δύναμη, και στο έδαφος και στη θάλασσα και στον αέρα, που δεν θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε έναντί της πραγματική αποτροπή. Τουναντίον, αν αντιπαραθέταμε έστω και μια υποτυπώδη δύναμη αποτροπής επί του πεδίου των προκλήσεων, ενδεχομένως να είχαμε και πολύ χειρότερες εξελίξεις.

Γνώμη μου είναι ότι υπήρχαν πολύ καλά περιθώρια να επιλύσουμε το πρόβλημα. Με την πρότασή μου δεν επιδίωκα να διασφαλίσω το μερίδιο των Τουρκοκυπρίων, αλλά το δικό μας μερίδιο. Αυτό είναι που δεν κατάλαβαν ορισμένοι, οι οποίοι με επέκριναν για την εισήγησή μου. Ήθελα να διασφαλίσω, ακριβώς, ότι θα λάβουμε εμείς το 80% και οι Τ/κ ας πάρουν το υπόλοιπο. Υπάρχει, βεβαίως, και η περίπτωση να μη λυθεί το Κυπριακό. Ωστόσο, η Τουρκία θα συνεχίσει να διεκδικεί το ΦΑ…

Ήδη το έχουν διακηρύξει, τόσο με την απειλή των διπλών γεωτρήσεων, όσο και την αποδέσμευση του θέματος της ενέργειας από τη λύση του Κυπριακού ως ανεξάρτητης μεταβλητής, που πρέπει να ρυθμιστεί σε περίπτωση «βελούδινου διαζυγίου»…

Και τότε, αντί το 20%, μπορεί να διεκδικούν το 80%! Σε αυτήν την περίπτωση, πού και πώς θα βρούμε το δίκαιό μας;

Πώς κρίνετε την πρόσφατη απόφαση της Βάρνας;

Θεωρούμε ότι η Ευρώπη μάς στήριξε, και όντως μας στήριξε. Αλλά η στήριξη έχει διάφορες διαβαθμίσεις και επίπεδα. Μας στήριξε λεκτικά, με μια ισχυρή απόφαση. Ακολουθούν τα πολιτικά μέτρα, που μπορεί να σημαίνουν ανάκληση των πρέσβεων, τα οικονομικά μέτρα, με την επιβολή διαφόρων ισχυρών κυρώσεων, και, τέλος, τα στρατιωτικά.

Από αυτά, δυστυχώς, εμείς δεν πήραμε τίποτα. Βρισκόμαστε στο πρώτο, το αβλαβές στάδιο, και δεν βλέπω να μετακινούμαστε από εκεί. Να υπενθυμίσω ότι χάσαμε το ένα τρίτο της Κύπρου και κανείς δεν ήρθε να μας βοηθήσει. Ακόμη και ο Έλληνας Πρέσβης παρέμεινε αμετακίνητος στην Άγκυρα. Θέλω να πω ότι δεν είναι εύκολος ο χειρισμός τέτοιων καταστάσεων όταν είσαι μια μικρή, αδύναμη χώρα. Τα συμφέροντα είναι τεράστια. Το εμπόριο Τουρκίας - Ευρώπης ανέρχεται σε δισεκατομμύρια ευρώ.

Άρα, λοιπόν, αν θέλουμε να είμαστε παίκτες σ’ αυτήν την περιοχή, πρέπει να μετρήσουμε τα κουκκιά μας. Αν δεν το πράξουμε, μπορεί να χαθούμε. Είμαστε μια χώρα την οποία μπόρεσε ο Γλ. Κληρίδης να βάλει στην Ευρώπη, και τώρα ζούμε το δεύτερο μεγάλο επίτευγμα, την ανεύρεση του φυσικού αερίου. Το ένα το αξιοποιούμε σωστά, το άλλο μάς βάζει σε κινδύνους.

Διότι, αν έχουμε την ευρωπαϊκή πορεία, όπως την έχουμε, και τα πετρέλαια σωστά δομημένα, τότε η χώρα θα έχει έναν τεράστιο πλούτο. Αν πάρουμε το 80% του ΦΑ ως Ελληνοκύπριοι, είναι τεράστιος ο πλούτος. Είναι δέκα, έως και είκοσι φορές ο προϋπολογισμός της Κύπρου. Και για τις μελλοντικές γενιές, αλλά και για την υφιστάμενη.