ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ Τ/Κ ΑΠΟΡΡΕΟΥΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Η ΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΘΑ ΤΗΡΗΣΟΥΝ ΟΙ ΠΛΕΥΡΕΣ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΤΩΝ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΩΝ ΘΑ ΚΑΘΟΡΙΣΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟ ΚΑΙ ΕΞΟΡΥΞΗ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ

Η τουρκική κινητοποίηση, σε αυτήν τη δεδομένη συγκυρία, αποτελεί μια πολιτική ελεγχόμενης κρίσης με στόχο την ισχυροποίηση της θέσης της στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων

Να πω την αλήθεια, με ξενίζει η γενικότερη έκπληξη που παρατηρείται. Εδώ και καιρό λέγεται ότι οι έρευνες της Κυπριακής Δημοκρατίας για εντοπισμό φυσικού αερίου και πετρελαίου θα αποτελούν πάντοτε σημείο έντασης. Για παράδειγμα, ακριβώς έναν χρόνο πριν, στις 21 Φεβρουαρίου του 2017, ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών Mevlut Çavuşoğlu δήλωνε:

«Όλοι βρίσκονται εδώ: αρκετές χώρες, τρομοκρατικές οργανώσεις, πολεμικά πλοία κυκλοφορούν στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι μονομερείς ενέργειες της ελληνοκυπριακής πλευράς για τον εντοπισμό φυσικού αερίου και πετρελαίου συνεχίζονται. Η υπομονή μας, όμως, σε αυτό το ζήτημα δεν είναι ανεξάντλητη? να το πούμε αυτό. Κάνουμε υπομονή με την ελπίδα ότι θα βρεθεί μια λύση. Από την πλευρά μας, κάνουμε τα απαραίτητα βήματα την κατάλληλη στιγμή».

Σε συνέντευξή του στο «Βήμα», ο πρώην Ειδικός Σύμβουλος του Γ.Γ. του ΟΗΕ για την Κύπρο, Espen Bath Eide, εξέφρασε την άποψη ότι η συνέχιση των συνομιλιών στο Κυπριακό είναι το «καλύτερο φάρμακο» για την αποτροπή ενός θερμού επεισοδίου. Επομένως, θα έπρεπε οπωσδήποτε να προκύψει αποτέλεσμα στη Γενεύη, ειδάλλως θα ανέκυπταν εντάσεις, ιδιαίτερα κατά τον Ιούλιο του 2017.

Σε παρεμφερείς δηλώσεις προχώρησαν και οι Έλληνες Υπουργοί Άμυνας και Εξωτερικών. Εν τέλει, η Τουρκία κινητοποιήθηκε πραγματοποιώντας τις απειλές της. Εξέδωσε NAVTEX εντός της ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας και άρχισε στρατιωτικά γυμνάσια, εμποδίζοντας το γεωτρύπανο Saipem 12000 της εταιρείας ENI.

Αυτό δεν είναι έκπληξη

Η τουρκοκυπριακή και η τουρκική πλευρά προέβαλαν τα επιχειρήματα ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν δικαιώματα στο φυσικό αέριο της Κύπρου και ότι μέρος της κυπριακής ΑΟΖ πιθανότατα ανήκει στην τουρκική ΑΟΖ. «Πιθανότατα», γιατί η Τουρκία δεν έχει ακόμα υπογράψει τη συμφωνία για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν έχει καθορίσει ΑΟΖ.

Από τη στιγμή που η Τουρκία δεν έχει υπογράψει τη συμφωνία για το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, η τουρκική επιχειρηματολογία στερείται νομικής βάσης. Όμως, το δικαίωμα των Τουρκοκυπρίων στα αποθέματα υδρογονανθράκων της Κυπριακής Δημοκρατίας είναι αναμφισβήτητο. Δοθέντος ότι η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθεί να είναι δικοινοτικό κράτος, το δικαίωμα των Τουρκοκυπρίων είναι αδιαμφισβήτητο. Με τον τρόπο που οι Τουρκοκύπριοι έχουν δικαίωμα έκδοσης ταυτότητας και διαβατηρίου της Κυπριακής Δημοκρατίας, έχουν και δικαιώματα στα αποθέματα του φυσικού αερίου.

Ωστόσο, υπάρχει ένα σημείο που πρέπει να διευκρινιστεί: τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων απορρέουν από την ιδιότητά τους ως κοινότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας και όχι από την «ΤΔΒΚ». Συνεπώς, ο καθορισμός της ΑΟΖ από την «ΤΔΒΚ», όπως και η συμφωνία που συνυπογράφηκε με την Τουρκία το 2011, δεν δίνουν το νομικό δικαίωμα στην Τουρκία για έρευνες για εντοπισμό φυσικού αερίου εντός της κυπριακής ΑΟΖ. Μερικοί προωθούν την εξής θέση: «Η Κυπριακή Δημοκρατία έδωσε άδειες σε ξένες εταιρείες, η "ΤΔΒΚ" στην Τουρκία». Το συγκεκριμένο επιχείρημα στερείται νομικής εγκυρότητας. Σε αντίθεση με την «ΤΔΒΚ», η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος των Ηνωμένων Εθνών.

Πέραν αυτού, υπό τις υφιστάμενες συνθήκες, υπάρχουν μερικά πρακτικά ζητήματα, τα οποία καθιστούν δύσκολη την αξιοποίηση των αποθεμάτων φυσικού αερίου της Κυπριακής Δημοκρατίας από την τουρκοκυπριακή κοινότητα. Ωστόσο, είναι από μόνο του σημαντικό η ελληνοκυπριακή πλευρά να αναγνωρίσει αυτό το δικαίωμα και να το δηλώσει ανοιχτά.

Μπορεί, αλλά με δυσκολίες

Από την άλλη, θα πρέπει να θέσουμε και το εξής ερώτημα: θα μπορέσει η ελληνοκυπριακή κοινότητα, υπό τις παρούσες συνθήκες, να φτάσει μέχρι το τέλος των ερευνών για φυσικό αέριο στηριζόμενη στην κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας; Θεωρητικά, ναι. Υπάρχουν, ωστόσο, σοβαρές πρακτικές δυσκολίες. Η Τουρκία δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και τα κυριαρχικά της δικαιώματα και, όπως συνέβη και στην περίπτωση των S300, μπορεί με την απειλή βίας να παρεμποδίσει ενέργειες που απορρέουν από αυτά. Αυτό δεν είναι κάτι καινούριο, αλλά ένα από τα στοιχεία που συνθέτουν το κυπριακό πρόβλημα.

Μπορεί το ενεργειακό ζήτημα να λυθεί πριν από την επίλυση του κυπριακού προβλήματος; Στο υφιστάμενο πλαίσιο διεθνών σχέσεων και ασφάλειας, η προσδοκία για αποτελεσματική βοήθεια και στήριξη από άλλα κράτη συνιστά χίμαιρα. Και πάλι όμως μπορούν να γίνουν βήματα μπροστά. Αν η ελληνοκυπριακή πλευρά υιοθετήσει μιαν αποφασιστική και ειλικρινή στάση στο θέμα της λύσης, αν πείσει την παγκόσμια κοινή γνώμη ότι υπεύθυνη για το αδιέξοδο είναι η τουρκική πλευρά, τότε η κατάσταση θα είναι διαφορετική.

Ας θυμηθούμε τη διαδικασία ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Τουρκία τασσόταν έντονα κατά της κυπριακής ένταξης πριν από την επίλυση του Κυπριακού, εκτοξεύοντας απειλές και μιλώντας για «ασύμμετρη» αντίδραση. Ωστόσο, μετά τη Σύνοδο του Ελσίνκι το 1999, οι επίμονες προσπάθειες του μακαριστού Γλαύκου Κληρίδη για την επίλυση του Κυπριακού άνοιξαν τις πόρτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυπριακή Δημοκρατία και η Τουρκία δεν ήταν σε θέση να πράξει το οτιδήποτε.

Το μάτι στραμμένο στο τραπέζι

Ερχόμενοι τώρα στην ουσία της κρίσης… Κατά τη γνώμη μου, η ένταση στις κυπριακές θάλασσες, πέρα από μια μόνιμη κρίση, συνιστά και ελιγμό για τις επικείμενες διαπραγματεύσεις. Καθώς η ελληνοκυπριακή πλευρά επιδιώκει να ενδυναμώσει τη θέση της μέσω των ερευνών για τον εντοπισμό κοιτασμάτων φυσικού αερίου, η Τουρκία θέλει, μέσω απειλών, να στείλει το μήνυμα ότι δεν μπορεί να γίνεται λόγος για εκμετάλλευση φυσικού αερίου πριν από τη λύση. Ωστόσο, το ένα μάτι είναι στραμμένο προς το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι αμέσως μετά το Κραν Μοντανά η τουρκική πλευρά μιλούσε για άρση των παραμέτρων του ΟΗΕ, αναφερόμενη παράλληλα σε «σχέδια Β και Γ». Τέτοιου είδους δηλώσεις σταδιακά τερματίστηκαν και άρχισε η αποδοχή της ιδέας για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Στο παρόν στάδιο, η τουρκική πλευρά επιδιώκει περισσότερο να συζητήσει τη «μέθοδο των διαπραγματεύσεων» και όχι τις παραμέτρους. Άπαντες γνωρίζουν ότι μετά τις εκλογές θα τεθούν οι βάσεις για επανέναρξη του διαλόγου.

Η τουρκική κινητοποίηση, σε αυτήν τη δεδομένη συγκυρία, αποτελεί μια πολιτική ελεγχόμενης κρίσης με στόχο την ισχυροποίηση της θέσης της στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αν η πολιτική της ήταν αποφασιστικά υπέρ της εδραίωσης του διαχωρισμού και της δημιουργίας δύο χωριστών κρατών, θα την είχε υλοποιήσει αμέσως μετά το Κραν Μοντανά.

Η στάση που θα τηρήσουν οι πλευρές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει και το μέλλον των ερευνών για εντοπισμό και εξόρυξη του φυσικού αερίου. Σε περίπτωση επίτευξης λύσης τα πράγματα θα πάρουν μια θετική πορεία. Άλλωστε, αμφότερες οι πλευρές έχουν αποδεχθεί τη διαχείριση των κυπριακών υδρογονανθράκων από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση.

Σε περίπτωση μη λύσης, αποφασιστικό ρόλο θα διαδραματίσουν τα συμπεράσματα και συγκεκριμένα το ποιος θα ευθύνεται για το αδιέξοδο. Η τουρκική πλευρά δεν μπορεί μακροπρόθεσμα να εμποδίζει και τη λύση και τις έρευνες για εντοπισμό φυσικού αερίου. Η δε ελληνοκυπριακή πλευρά, στην περίπτωση που δημιουργήσει την εντύπωση ότι παρεκκλίνει από τον στόχο της επίλυσης του Κυπριακού, δεν θα μπορεί να υλοποιήσει την ενεργειακή της πολιτική.